Load Average — bu Linux serverning CPU va boshqa resurslarga bo'lgan talabni ko'rsatuvchi raqamdir. Bu raqam Linux ish ko'rsatkichini tushunish uchun eng muhim metrika. uptime yoki top komandalari orqali ko'rsatiladi: "load average: 0.50, 0.75, 1.20" — 1, 5 va 15 daqiqali o'rtachalar.
Load Average qanday tushuniladi?
Load Average raqamining ma'nosi CPU yadrolar soniga bog'liq. Misol: 1 CPU yadroli serverda Load Average 1.0 — bu CPU 100% band; 2.0 — talab 2x ko'p (50% navbatda kutmoqda); 0.5 — 50% band, 50% bo'sh.
4 CPU yadroli serverda esa: Load Average 4.0 — 100% band; 8.0 — 2x ko'p talab; 2.0 — 50% band.
Umumiy qoida: Load Average / CPU yadrolar soni = CPU yuk foizi. Misol: 8 yadroli serverda LA = 4.0 → 50% yuk.
Qachon tashvish?
Load Average yuqori bo'lsa (CPU yadrolar sonidan ko'p), saytlar sekinlashadi. Tashvish belgisi: 1 daqiqali LA > CPU yadrolar soni × 1.5 — bu vaqtinchalik portlash; 5 daqiqali LA > yadrolar soni × 1 — barqaror yuk muammosi; 15 daqiqali LA > yadrolar soni — uzoq muddatli muammo.
Yuqori yuk sabablari
WordPress brute force hujum — botlar wp-login.php'ga ko'p so'rovlar yuboradi. Yechim: wp-login'ga IP cheklov yoki Wordfence.
MySQL slow queries — noto'g'ri indekslangan database. Yechim: slow_query_log yoqish va EXPLAIN bilan tahlil.
Yangi bot crawl — Google, Yandex va boshqa botlar bir vaqtda saytni crawl qiladi. Yechim: robots.txt'da crawl-delay yoki Cloudflare rate limit.
Cron job to'qnashuvi — bir vaqtda ko'p og'ir cron ishga tushadi.
Monitoring vositalari
uptime — eng oddiy: 1, 5, 15 daqiqali LA ko'rsatadi.
top — real vaqt rejimida CPU, RAM va jarayonlarni ko'rsatadi.
htop — top'ning yaxshilangan versiyasi (alohida maqola).
Munin, Nagios, Prometheus + Grafana — yirik serverlar uchun professional monitoring.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz serverlarida 24/7 monitoring: Load Average 80% chegarani o'tganida avtomatik alert. O'rtacha shared hosting LA 0.5-2.0 (4 yadroli serverlar uchun normal). Yuqori yukda mijoz bilan bog'lanamiz va sababini topamiz. Maslahat: agar VPS yoki dedicated server ishlatsangiz, kunlik monitoring sozlash zarur — yuk birdaniga oshib ketishi mumkin.