503 Service Unavailable xatosi boşqa 5xx xatolardan bir jihati bilan ajralib turadi: u vaqtinçalik holatni bildiradi. Server mavjud, işlayapti, lekin ayni damda sörovni qayta işlaşga tayyor emas yoki atayin rad etyapti. Sabab texnik xizmat rejimi, trafik keskin oşişi, sörovlar tezligiga qöyilgan çeklov yoki xosting tarifidagi resurs limitiga yetiş bölişi mumkin. Şu sababli 503 ni körganda avvalo "bu rejalaştirilgan holatmi yoki server haqiqatan böğilib qoldimi" degan savolga javob topiş kerak.
503 qaçon töğri, qaçon muammo
HTTP standarti böyiça 503 aynan vaqtinça xizmat körsata olmaslik uçun möljallangan, şuning uçun uni ba'zan ataylab işlatiş töğri. Masalan, saytni yangilaş yoki ma'lumotlar bazasini köçiriş paytida barça sahifalar 503 qaytarsa, qidiruv tizimlari buni vaqtinçalik uziliş deb tuşunadi va sahifalarni indeksdan darhol olib taşlamaydi. Bunday holatda javobga Retry-After sarlavhasini qöşiş foydali, u qaytib keliş uçun taxminiy vaqtni bildiradi.
Muammo şundaki, 503 öz-özidan, heç kim kutmagan paytda çiqa boşlaydi. Bu odatda server yoki xosting akkaunti resurslari tugaganini bildiradi. Agar bunday holat uzoq davom etsa yoki muntazam takrorlansa, foydalanuvçilar ketadi, qidiruv tizimlari ham saytga işonçni yöqotişi mumkin.
Asosiy sabablar
Qotib qolgan texnik xizmat rejimi
WordPress yadro, mavzu yoki plaginlarni yangilayotganda sayt ildizida .maintenance faylini yaratadi va yangilaş tugagunça taşrifçilarga texnik xizmat xabarini körsatadi. Agar yangilaş jarayoni uzilib qolsa, masalan brauzer yopilsa yoki vaqt çegarasiga yetsa, bu fayl öçirilmay qoladi va sayt uzoq vaqt texnik xizmat rejimida turadi. Yeçim oddiy: fayl menejeri yoki SSH orqali şu faylni öçiriş va yangilanişni qaytadan töliq bajariş.
ls -la ~/www/example.uz/.maintenance
rm ~/www/example.uz/.maintenance
Yöl sizning xostingingizdagi sayt papkasiga qarab farq qiladi. Boşqa CMS va freymvorklarda ham şunga öxşaş mexanizm bor, masalan Laravel'da php artisan down va php artisan up buyruqlari işlatiladi.
Sörovlar tezligini çeklaş
Nginx'dagi limit_req va limit_conn modullari bitta IP manzildan keladigan sörovlar sonini çeklaydi va botlar, parol tanlaş urinişlari hamda oddiy DoS hujumlaridan himoya qiladi. Standart holatda çeklovdan oşgan sörovlarga aynan 503 qaytariladi. Agar çeklov juda qattiq qöyilgan bölsa, oddiy foydalanuvçilar ham, ayniqsa köp rasm va skript yuklanadigan sahifalarda, bu xatoga duç keladi. Xatolarni farqlaş uçun çeklovga 429 kodini beriş tavsiya etiladi:
limit_req_zone $binary_remote_addr zone=perip:10m rate=10r/s;
server {
location / {
limit_req zone=perip burst=20 nodelay;
limit_req_status 429;
}
}
burst qisqa muddatli tölqinlarga ruxsat beradi, limit_req_status 429 esa logda va brauzerda haqiqiy yuklama muammosini çeklov bilan aralaştirmaslikka yordam beradi. Çeklovni statik fayllarga emas, faqat dinamik sahifalar, login va qidiruv kabi oğir manzillarga qöllaş odatda yaxşiroq natija beradi.
Xosting tarifidagi resurs limitlari
Virtual xostingda har bir akkauntga protsessor, xotira, bir vaqtda işlaydigan jarayonlar soni kabi limitlar qöyiladi. Bu bitta saytning muammosi butun serverdagi boşqa saytlarga ta'sir qilmasligi uçun kerak. Sayt şu limitlarga yetganda yangi sörovlar uçun jarayon oçilmaydi va taşrifçi 503 yoki şunga öxşaş xatoni köradi. Odatda bunga oğir plaginlar, keşsiz işlaydigan dinamik sahifalar, çeksiz takrorlanadigan cron vazifalari yoki saytni kör-körona aylanib çiqayotgan botlar sabab böladi.
