Deyarli har qanday dinamik sayt ma'lumotlarini bazada saqlaydi: WordPress maqolalari, internet do'kondagi tovarlar, buyurtmalar, foydalanuvchilar ro'yxati va sozlamalar shu yerda turadi. Fayllarni hostingga yuklash sayt ishlashi uchun yetarli emas, unga yana bo'sh baza va shu bazaga kirish huquqiga ega foydalanuvchi kerak bo'ladi. ISPmanager panelida bu ikki narsa bitta oynada yaratiladi, lekin qaysi maydon nimani anglatishini bilmasangiz, keyinchalik sayt ulanmay qolishi yoki matnlar so'roq belgilariga aylanib ketishi mumkin. Quyida jarayonni boshidan oxirigacha ko'rib chiqamiz.
Baza, foydalanuvchi va parol: uchtasi qanday bog'lanadi
Ma'lumotlar bazasi bu jadvallar to'plami, foydalanuvchi esa shu jadvallarga kirish uchun ishlatiladigan login. Sayt bazaga to'g'ridan-to'g'ri ulanmaydi, u doim foydalanuvchi nomi va parol orqali kiradi, shuning uchun konfiguratsiya faylida to'rtta qiymat bo'ladi: server manzili, baza nomi, foydalanuvchi nomi va parol. Bitta foydalanuvchiga bir nechta baza berish mumkin, lekin xavfsizlik nuqtai nazaridan har bir sayt uchun alohida foydalanuvchi ochgan ma'qul. Shunda bitta saytdagi zaiflik orqali boshqa saytning ma'lumotlariga yetib bo'lmaydi.
Shuni ham yodda tutingki, bazadagi foydalanuvchi hosting akkauntingizning logini emas. Panelga kirish paroli va baza paroli alohida bo'lishi kerak, aks holda konfiguratsiya fayli sizib chiqsa, butun hosting akkaunti xavf ostida qoladi.
ISPmanager'da yangi baza yaratish
sayt.uz kabinetidagi hosting sahifasidan ISPmanager paneliga kiring. Chap menyuda "Ma'lumotlar bazalari" bo'limini toping (panel tili rus yoki ingliz bo'lsa, Базы данных yoki Databases deb yozilgan bo'ladi) va yangi yaratish tugmasini bosing. Ochilgan oynada quyidagi maydonlar bor:
- Nomi — bazaning nomi, faqat lotin harflari, raqamlar va pastki chiziq ishlatiladi, masalan
shop_db. Ba'zi sozlamalarda panel nomning boshiga akkaunt prefiksini avtomatik qo'shadi, yakuniy nomni ro'yxatdan tekshiring. - Baza serveri — odatda MySQL yoki MariaDB, bitta variant bo'lsa uni o'zgartirmang.
- Kodlash —
utf8mb4ni tanlang. U o'zbek, rus va boshqa tillardagi barcha belgilarni, shu jumladan emojini ham to'g'ri saqlaydi. - Foydalanuvchi — "yangi foydalanuvchi yaratish" variantini tanlab, nom bering, masalan
shop_user. - Parol — panel taklif qiladigan tasodifiy parolni oling yoki kamida 16 belgili murakkab parol kiriting va uni xavfsiz joyga yozib qo'ying.
- Masofaviy kirish — agar bunday belgi bo'lsa, ehtiyoj bo'lmasa yoqmang, baza faqat server ichidan ishlatilgani xavfsizroq.
Saqlash tugmasini bosgandan so'ng baza ro'yxatda paydo bo'ladi, uning qatorida egasi bo'lgan foydalanuvchi ham ko'rsatiladi. Agar keyinroq parolni unutib qo'ysangiz, xuddi shu bo'limdagi foydalanuvchilar ro'yxatidan parolni yangisiga almashtirish mumkin, faqat shundan keyin sayt konfiguratsiyasidagi parolni ham yangilashni unutmang.
