🧭
Hosting

Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector

18.11.2026
← Barça maqolalar

Vektor baza matn, rasm yoki boşqa ma'lumotlarning ma'nosini raqamlar ketma-ketligi, ya'ni vektor körinişida saqlaydi va ularga eng yaqin ma'noli yozuvlarni tez topib beradi. Bu imkoniyat AI yordamçilarning asosiy qismlaridan biri: foydalanuvçi savol berganda tizim avval vektor bazadan mos hujjat bölaklarini topadi, söng ularni javob yaratiş uçun modelga uzatadi. Bunday yondaşuv RAG deb ataladi. Köpçilik bulutli vektor xizmatlardan boşlaydi, lekin ma'lumotlar maxfiy bölsa yoki hajm ösib, xarajat oşsa, bazani öz serverida yuritiş mantiqiy qadamga aylanadi.

Qdrant yoki pgvector: farqi nimada

Qdrant vektor qidiruv uçun maxsus yaratilgan alohida ma'lumotlar bazasi. U REST va gRPC API orqali işlaydi, vektorlar bilan birga qöşimça maydonlarni saqlaydi va ular böyiça filtrlaş imkonini beradi. pgvector esa PostgreSQL uçun kengaytma bölib, vektorlarni oddiy jadval ustunida saqlaş va ular böyiça SQL sörovlari bilan qidiriş imkonini beradi. Agar loyihangiz allaqaçon PostgreSQL'da işlayotgan bölsa, pgvector qöşimça xizmatsiz eng oddiy yöl böladi, çunki tranzaksiyalar, zaxira va huquqlar bitta joyda boşqariladi. Vektorlar soni juda köp bölsa yoki qidiruv asosiy yuklamaga aylansa, alohida Qdrant xizmati qulayroq bölişi mumkin.

MezonQdrantpgvector
TuriAlohida vektor bazaPostgreSQL kengaytmasi
MurojaatREST va gRPC APIOddiy SQL
Qaçon qulayQidiruv asosiy vazifa, katta hajmMavjud PostgreSQL loyiha, örtaça hajm
ZaxiraSnapşot APIOdatiy pg_dump

Server resurslarini qanday hisoblaş mumkin

Vektor bazaning xotira ehtiyojini oldindan taxminan hisoblaş mumkin. Har bir vektor float32 formatida saqlansa, bitta ölçam 4 bayt joy oladi, demak 768 ölçamli vektor taxminan 3 KB ni taşkil qiladi. Bir million bunday vektor faqat xom holatda 3 GB atrofida böladi, bunga indeks, qöşimça maydonlar va matnning özi ham qöşiladi. Tezkor qidiruv uçun indeksning katta qismi operativ xotirada bölişi afzal, şuning uçun xotirani şu hisobdan zaxira bilan tanlang. Vektor ölçami siz işlatayotgan embedding modeliga boğliq, uni model hujjatidan aniqlang.

Misol: yuridik firma uçun hujjatlar qidiruvi

Toşkentdagi yuridik firma yillar davomida yiğilgan şartnoma namunalari va içki xulosalar böyiça AI qidiruv yaratmoqçi deylik. Hujjatlar bir neça yuz sözli bölaklarga ajratiladi, har bir bölak uçun embedding hisoblanadi va vektor bazaga yoziladi. Huquqşunos "ijara şartnomasida muddatidan oldin bekor qiliş şarti" deb yozganda tizim ma'nosi yaqin bölaklarni topib beradi, hatto ularda aynan şu sözlar bölmasa ham. Mijozlar ma'lumotlari maxfiy bölgani uçun bazani firmaning öz VPS serverida saqlaş töğri qaror, bunday serverni sayt.uz kabinetidan buyurtma qiliş mumkin.

Qdrant'ni Docker orqali örnatiş

Qdrant'ni işga tuşirişning eng qulay yöli rasmiy Docker obrazi. Quyidagi buyruqda port faqat içki manzilga boğlangan, ma'lumotlar diskdagi papkada saqlanadi, API kalit esa begona sörovlarni rad etadi. Kalitni uzun tasodifiy qator qilib tanlang va uni ilova sozlamalarida saqlang.

docker run -d --name qdrant --restart unless-stopped \
  -p 127.0.0.1:6333:6333 \
  -v /opt/qdrant/storage:/qdrant/storage \
  -e QDRANT__SERVICE__API_KEY=UZUN_MAXFIY_KALIT \
  qdrant/qdrant

Söng embedding modelingiz ölçamiga mos kolleksiya yarating. Masofa turi sifatida matn embeddinğlari uçun köpinça kosinus öxşaşligi işlatiladi.

curl -X PUT http://127.0.0.1:6333/collections/hujjatlar \
  -H "api-key: UZUN_MAXFIY_KALIT" \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"vectors": {"size": 768, "distance": "Cosine"}}'

Zaxira uçun Qdrant snapşot yaratiş API'sini taqdim etadi. Snapşot fayllari saqlaş papkasi içida paydo böladi, ularni muntazam ravişda boşqa serverga köçirib turing.

curl -X POST http://127.0.0.1:6333/collections/hujjatlar/snapshots \
  -H "api-key: UZUN_MAXFIY_KALIT"

pgvector'ni PostgreSQL'ga qöşiş

Ubuntu'da pgvector örnatilgan PostgreSQL versiyasiga mos paket sifatida keladi, quyidagi misol 16-versiya uçun. Paket nomini öz versiyangizga moslab özgartiring.

sudo apt install postgresql-16-pgvector
sudo -u postgres psql -d bilimlar -c "CREATE EXTENSION IF NOT EXISTS vector;"

Kengaytma yoqilgaç, vektor ustunli jadval va HNSW indeks yarating. HNSW indeksi taxminiy, lekin juda tez qidiruvni ta'minlaydi, <=> operatori esa kosinus masofasini hisoblaydi. Indeksdagi operator klassi sörovdagi operatorga mos bölişi kerak, aks holda PostgreSQL indeksdan foydalanmaydi.

CREATE TABLE hujjatlar (
    id        bigserial PRIMARY KEY,
    sarlavha  text,
    matn      text,
    embedding vector(768)
);

CREATE INDEX ON hujjatlar USING hnsw (embedding vector_cosine_ops);

-- eng yaqin 5 ta bo'lak
SELECT sarlavha, matn
FROM hujjatlar
ORDER BY embedding <=> '[0.012, -0.034, ...]'
LIMIT 5;

Zaxira uçun odatiy PostgreSQL vositalari yetarli, vektor ustunlari ham boşqa ma'lumotlar bilan birga eksport qilinadi.

pg_dump -Fc bilimlar > /root/backup/bilimlar-$(date +%F).dump

Himoya va işlaş barqarorligi

Vektor bazada asl hujjatlarning matni ham saqlanadi, şuning uçun unga kiriş oddiy ma'lumotlar bazasi kabi qattiq himoyalanişi kerak. Qdrant portini va PostgreSQL'ning 5432-portini internetga oçmang, ilova bilan baza bir serverda bölmasa, ulanişni içki tarmoq yoki şifrlangan tunel orqali taşkil qiling. Embedding modelini almaştirsangiz, eski vektorlar yangi model bilan mos kelmaydi va butun töplamni qayta hisoblaş kerak böladi, bu işni oldindan rejalaştiring. Xotira va disk sarfini kuzatib boring: hujjatlar köpaygani sari indeks ham ösadi va server tarifini öz vaqtida oşiriş qidiruv tezligini saqlab qoladi.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş 💾 ISPmanager'da zaxira nusxadan saytni va bazani tiklaş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English