🐳
Hosting

Docker Compose: köp konteynerli ilovani bitta YAML faylda boşqariş

03.01.2026
← Barça maqolalar

Zamonaviy veb-ilovalar deyarli heç qaçon bitta dasturdan iborat bölmaydi. Oddiy bir loyiha ham odatda veb-server, ma'lumotlar bazasi va keş xizmatini birga talab qiladi. Ana şu komponentlarni har birini alohida örnatiş, sozlaş va bir-biriga ulaş köp vaqt oladi hamda xatolarga sabab böladi. Docker va Docker Compose aynan şu muammoni hal qiliş uçun yaratilgan bölib, butun işlaş muhitini bitta fayl orqali e'lon qiliş va bir buyruq bilan işga tuşiriş imkonini beradi.

Konteyner nima va nega kerak

Docker konteyneri — bu ilovani uning barça boğliqliklari bilan birga örab oluvçi yengil, izolyatsiya qilingan muhitdir. Virtual maşinadan farqli ravişda konteyner butun operatsion tizimni emas, balki faqat ilova uçun zarur kutubxonalar va fayllarni öz içiga oladi, şuning uçun u tez işga tuşadi va kam resurs sarflaydi. Bir xil konteyner dasturçining noutbukida ham, sayt.uz serverida ham bir xil tarzda işlaydi, bu esa "menda işlayapti-ku" degan klassik muammoni butunlay yöqotadi. Konteyner obrazi (image) — bu konteynerni yaratiş uçun şablon bölib, undan istalgança bir xil nusxalar kötariş mumkin.

Bitta konteyner bilan işlaş oson, lekin haqiqiy loyihalarda bir neçta konteyner kerak böladi va ularni qölda boşqariş murakkablaşadi. Har bir konteyner uçun alohida tarmoq, port va özaro boğlanişni qölda yoziş çarçatadi. Aynan şu yerda Docker Compose vositasi yordamga keladi va bir neçta konteynerni yagona, izçil tizim sifatida boşqarişni soddalaştiradi.

Docker Compose nima qiladi

Docker Compose — bu köp konteynerli ilovalarni e'lon qiliş va boşqariş uçun möljallangan vosita. Siz barça kerakli xizmatlarni, ularning obrazlarini, portlarini, jildlarini va özaro boğliqliklarini bitta docker-compose.yml nomli YAML faylda tasvirlaysiz. Şundan söng yagona buyruq bilan butun tizim işga tuşadi: Compose kerakli obrazlarni yuklab oladi, konteynerlarni yaratadi, ular orasida tarmoq örnatadi va belgilangan tartibda işga tuşiradi. Bu yondaşuv muhitni kod sifatida saqlaş imkonini beradi, ya'ni konfiguratsiya faylini Git'da versiyalaş va jamoa bilan ulaşiş mumkin.

docker-compose.yml tuzilmasi

Compose faylining markazida services bölimi turadi — bu yerda har bir konteyner xizmati e'lon qilinadi. Har bir xizmat uçun image orqali qaysi obraz işlatilişini, ports orqali taşqi va içki portlarni boğlaşni, volumes orqali ma'lumotlarni doimiy saqlaş uçun jildlarni, environment orqali muhit özgaruvçilarini va depends_on orqali işga tuşiş tartibini belgilaysiz. Quyidagi misol asosiy maydonlarni körsatadi:

services:
  web:
    image: php:8.2-apache
    ports:
      - "8080:80"
    volumes:
      - ./src:/var/www/html
    environment:
      APP_ENV: production
    depends_on:
      - db
      - cache

Bu yerda ports ostidagi "8080:80" yozuvi serverning 8080-portini konteynerning içki 80-portiga yönaltiradi. volumes esa loyiha kodini host tizimdan konteynerga ulaydi, şuning uçun kodni özgartirganda konteynerni qayta quriş şart emas. depends_on Compose'ga web xizmatini ma'lumotlar bazasi va keşdan keyin işga tuşirişni aytadi.

