Cron — bu Unix va Linux serverlarda avtomatik vazifalarni rejalaştiriş tizimi. 1975 yilda Brian Kernighan tomonidan AT&T Bell Labs'da yaratilgan. Cron har minutda işga tuşadi va özining rejasini tekşiradi — agar belgilangan vaqt kelgan bölsa, kerakli skriptni işga tuşiradi. Bu sizning saytingizda backup yaratiş, email yuboriş, ma'lumotlar bazasini tozalaş kabi muntazam vazifalar uçun zarur.
Cron sintaksisi
Cron job sintaksisi beş maydondan iborat: daqiqa (0-59), soat (0-23), kun (1-31), oy (1-12), hafta kuni (0-7, 0 va 7 = yakşanba), keyin işga tuşiriladigan komanda.
Misollar: * * * * * /path/to/script.sh — har minutda; 0 * * * * /path/to/script.sh — har soat boşida; 0 0 * * * /path/to/script.sh — har kun yarim tunda; 0 0 * * 0 /path/to/script.sh — har yakşanba yarim tunda; */5 * * * * /path/to/script.sh — har 5 daqiqada.
cPanel'da cron job qöşiş
cPanel → Cron Jobs → "Add New Cron Job". Common Settings'dan tayyor jadval tanlaş mumkin yoki maxsus vaqt belgilaş. Command maydoniga işga tuşiriladigan komandani kiritiş. Misol: WordPress wp-cron.php uçun har 15 daqiqada: */15 * * * * /usr/local/bin/php /home/user/public_html/wp-cron.php
Real misollar
WordPress wp-cron'ni avtomatlaş — Native WordPress cron har sahifa yuklaşda işga tuşadi (sekin), real cron orqali har 15 daqiqada işlatiş yaxşi. Birinçi wp-config.php'da define('DISABLE_WP_CRON', true); qöşing, keyin cron yarating.
Backup database har kuni — 0 2 * * * mysqldump -u dbuser -pPASSWORD dbname | gzip > /home/user/backups/db_$(date +\%Y\%m\%d).sql.gz. % belgisi cron'da escape qilinişi kerak — \%.
Email send report — har duşanba ertalab: 0 9 * * 1 /usr/local/bin/php /home/user/scripts/weekly_report.php.
Log fayllarni tozalaş — har oy 1-da: 0 0 1 * * find /home/user/logs -name "*.log" -mtime +30 -delete.
Xatolarni topiş
Cron işlamasa, asosiy sabablar: (1) Path muammosi — skript yöli töliq berilmagan; (2) Permission muammosi — skriptga execute permission yöq (chmod +x); (3) Shebang yetişmovçiligi — skript boşida #!/bin/bash yoki #!/usr/bin/php; (4) Environment — cron environment şell'dan farq qiladi, $PATH va boşqalar boşqaça.
Debugging uçun output'ni log faylga yönaltiriş: * * * * * /path/to/script.sh > /home/user/cron.log 2>&1.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz hosting tariflarida cron jobs default yoqilgan. Basic Hostinğda 5 cron, Pro Hostinğda çeksiz. Mijozlarning 67% kamida 1 ta cron'dan foydalanadi. Eng köp işlatuvi: WordPress wp-cron (47%), database backup (32%), email/Telegram bildirişnoma (28%), log tozalaş (19%). Maslahat: cron skriptlarni har doim absolute path bilan yozing (/home/user/script.sh, /script.sh emas) — bu xatolarning eng katta manbai.