Saytni bazaga ulash: WordPress va Laravel misolida
Tasavvur qiling, Toshkentdagi kichik kiyim do'koni o'z saytini misol.uz domenida WordPress'da ishga tushirmoqchi. Fayllar yuklangan, baza shop_db va foydalanuvchi shop_user yaratilgan. Endi wp-config.php faylidagi quyidagi qatorlar to'ldiriladi:
define( 'DB_NAME', 'shop_db' );
define( 'DB_USER', 'shop_user' );
define( 'DB_PASSWORD', 'bu-yerga-murakkab-parol' );
define( 'DB_HOST', 'localhost' );
define( 'DB_CHARSET', 'utf8mb4' );Server manzili sifatida odatda localhost yoziladi, chunki sayt va baza bitta serverda joylashgan. Agar ulanishda xato chiqsa, panelda baza serveri qaysi manzil bilan ko'rsatilganini tekshiring yoki texnik yordamdan aniqlang. Laravel yoki boshqa freymvorkda ham xuddi shu qiymatlar .env fayliga yoziladi:
DB_CONNECTION=mysql
DB_HOST=localhost
DB_PORT=3306
DB_DATABASE=shop_db
DB_USERNAME=shop_user
DB_PASSWORD=bu-yerga-murakkab-parolBu fayllar ichida parol ochiq turgani uchun ularning brauzer orqali ochilmasligiga ishonch hosil qiling. Laravel loyihasida saytning ildiz papkasi public katalogiga qaratilgan bo'lishi kerak, shunda .env veb orqali ko'rinmaydi.
Eski saytni ko'chirish: phpMyAdmin orqali dump yuklash
Agar sayt boshqa hostingdan ko'chirilayotgan bo'lsa, bo'sh bazaga eski ma'lumotlarni yuklash kerak. ISPmanager'dagi bazalar ro'yxatida bazani tanlab, phpMyAdmin'ni ochish tugmasini bosing. phpMyAdmin'da chapdagi ro'yxatdan kerakli bazani tanlang, Import yorlig'iga o'ting, .sql yoki .sql.gz faylni tanlab, yuklashni boshlang. Fayl juda katta bo'lsa, brauzer orqali yuklash vaqt yoki hajm chekloviga urilishi mumkin, bunday holda dumpni qismlarga bo'lish yoki texnik yordamdan import qilib berishni so'rash qulayroq.
Agar hosting tarifingizda SSH kirish bo'lsa, katta dumpni buyruq satridan yuklash ancha ishonchli:
mysql -u shop_user -p shop_db < backup.sql
# siqilgan fayl uchun:
gunzip < backup.sql.gz | mysql -u shop_user -p shop_dbBuyruq parolni so'raydi, uni kiritganingizdan keyin import boshlanadi. Eski saytdan dump olinayotganda ham kodlash utf8mb4 bo'lishiga e'tibor bering, aks holda kirill harflari buzilib chiqishi mumkin.
Keng uchraydigan xatolar va ularning sababi
Error establishing a database connection yoki Access denied for user xabari deyarli har doim konfiguratsiyadagi qiymatlardan birining noto'g'riligini bildiradi. Ko'pincha panel nomga prefiks qo'shgani e'tiborsiz qoladi: siz shop_db deb yozgansiz, lekin aslida baza boshqa to'liq nom bilan yaratilgan. Ikkinchi keng tarqalgan sabab parol nusxalanganda oxiriga bo'sh joy qo'shilib ketishi. Har ikkala holatda ham ISPmanager'dagi ro'yxatdan aniq nomlarni nusxalab, parolni qayta o'rnatish muammoni hal qiladi.
Agar saytdagi o'zbekcha yoki ruscha matnlar "????" ko'rinishida chiqsa, baza yoki jadvallar eski latin1 kodlashda yaratilgan bo'ladi. Yangi saytda bunga yo'l qo'ymaslik uchun bazani boshidanoq utf8mb4 bilan yarating. Too many connections xatosi esa odatda sayt kodida ulanishlar yopilmasligi yoki saytga bot hujumi bo'layotganini anglatadi, bu holatda xato jurnallariga qarash va kerak bo'lsa texnik yordamga murojaat qilish kerak.
Bazalarni tartibda saqlash bo'yicha maslahatlar
Har bir sayt uchun alohida baza va alohida foydalanuvchi oching, nomlarni ma'noli qilib qo'ying, masalan klinika_db va maktab_db, shunda bir yildan keyin ham qaysi baza nimaga tegishli ekanini adashmaysiz. Ishlatilmay qolgan eski bazalarni o'chirishdan oldin phpMyAdmin'dagi Export orqali nusxasini kompyuteringizga saqlab oling. Muhim o'zgarishlardan oldin, masalan plaginlarni yangilash yoki saytni qayta dizayn qilishdan avval ham bazani eksport qilib qo'yish odat bo'lsin. Savollar tug'ilsa, sayt.uz kabinetidagi tiket orqali texnik yordamga yozishingiz mumkin.