Amaliy misol: PHP + MySQL + Redis

Endi töliq, real loyihaga yaqin misolni körib çiqamiz. Bunda veb-ilova PHP'da işlaydi, ma'lumotlar MySQL bazasida saqlanadi, tez-tez söraladigan ma'lumotlar esa Redis keşida turadi. Quyidagi konfiguratsiya uçta xizmatni bir-biriga boğlaydi va ularning barçasini yagona tarmoqda birlaştiradi:

services:
  app:
    image: php:8.2-apache
    ports:
      - "8080:80"
    volumes:
      - ./src:/var/www/html
    depends_on:
      - db
      - cache

  db:
    image: mysql:8.0
    environment:
      MYSQL_ROOT_PASSWORD: secret
      MYSQL_DATABASE: shop
    volumes:
      - db_data:/var/lib/mysql

  cache:
    image: redis:7
    ports:
      - "6379:6379"

volumes:
  db_data:

E'tibor bering, app xizmati içidan ma'lumotlar bazasiga ulanişda host sifatida oddiygina db nomini işlatiş mumkin, çunki Compose har bir xizmatni nomi böyiça tarmoqda topiladigan qiladi. Pastdagi volumes bölimida e'lon qilingan db_data — bu nomlangan jild bölib, MySQL ma'lumotlari konteyner öçirilganda ham saqlanib qolişini ta'minlaydi. Bu juda muhim, aks holda har safar konteyner qayta yaratilganda baza böşab qolar edi.

Asosiy buyruqlar

Compose bilan işlaş bir neçta sodda buyruqqa tayanadi. Butun muhitni işga tuşiriş uçun loyiha papkasida turib docker compose up buyruği beriladi; -d bayroği bilan u fon rejimida işlaydi va terminalni band qilmaydi. Tizimni töxtatib, yaratilgan konteyner va tarmoqlarni tozalaş uçun docker compose down işlatiladi. Xizmatlarning iş jarayonini kuzatiş va xatolarni topiş uçun docker compose logs buyruği juda foydali:

docker compose up -d
docker compose logs -f app
docker compose ps
docker compose down

Bu buyruqlar ortida butun bir muhitning hayoti yotadi. Bitta up bilan dasturçi soatlab davom etadigan qölda sozlaşlardan qutuladi, down esa muhitni izsiz tozalab, tizimni avvalgi holatiga qaytaradi.

Afzalliklar va dev hamda prod farqi

Docker Compose'ning eng katta afzalligi — butun murakkab muhitni bir buyruq bilan kötariş va bir buyruq bilan töxtatiş imkoniyatidir. Yangi dasturçi jamoaga qöşilganda unga faqat repozitoriyni klonlaş va up buyruğini beriş kifoya; u soatlar emas, daqiqalar içida işçi muhitga ega böladi. Kelişuv (konfiguratsiya) fayl içida yozilganligi sababli, hamma bir xil versiyalardagi xizmatlar bilan işlaydi va muhitlar orasidagi farqlar yöqoladi.

Şu bilan birga, işlab çiqiş (dev) va işlab çiqariş (prod) muhitlari uçun yondaşuv biroz farq qiladi. Dev rejimida kodni jonli tahrirlaş uçun host jildlarini konteynerga ulaş qulay, debug rejimi yoqiladi va parollar oddiy bölişi mumkin. Prod rejimida esa xavfsizlik birinçi örinda turadi: maxfiy ma'lumotlar muhit özgaruvçilari yoki maxsus saqlaş orqali himoyalanadi, kodni jonli ulaş örniga obrazga töliq joylaştiriş afzal köriladi va resurs çeklovlari qöyiladi. sayt.uz serverlarida loyihangizni joylaştirişda aynan şu prod yondaşuvni qöllaş barqaror va xavfsiz işlaşni ta'minlaydi. Docker Compose'ni örganiş bugungi dasturçi va DevOps mutaxassisi uçun zaruriy könikmaga aylangan.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English