Sayt fayllarini hostingga yuklashning eng keng tarqalgan usullaridan biri hamon FTP. Ammo oddiy FTP login, parol va fayllarning o'zini ochiq matn ko'rinishida uzatadi: umumiy Wi-Fi tarmog'ida yoki yo'ldagi istalgan bo'g'inda bu ma'lumotlarni ushlab olish mumkin. SFTP esa SSH protokoli ustida ishlaydi va butun ulanishni shifrlaydi. Interfeys jihatidan farq deyarli sezilmaydi — o'sha ikki panelli oyna, o'sha sudrab tashlash — lekin xavfsizlik darajasi butunlay boshqa. Ushbu maqolada Windows foydalanuvchilari orasida eng mashhur ikki dastur, FileZilla va WinSCP'da SFTP ulanishni qanday sozlashni ko'rib chiqamiz.
SFTP, FTP va FTPS: farqi nimada
Nomlar o'xshash bo'lgani uchun ular ko'pincha chalkashtiriladi. FTP — eski, shifrlanmagan protokol, odatda 21-portda ishlaydi. FTPS — o'sha FTP, lekin TLS shifrlashi qo'shilgan. SFTP esa umuman boshqa protokol: u SSH ichida ishlaydi va odatda SSH bilan bir xil portdan, ko'pincha 22-portdan foydalanadi. Shuning uchun SFTP ishlashi uchun hosting akkauntingizda SSH kirish yoqilgan bo'lishi kerak. sayt.uz mijozlari bu imkoniyat o'z tarifida bor-yo'qligini sayt.uz kabinetidan yoki texnik yordam orqali aniqlashlari mumkin. Agar SSH bo'lmasa, hech bo'lmaganda FTPS (FTP over TLS) dan foydalaning.
Ulanish uchun kerakli ma'lumotlar
Har ikki dasturda ham to'rtta asosiy maydon bor. Ularni oldindan tayyorlab qo'ying:
- Host — server nomi yoki IP manzil, hosting ma'lumotlarida ko'rsatilgan bo'ladi (masalan,
server.misol.uz). - Port — odatda 22; serveringizda boshqa port bo'lsa, hosting ma'lumotlarida yozilgan bo'ladi.
- Foydalanuvchi — hosting logini.
- Parol yoki SSH kalit — kalit xavfsizroq, ayniqsa fayllarni tez-tez yuklasangiz.
ISPmanager panelida sayt fayllari odatda /var/www/login/data/www/misol.uz ko'rinishidagi papkada joylashadi. SFTP orqali ulanganingizda siz o'z uy katalogingizga tushasiz, u yerdan www papkasi va domen nomidagi papkaga o'tasiz.
FileZilla'da sozlash
FileZilla'ni rasmiy saytidan yuklab oling va o'rnatish paytida qo'shimcha dasturlar taklif qilinsa, ularni rad eting. Keyin "File" menyusidan "Site Manager" oynasini oching va yangi sayt qo'shing. "Protocol" maydonida "SFTP - SSH File Transfer Protocol" ni tanlang, "Host" va "Port" maydonlarini to'ldiring. "Logon Type" ro'yxatida parol bilan kirish uchun "Normal" yoki "Ask for password" ni, kalit bilan kirish uchun "Key file" ni tanlang.
"Key file" tanlanganda maxfiy kalit faylini ko'rsatasiz. FileZilla PuTTY formatidagi .ppk kalitni to'g'ridan-to'g'ri qabul qiladi, OpenSSH formatidagi kalitni (masalan, id_ed25519) tanlasangiz, uni o'z formatiga o'girishni taklif qiladi. "Connect" tugmasini bosganingizdan keyin birinchi marta "Unknown host key" oynasi chiqadi — server barmoq izini hosting ma'lumotlari yoki texnik yordam bergan qiymat bilan solishtiring va mos kelsa, "Always trust this host" belgisini qo'yib tasdiqlang.
Muhim eslatma: FileZilla saqlangan parollarni o'z sozlama faylida saqlaydi. Uning yangi versiyalarida "Settings" bo'limida master parol o'rnatish imkoniyati bor, shuning uchun parol saqlasangiz, buni albatta yoqing yoki kalit bilan kirishga o'ting.
