Har bir domen kimningdir DNS serverlarida "yashaydi" — aynan o'sha serverlar domenning A, MX, TXT va boshqa barcha recordlarini saqlaydi va dunyo bo'ylab so'rovlarga javob beradi. NS record (Name Server record) bu jarayonning bosh elementi: u domen uchun qaysi serverlar javob berishini global DNS tizimiga e'lon qiladi. Agar NS record noto'g'ri sozlangan bo'lsa, sayt umuman ochilmaydi yoki vaqt-vaqti bilan ishdan chiqib turadi.
NS record ikki darajada mavjud bo'ladi: birinchisi domen registratorida (TLD darajasida), ikkinchisi esa domenning o'z DNS zonasida. Bu ikki nuxsa bir-biriga mos kelishi zarur — agar farq bo'lsa, lame delegation deb nomlangan muammo yuzaga keladi va resolverlar domen haqida noaniq javob qaytaradi.
Registrator NS lari va hosting NS lari
Domenni ro'yxatdan o'tkazganingizda u dastlab registratorning standart DNS serverlarida joylashgan bo'ladi. Ko'pchilik foydalanuvchilar shu yetarli deb hisoblaydi, lekin amalda hosting provayderingizning DNS serverlariga o'tish ko'p hollarda qulayroq bo'ladi. Sababi shundaki, hosting nazorat panelida siz A, MX va boshqa recordlarni avtomatik sozlay olasiz va saytni ko'chirayotganda hech narsani qo'lda o'zgartirib o'tirmaysiz.
NS larni almashtirish jarayoni odatda registrator kabinetida amalga oshiriladi: u yerda standart serverlarni o'chirib, hosting provayderi tomonidan berilgan ikki-to'rt server nomini kiritasiz, masalan "ns1.sayt.uz" va "ns2.sayt.uz". Almashish 24 dan 48 soatgacha vaqt olishi mumkin, chunki yangi NS lar dunyo bo'ylab DNS resolverlarga tarqalishi kerak.
NS propagation jarayoni
NS recordlarni o'zgartirish DNS dagi eng "og'ir" o'zgarishlardan biri hisoblanadi, chunki ular butun zonaning egasini o'zgartiradi. Boshqa recordlar uchun TTL odatda 300-3600 soniya bo'lsa, NS recordlar uchun u ko'pincha 86400 soniya (bir kun) yoki undan ham yuqori bo'ladi. Bu shuni anglatadiki, eski NS larni yodda saqlagan resolverlar yangi yo'naltirishni darhol qabul qilmaydi.
Propagation davrida saytga turli foydalanuvchilar turli serverlardan murojaat qiladi: ba'zilarida hali eski sozlamalar ishlab turadi, boshqalarida esa yangi. Aynan shuning uchun NS o'zgartirishdan oldin eski va yangi serverlarda bir xil DNS recordlar bo'lishini ta'minlash maslahat beriladi — shunda o'tish davrida foydalanuvchilar uchun farq sezilmaydi.
Glue record va o'z NS larini yaratish
Agar siz o'zingizning NS serverlaringizni "ns1.sayt.uz" kabi domen ostida yaratmoqchi bo'lsangiz, glue record deb nomlanuvchi maxsus mexanizm kerak bo'ladi. Sababi mantiqan oddiy: "ns1.sayt.uz" qayerda joylashganini bilish uchun resolver "sayt.uz" zonasiga murojaat qilishi kerak, lekin u zonani topishi uchun avval "ns1.sayt.uz" ni topishi kerak — bu doimiy halqa.
Glue record ushbu halqani uzadi: registrator TLD serverlariga "ns1.sayt.uz ning IP manzili shu" deb to'g'ridan-to'g'ri aytib qo'yadi va resolver shu yo'l bilan kerakli server bilan bog'lana oladi. Ko'pchilik foydalanuvchilar uchun glue record bilan ishlash kerak emas — siz hosting provayderingizning tayyor NS larini ishlatasiz, va ular o'z infratuzilmasida glue ni sozlab qo'yganlar.
Lame delegation va keng tarqalgan xatolar
Lame delegation — eng keng tarqalgan NS xatolaridan biri. U shunday yuzaga keladi: registratorda NS record bor, lekin o'sha server haqiqatda domen uchun javobgar emas, ya'ni undagi DNS zonasi yo'q yoki noto'g'ri. Bu holatda resolverlar bir qism so'rovlarga javob ololmasdan timeout ga uchraydi va foydalanuvchi sayt ishlamayotganini his qiladi.
Yana bir xato — eski va yangi NS lar o'rtasida zonalarni sinxron saqlashni unutish. Agar siz NS larni o'zgartirib, eski zonadagi recordlarni yangiga ko'chirmagan bo'lsangiz, propagation davrida qisman foydalanuvchilar uchun sayt yo'q bo'lib ko'rinadi. Bunday muammolardan qochish uchun NS almashtirishdan oldin yangi zonaga to'liq tayyorgarlik ko'rish lozim.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz da ro'yxatga olingan domenlarning 73 foizi bizning NS serverlarimizdan foydalanadi — "ns1.sayt.uz" va "ns2.sayt.uz". Bu foydalanuvchilar A, MX va boshqa recordlarni bitta nazorat panelda boshqarishadi va domen ko'chirishda hech qanday qo'shimcha sozlash talab qilinmaydi. Qolgan 27 foizi tashqi DNS xizmatlardan, ko'pincha Cloudflare dan foydalanadi.
NS o'zgartirish bepul amalga oshiriladi va kabinetda bir-ikki klik bilan qilinadi. Domen yillik 119 000 so'm bo'lib, DNS xizmati narxga kiritilgan. Agar siz murakkab DNS sozlash xizmatini istasangiz, mutaxassislarimiz 150 000 so'mdan boshlab to'liq sozlash va propagation kuzatuvini taqdim etadi.