Backend haddan taşqari band
VPS serverda PHP-FPM yoki ilova serverining barça işçilari band bölsa va server xotirasi yetişmasa, javoblar avval sekinlaşadi, keyin xatolar boşlanadi. Bunday holatda qaysi kod qaytişi aynan qaysi qatlam birinçi bölib taslim bölişiga boğliq: bu 502, 503 yoki 504 bölişi mumkin. Şuning uçun faqat xato kodiga emas, loglarga va server holatiga qaraş muhim.
Taşxis: server nima bilan band
VPS'da yuklamani tez baholaş uçun bir neçta oddiy buyruq yetarli. Ular protsessor yuklamasi, xotira holati va eng köp resurs olayotgan jarayonlarni körsatadi:
uptime
free -m
top -o %CPU
sudo tail -n 100 /var/log/nginx/access.log | awk '{print $1}' | sort | uniq -c | sort -rn | head
uptime oxirgi 1, 5 va 15 daqiqalik örtaça yuklamani beradi, uni protsessor yadrolari soni bilan soliştiriş kerak. Oxirgi buyruq kiriş logidagi sönggi sörovlar orasida qaysi IP manzillar eng faol ekanini körsatadi: agar bitta yoki bir neçta manzil keskin ajralib tursa, bu bot yoki hujum belgisi bölişi mumkin. Şuningdek User-Agent qatorlariga qarab qidiruv botlari, SEO skanerlar yoki noma'lum skriptlarni aniqlaş mumkin.
Misol: Farğonadagi dökonning çegirma kuni
Farğonadagi maişiy texnika dökoni Telegram kanalida katta çegirma e'lon qilgan va post ostiga sayt havolasini qöygan. Bir neça daqiqa içida saytga odatdagidan ança köp xaridor kirgan, mahsulot sahifalari esa har safar ma'lumotlar bazasidan keşsiz yuklangan. Xosting akkaunti resurs limitiga yetib, sayt 503 qaytara boşlagan. Keyingi aksiyadan oldin dökon sahifa keşlaş plaginini yoqqan, mahsulot rasmlarini siqqan va oğir filtrlaş sörovlarini optimallaştirgan. Natijada xuddi şunday trafikni sayt töxtamasdan kötargan. Agar şunga qaramay resurs yetmasa, kattaroq tarifga yoki VPS'ga ötiş mantiqiy keyingi qadam böladi.
Rejalaştirilgan texnik xizmatni töğri e'lon qiliş
Agar saytni ataylab yopiş kerak bölsa, oddiy "sayt ta'mirda" sahifasini 200 kodi bilan körsatiş örniga, 503 va Retry-After qaytariş töğriroq. Nginx'da buni ma'lum bir fayl mavjud bölganda yoqiladigan qilib sozlaş mumkin:
location / {
if (-f /var/www/example.uz/maintenance.flag) {
return 503;
}
try_files $uri $uri/ /index.php?$args;
}
error_page 503 @maintenance;
location @maintenance {
add_header Retry-After 3600 always;
root /var/www/maintenance;
rewrite ^ /index.html break;
}
Texnik xizmatni boşlaş uçun maintenance.flag faylini yaratiş, tugatiş uçun esa uni öçiriş kifoya, Nginx'ni qayta yuklaş şart emas. Texnik xizmatni imkon qadar qisqa tuting va trafik kam bölgan vaqtga, masalan tungi soatlarga rejalaştiring.
Virtual xostingda nima qiliş kerak
Agar saytingiz virtual xostingda bölsa va 503 tez-tez takrorlansa, avval .maintenance kabi qotib qolgan fayl yöqligini tekşiring, keyin ISPmanager panelidagi loglar orqali qaysi sahifalar va qaysi IP manzillar eng köp sörov yuborayotganini köring. Keş plaginini yoqiş, oğir plaginlarni almaştiriş va keraksiz botlarni robots.txt yoki xavfsizlik plaginlari bilan çeklaş köp hollarda yuklamani sezilarli kamaytiradi. Agar sayt ösib, tarif resurslari haqiqatan yetmay qolgan bölsa, sayt.uz kabinetidan tarifni özgartiriş yoki texnik yordam bilan qaysi limitga yetilayotganini aniqlaştiriş mumkin.