Klassik DNS arxitekturasida har bir DNS server o'zining alohida IP manziliga ega bo'ladi va foydalanuvchi so'rovi bitta jismoniy serverga boradi. Bunday yondashuvda server qaerda joylashgani katta ahamiyatga ega, chunki Toshkentdagi foydalanuvchi Amerikadagi serverga so'rov yuborsa, javob kechikadi va sayt sekin ochiladi. Anycast DNS esa bu muammoni butunlay boshqacha hal qiladi: u bir xil IP manzilga dunyoning turli burchaklaridagi o'nlab yoki yuzlab serverlarni bog'laydi va internet routing protokoli BGP yordamida har bir foydalanuvchini eng yaqin nuqtaga yo'naltiradi.
Anycast texnologiyasining ishlash printsipi
Anycast so'zi yunoncha "har qanday" degan ma'noni anglatadi va bu nom tasodifiy tanlanmagan. Texnologiya BGP routing yordamida bir IP prefiksini dunyoning turli joylaridan e'lon qiladi va har bir internet provayder eng qisqa yo'lni tanlab, foydalanuvchini eng yaqin serverga jo'natadi. Masalan, 1.1.1.1 IP manzili Cloudflare'da 300 dan ortiq shaharda bir vaqtning o'zida e'lon qilinadi va Toshkentdagi foydalanuvchi avtomatik ravishda Frankfurt yoki Singapurdagi nuqtaga tushadi.
Bu jarayon foydalanuvchi uchun mutlaqo shaffof o'tadi va u hech qanday sozlama qilishi shart emas. Operatsion tizim oddiy DNS so'rovini yuboradi, lekin paket yo'lda BGP routing tomonidan eng yaqin nuqtaga burib yuboriladi. Natijada javob vaqti bir necha millisekundga tushadi va saytlar sezilarli darajada tez ochiladi.
Unicast bilan taqqoslash va afzalliklari
An'anaviy unicast DNS modelida server geografik jihatdan qaerda joylashgan bo'lsa, foydalanuvchi ham aynan shu serverga bog'lanadi. Agar server Amerikada bo'lsa, Toshkentdan kelgan so'rov okean ortidan o'tib, javob qaytarib kelishi uchun 200-300 millisekund vaqt ketadi. Bu nafaqat tezlikka, balki ishonchlilikka ham ta'sir qiladi, chunki bitta server ishdan chiqsa, butun xizmat to'xtaydi.
Anycast modeli esa bu kamchiliklarni bartaraf etadi. Bir server ishdan chiqsa, BGP routing avtomatik ravishda trafikni keyingi eng yaqin serverga yo'naltiradi va foydalanuvchi hech qanday uzilishni sezmaydi. Bundan tashqari, DDoS hujumlari ham tarqatilgan tarzda yutiladi: million so'rov bitta serverga emas, balki yuzlab serverga taqsimlanadi va har biri o'z ulushini bemalol qabul qiladi.
Qaysi provayderlar Anycast'dan foydalanadi
Bugun bozorda yetakchi DNS provayderlarning deyarli barchasi Anycast texnologiyasidan foydalanadi. Cloudflare 1.1.1.1 manzilida 300 dan ortiq shaharda nuqtalarga ega, Google esa 8.8.8.8 manzilini Anycast orqali tarqatadi va o'rtacha javob vaqti 15 millisekunddan oshmaydi. AWS Route 53, Azure DNS va boshqa bulutli xizmatlar ham xuddi shu printsipda ishlaydi.
Hatto kichik biznes uchun mo'ljallangan DNS xizmatlari ham hozir Anycast'ga o'tib bo'lishdi. Bu narx-sifat nisbati jihatdan juda foydali, chunki qo'shimcha to'lovsiz dunyo bo'ylab tezlik va ishonchlilik olinadi. Mahalliy DNS server qo'yish va uni qo'lda boshqarish davri o'tib bo'ldi.
O'zbekiston foydalanuvchilari uchun foyda
Markaziy Osiyo mintaqasidagi foydalanuvchilar uchun Anycast DNS ayniqsa muhim, chunki bizning hududda yirik provayderlarning nuqtalari kam va so'rovlar odatda Frankfurt yoki Moskvaga boradi. Anycast yoqilgan domenlarda DNS javob vaqti 20-40 millisekundga tushadi, oddiy unicast'da esa bu ko'rsatkich 150-200 millisekundni tashkil etadi.
Tezlik farqi sezilarli ko'rinmasligi mumkin, lekin bir sahifani ochish uchun 10-20 ta DNS so'rovi yuboriladi va bu farqlar yig'ilib ketadi. Natijada Anycast'li sayt ochilishi 1-2 soniyaga tezroq bo'ladi va bu konversiya hamda foydalanuvchi tajribasi uchun katta ahamiyatga ega.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz orqali registratsiya qilingan domenlarning 78 foizida Anycast DNS yoqilgan bo'lib, bu xizmat asosiy paketga qo'shimcha to'lovsiz kiritilgan. Mijozlarimizning real ko'rsatkichlari shuni isbotlaydi: Anycast yoqilgan saytlarning o'rtacha DNS javob vaqti 28 millisekundni tashkil etadi, oddiy DNS'dan foydalanuvchilarda esa 180 millisekund. Premium DNS paketi yiliga 95 000 so'm bo'lib, unga DDoS himoyasi va kengaytirilgan analitika ham kiradi. O'tgan yil davomida ushbu xizmatdan foydalangan 2400 dan ortiq mijozlarning saytlari hech qachon DNS sababidan uzilmagan va Google PageSpeed ko'rsatkichlari o'rtacha 18 foizga oshgan.