Cron jadvaliga * * * * * yoziş juda oson: vazifa har daqiqada işga tuşadi va siz natijani deyarli darhol olasiz. Ammo bu oddiy qator kuniga 1440 marta, oyiga esa qirq mingdan ortiq marta yangi jarayon oçadi. Agar har bir işga tuşiş yarim soniyada tugaydigan yengil tekşiruv bölsa, zarar sezilmaydi. Lekin köpinça bu yerda butun sayt freymvorki yuklanadi, bazaga ulaniş oçiladi va iş bölmasa ham resurs sarflanadi. Şu maqolada har daqiqalik cron serverga aynan nima qilişini va undan qanday oqilona foydalanişni körib çiqamiz.
Har bir işga tuşiş nimaga tuşadi
Cron PHP skriptini çaqirganda server yangi PHP jarayonini yaratadi, interpretatorni yuklaydi, skript kodini öqiydi va kompilyatsiya qiladi. WordPress yoki Laravel kabi tizimda buning ustiga butun yadro, plaginlar va sozlamalar yuklanadi, köpinça bazaga bir neçta sörov yuboriladi. Bu işlarning hammasi "bajariladigan vazifa bormi?" degan savolga javob beriş uçun qilinadi, javob esa aksariyat hollarda "yöq" böladi. Ya'ni protsessor vaqti va xotira foydali iş uçun emas, balki doimiy tayyorgarlik uçun sarflanadi.
Shared hostingda bitta serverda yuzlab saytlar işlaydi. Har bir mijoz özining bir-ikkita har daqiqalik vazifasini qöşsa, daqiqa boşida bir vaqtning özida köplab jarayonlar uyğonadi. Bu yuklama çöqqisi barça saytlarning javob tezligiga ta'sir qiladi, şu jumladan sizning saytingizga ham. Şu sababli köp hosting tariflarida protsessor va jarayonlar soniga çegara qöyiladi va tez-tez işlaydigan oğir cron aynan şu çegaraga birinçi bölib uriladi.
Ustma-ust tuşiş: eng xavfli holat
Muammo ayniqsa skript bir daqiqadan uzoqroq işlaganda kuçayadi. Faraz qilaylik, taşqi API sekin javob beryapti va skript 3 daqiqa kutib qoldi. Şu vaqt içida cron yana ikki nusxani işga tuşiradi, ular ham kutib qoladi, keyin yana. Bir neça daqiqada önlab bir xil jarayon xotirani töldiradi, bazada ulanişlar soni çegaraga yetadi va sayt "Database Error" bera boşlaydi. Bunday zanjirli qulaş köpinça tunda, heç kim kuzatmayotgan paytda yuz beradi.
Buning oldini olişning eng oddiy usuli — flock bilan qulf qöyiş. U oldingi nusxa tugamagunça yangisini işga tuşirmaydi va şunçaki ötkazib yuboradi:
* * * * * /usr/bin/flock -n /tmp/navbat.lock /usr/bin/php /var/www/user/data/www/misol.uz/cron/navbat.php >> /var/www/user/data/logs/navbat.log 2>&1
wget yoki curl orqali öz saytingizni çaqiriş
Ba'zi qöllanmalar cron'da wget -q -O - https://misol.uz/cron.php kabi buyruq yozişni maslahat beradi. Bu holatda vazifa veb-server orqali ötadi: u PHP-FPM işçilaridan birini band qiladi, sörov taşrif buyuruvçilar bilan bir navbatda turadi va vaqt çegarasiga ham böysunadi. Har daqiqada şunday çaqiriş haqiqiy foydalanuvçilar uçun möljallangan işçilarni egallaydi. Iloji bölsa skriptni töğridan-töğri PHP CLI orqali işga tuşiring, çunki u veb navbatga ta'sir qilmaydi va uzoq işlar uçun qulayroq.