WinSCP'da sozlash
WinSCP ochilganda darhol "Login" oynasi chiqadi. "New Site" ni tanlang, "File protocol" maydonida "SFTP" ni qoldiring, "Host name", "Port number" va "User name" maydonlarini to'ldiring. Parol bilan kirsangiz, uni shu yerda yozasiz yoki har safar so'ralishini tanlaysiz. Kalit bilan kirish uchun "Advanced" tugmasini bosib, "SSH" bo'limidagi "Authentication" sahifasiga o'ting va "Private key file" maydonida kalitingizni ko'rsating. WinSCP ham OpenSSH formatidagi kalitni tanlaganingizda uni .ppk ga o'girishni taklif qiladi.
WinSCP'ning foydali xususiyatlaridan biri — serverdagi faylni to'g'ridan-to'g'ri tahrirlash. Faylni ikki marta bossangiz, u ichki yoki siz tanlagan muharrirda ochiladi va saqlaganingizda avtomatik serverga qaytariladi. "Keep remote directory up to date" funksiyasi esa kompyuteringizdagi papka o'zgarishlarini kuzatib, ularni serverga avtomatik yuklab boradi. Saqlangan sessiyalar uchun WinSCP ham master parolni qo'llab-quvvatlaydi.
Kalitni tayyorlash
Agar hali SSH kalitingiz bo'lmasa, uni Windows PowerShell'da yaratish mumkin. Ochiq kalitni serverdagi ~/.ssh/authorized_keys fayliga qo'shganingizdan keyin FileZilla ham, WinSCP ham parolsiz ulanadi:
ssh-keygen -t ed25519 -C "ofis-kompyuter"
type $env:USERPROFILE\.ssh\id_ed25519.pubIkkinchi buyruq ochiq kalit matnini ko'rsatadi — aynan shu bir qatorni serverga qo'shasiz. Maxfiy kalit fayli (id_ed25519) esa faqat kompyuteringizda qolishi kerak.
Keng tarqalgan xatolar
| Xabar | Ehtimoliy sabab |
|---|---|
Connection refused yoki Connection timed out | Port noto'g'ri, SSH tarifda yoqilmagan yoki tarmoqda port yopiq |
Authentication failed | Login yoki parol xato, kalit serverga qo'shilmagan yoki ruxsatlari noto'g'ri |
| Protocol tanlovida FTP qolgan | 21-portga ulanishga harakat qilinadi, SFTP ni aniq tanlang |
| Fayllar yuklandi, lekin saytda ko'rinmaydi | Noto'g'ri papkaga yuklangan; domen papkasini tekshiring |
Bir nechta noto'g'ri parol urinishidan keyin server IP manzilingizni vaqtincha bloklashi mumkin. Shuning uchun ma'lumotlarni tekshirmasdan qayta-qayta urinmang, avval login va portni aniqlab oling.
Amaliy misol: to'yxona saytiga galereya yuklash
Buxorodagi to'yxona sayti uchun dizayn studiyasi har oyda yuzlab yangi suratlarni galereyaga qo'shadi. Avval ular oddiy FTP'dan foydalanardi va studiya xodimlari kafedagi umumiy Wi-Fi orqali ham ishlashardi. Xavfsizlik tekshiruvida bu xavfli deb topilgach, hostingda SSH yoqildi va har bir xodim uchun alohida kalit yaratildi. Endi ular WinSCP'da saqlangan sessiya orqali bir bosishda ulanadi, "Keep remote directory up to date" bilan yangi suratlar papkasini sinxronlaydi, xodim ishdan ketganda esa faqat uning kaliti serverdan olib tashlanadi.
Ishlash davomida foydali odatlar
Yuklashdan oldin .git papkasi, mahalliy .env fayllari va katta zaxira arxivlarini sayt papkasiga tashlamang — ular saytda ochiq qolishi mumkin. Katta yuklamalarda bir vaqtdagi ulanishlar sonini haddan oshirmang: FileZilla'da bu "Transfers" sozlamasida belgilanadi. Fayl ruxsatlarini o'zgartirish kerak bo'lsa, ikkala dastur ham kontekst menyusida bu imkoniyatni beradi: papkalar uchun odatda 755, fayllar uchun 644 yetarli.