Onlayn dökon oçgan köpçilik tadbirkor birinçi navbatda dizayn, mahsulot rasmlari va tölov tugmasi haqida öylaydi. Fiskal çek masalasi esa odatda birinçi tekşiruv yoki xaridorning "çek qani?" degan savolidan keyin esga tuşadi. Holbuki, Özbekistonda iste'molçiga qilingan savdo, jumladan internet orqali sotuv ham, soliq organida röyxatdan ötgan fiskal çek bilan rasmiylaştirilişi kerak. Bu maqolada virtual kassa qanday işlaşi, Click va Payme kabi tölov tizimlari orqali çek qanday çiqarilişi va texnik tomondan nimalarga e'tibor beriş kerakligini tuşuntiramiz.
Fiskal çek nima va u onlayn savdoga qanday tegişli
Fiskal çek — bu sotuv haqidagi ma'lumot soliq tizimiga yetib borganini tasdiqlovçi hujjat. Oddiy dökonda uni onlayn nazorat-kassa maşinasi çiqaradi, internet-dökonda esa bu vazifani virtual kassa yoki fiskal ma'lumotlar operatori (OFD) orqali işlaydigan xizmat bajaradi. Çekda sotuvçi, har bir mahsulot, narx, soliq va tölov turi haqidagi ma'lumot böladi, unga QR-kod biriktiriladi. Xaridor şu QR-kod orqali çek haqiqiyligini soliq xizmatida tekşira oladi, şuning uçun çek nafaqat qonun talabi, balki xaridor işonçini oşiradigan omil hamdir.
Onlayn savdoning farqi şundaki, kassir ham, qoğoz çek ham yöq. Pul kartadan yeçilgan paytda çek ham elektron körinişda şakllanişi va xaridorga SMS, email yoki ilova orqali yetkazilişi kerak. Agar sayt tölovni qabul qilsa-yu, çek çiqarmasa, sotuvçi hisobga olinmagan savdo qilgan bölib qoladi va bu jarimaga olib kelişi mumkin.
Tölov tizimi orqali fiskallaştiriş qanday işlaydi
Click, Payme va boşqa yirik tölov tizimlari sotuvçilarga fiskallaştiriş xizmatini taklif qiladi. Mohiyati oddiy: dökon har bir buyurtma uçun tölov sörovi bilan birga savatdagi mahsulotlar röyxatini yuboradi, tölov tizimi esa muvaffaqiyatli tölovdan keyin şu ma'lumot asosida elektron fiskal çek yaratadi. Çekning havolasi yoki QR-kodi xaridorga yuboriladi va odatda tölov tizimining şaxsiy kabinetida ham saqlanadi. Şu tariqa sotuvçiga alohida kassa apparati sotib oliş şart bölmaydi.
Lekin bu "avtomatik" degani emas. Tölov tizimi faqat siz yuborgan ma'lumotni çekka aylantiradi. Agar mahsulot kodi notöğri bölsa yoki summalar mos kelmasa, çek xato çiqadi yoki umuman çiqmaydi. Şuning uçun asosiy mas'uliyat dökon tomonida, ya'ni sayt kodi va mahsulot katalogi sifatida qoladi.
Har bir mahsulot qatori uçun qanday ma'lumot kerak
Fiskal çekdagi har bir qator alohida mahsulot yoki xizmatni bildiradi va bir neçta majburiy maydonga ega böladi. Eng muhimi — MXIK (IKPU) kodi, ya'ni milliy tasniflagiçdagi mahsulot yoki xizmat kodi. Uni tasnif.soliq.uz saytida mahsulot nomi böyiça qidirib topiş mumkin. MXIK bilan birga öram yoki ölçov birligi kodi ham körsatiladi.
| Maydon | Mazmuni |
|---|---|
| MXIK (IKPU) kodi | Milliy tasniflagiç böyiça mahsulot yoki xizmat kodi |
| Öram / birlik kodi | Dona, kilogramm, xizmat va hokazo — tasniflagiçda MXIK bilan boğlangan |
| Narx va miqdor | Bir birlik narxi va soni; summa odatda tiyinda uzatiladi |
| Çegirma | Şu qatorga tegişli çegirma summasi |
| QQS stavkasi | Sotuvçining soliq rejimiga qarab belgilanadi |
| Markirovka kodi | Majburiy markirovka qilinadigan tovarlar uçun |
Ba'zi tovar guruhlari uçun, masalan majburiy raqamli markirovkaga tuşgan mahsulotlarda, çekka har bir donaning markirovka kodi ham qöşilişi kerak. Bunday tovar sotsangiz, ombor tizimingiz bu kodlarni saqlab, buyurtmaga biriktira olişi lozim.
Buyurtma tarkibi namunasi
Quyidagi JSON faqat tuşuntiriş uçun berilgan, maydon nomlari umumlaştirilgan va aniq bir tölov tizimi API'siga mos kelmaydi. Haqiqiy nomlar va format uçun tanlagan provayderingiz hujjatlariga qarang.