Qaysi vazifalarga haqiqatan har daqiqa kerak
Har daqiqalik çastota faqat keçikiş sezilarli zarar keltiradigan joyda özini oqlaydi: tölov holatini tekşiriş, SMS navbatini jönatiş yoki tasdiqlaş kodlarini yuboriş. Valyuta kursini yangilaş, sitemap yaratiş, eski sessiyalarni tozalaş yoki statistika yiğiş uçun har 15-30 daqiqa, hatto kuniga bir marta ham yetarli. Har bir vazifa uçun "bu natija 10 daqiqa keçiksa nima böladi?" degan savolni bering. Agar javob "heç narsa" bölsa, çastotani kamaytiring.
| Vazifa | Oqilona çastota | Cron ifodasi |
|---|---|---|
| Tölov holatini tekşiriş | har 1-2 daqiqa | */2 * * * * |
| Valyuta kursini yangilaş | har 30 daqiqa | */30 * * * * |
| Sitemap yaratiş | kuniga 1 marta | 15 4 * * * |
| Eski fayllarni tozalaş | haftasiga 1 marta | 30 3 * * 0 |
Yana bir foydali odat — vazifalarni soat boşiga emas, tasodifiy daqiqaga qöyiş. Köpçilik 0 * * * * yozgani uçun har soat boşida server yuklamasi keskin oşadi. 17 * * * * kabi yozuv öşa çöqqidan qoçişga yordam beradi.
Yengil tekşiruv, oğir iş faqat kerak bölganda
Agar vazifa haqiqatan tez-tez tekşirilişi kerak bölsa, skriptning boşini iloji boriça yengil qiling. Avval arzon tekşiruv bajarilsin — masalan, navbat faylining mavjudligi yoki bazadagi bitta oddiy sörov — va faqat iş bor bölsa freymvork yuklansin. Bunda işga tuşişlarning aksariyati bir lahzada tugaydi.
<?php
// cron/navbat.php
if (!file_exists(__DIR__ . '/../data/navbat.flag')) {
exit; // ish yo'q, freymvork yuklanmaydi
}
require __DIR__ . '/../bootstrap.php';
// ... navbatni qayta ishlash ...
unlink(__DIR__ . '/../data/navbat.flag');
Oğir, lekin şoşilinç bölmagan işlarni esa past ustuvorlik bilan işga tuşiriş mumkin. nice va ionice buyruqlari jarayonga protsessor va disk navbatida kamroq uluş beradi, şunda sayt taşrif buyuruvçilari sekinlaşuvni sezmaydi:
15 4 * * * /usr/bin/nice -n 19 /usr/bin/ionice -c3 /usr/bin/php /var/www/user/data/www/misol.uz/cron/sitemap.php >> /var/www/user/data/logs/sitemap.log 2>&1
Amaliy misol: klinika sayti
Toşkentdagi xususiy klinika saytida bemorlarga qabul eslatmasini yuboruvçi skript har daqiqada işlardi. Har safar u butun CMS'ni yuklab, ertangi kunning barça yozuvlarini bazadan tortib olardi, garçi eslatmalar kuniga atigi bir neça önlab bölsa ham. Ertalabki taşriflar paytida sayt sekinlaşdi, hosting panelida esa protsessor çegarasi ogohlantirişlari paydo böldi. Skript har 10 daqiqada işlaydigan qilib özgartirildi, unga flock qöşildi va sörov faqat hali eslatma yuborilmagan yozuvlarni oladigan qilindi. Bemorlar eslatmani avvalgidek öz vaqtida olişda davom etdi, sayt esa ertalab ham tez işlay boşladi.
Yuklamani özingiz ölçab köring
Bir işga tuşiş qança vaqt va xotira olişini biliş uçun skriptni terminalda /usr/bin/time -v bilan işga tuşiring. Natijada "Elapsed (wall clock) time" va "Maximum resident set size" qatorlari körinadi. Bu raqamni kuniga neça marta işga tuşişiga köpaytirsangiz, vazifa umumiy qança resurs olişi aniq böladi.
/usr/bin/time -v /usr/bin/php /var/www/user/data/www/misol.uz/cron/navbat.php
sayt.uz hostingida cron vazifalarining röyxati va jadvali ISPmanager panelida körinadi, panelga esa sayt.uz kabinetidan kirasiz. Agar saytingiz sekinlaşib, sababi cron'dami yoki yöqmi aniq bölmasa, texnik yordamga murojaat qiling — server tomonida qaysi jarayonlar köp resurs olayotganini köriş mumkin.