{
"order_id": "SMQ-10425",
"total": 36520000,
"items": [
{
"title": "Paxta ko'ylak, M o'lcham",
"mxik": "MXIK_KODI",
"package_code": "ORAM_KODI",
"price": 18900000,
"count": 2,
"discount": 3780000,
"vat_percent": 12
},
{
"title": "Yetkazib berish xizmati",
"mxik": "XIZMAT_MXIK_KODI",
"package_code": "ORAM_KODI",
"price": 2500000,
"count": 1,
"discount": 0,
"vat_percent": 12
}
]
}
Bu yerda e'tibor beradigan nuqta: barça qatorlar summasi, ya'ni narx köpaytirilgan miqdordan çegirma ayirilgani, umumiy tölov summasiga tiyinigaça teng bölişi şart. Aks holda köp tizimlar tölovni rad etadi yoki çekni xato bilan şakllantiradi.
Misol: Samarqanddagi kiyim dökoni
Tasavvur qiling, Samarqanddagi kiçik kiyim dökoni öz saytida Payme orqali tölov qabul qiladi. Xaridor 189 000 sömlik ikkita paxta köylakni tanlaydi, 10 foizlik promokod qöllaydi va 25 000 sömlik yetkazib berişni belgilaydi. Çegirma 37 800 söm böladi va u alohida qator sifatida emas, köylaklar qatoriga taqsimlanadi. Natijada çekda ikki qator çiqadi: köylaklar 340 200 söm va yetkazib beriş xizmati 25 000 söm, jami 365 200 söm. Yetkazib beriş öz MXIK kodi bilan alohida xizmat sifatida körsatilgani uçun summa töliq mos keladi.
Bir haftadan keyin xaridor bitta köylak ölçami töğri kelmagani uçun uni qaytaradi. Dökon pulni kartaga qaytariş bilan birga 170 100 sömlik qaytariş çeki ham çiqarişi kerak, çunki çegirma taqsimlanganidan keyin bitta köylakning haqiqiy narxi aynan şu. Agar qaytariş çeki çiqmasa, soliq tizimida savdo töliq summada qoladi va dökon sotmagan mahsuloti uçun soliq tölagan bölib çiqadi.
Naqd pul va kuryerga tölov
Köp xaridorlar hali ham mahsulotni qölga olganda tölaşni afzal köradi. Bunday holatda çek tölov qabul qilingan joyda çiqişi kerak, ya'ni kuryerda mobil yoki virtual kassa bölişi lozim. Ba'zi dökonlar kuryerga tölov terminali yoki tölov havolasini beradi, şunda xaridor kartadan tölaydi va çek yana tölov tizimi orqali şakllanadi. Qaysi usulni tanlamang, naqd savdo çeksiz qolib ketmasligi uçun jarayonni oldindan rejalaştiring.
Köp uçraydigan xatolar
- Bitta umumiy qator. "Buyurtma uçun tölov" degan bitta qator çek talabini bajarmaydi, har bir mahsulot alohida körsatilişi kerak.
- Notöğri MXIK. Kiyimga elektronika kodi yoki xizmatga tovar kodi qöyilsa, çek formal jihatdan çiqsa ham, tekşiruvda muammo böladi.
- Yetkazib beriş hisobga olinmagan. Yetkaziş narxi umumiy summaga qöşilib, alohida qator qilinmasa, summalar mos kelmaydi.
- Çegirmaning notöğri taqsimlanişi. Yaxlitlaş tufayli bir neça tiyin farq qilib, tölov rad etiladi.
- Qaytariş çeki yöq. Pul qaytariladi, lekin soliq tizimida savdo yopilmaydi.
Işga tuşirişdan oldin nimalarni tayyorlaş kerak
- Katalogdagi har bir mahsulot va xizmat uçun MXIK va öram kodini toping va ularni mahsulot kartasida alohida maydonda saqlang.
- Tölov tizimi bilan fiskallaştiriş şartnomasini rasmiylaştiring va uning hujjatlaridagi maydonlar formatini örganing.
- Savatni API'ga uzatişda summalarni tiyinda hisoblang va çegirmani qatorlarga yaxlitlaş qoldiği bilan taqsimlang.
- Çek havolasini buyurtma tarixida saqlang, şunda xaridor ham, siz ham uni istalgan vaqtda topa olasiz.
- Qaytariş jarayonini, jumladan qisman qaytarişni, test rejimida alohida sinab köring.
Dökonning özi işonçli joylaşgan bölişi ham muhim, çunki tölov tizimi yuboradigan bildirişnomalar (callback) server işlamay qolgan paytda yöqolişi mumkin. sayt.uz onlayn dökonlar uçun hosting taqdim etadi va Click yoki Payme integratsiyasini sozlaşda yordam bera oladi. Va nihoyat, fiskal talablar vaqti-vaqti bilan yangilanadi, şuning uçun işga tuşirişdan oldin buxgalteringiz bilan maslahatlaşing va tölov tizimining eng sönggi hujjatlarini tekşiring.