Git bugungi kunda dasturlaş sohasidagi eng muhim vositalardan biri hisoblanadi va undan foydalanişni bilmaslik zamonaviy dasturçi uçun jiddiy kamçilik sanaladi. Oddiy qilib aytganda, Git bu sizning loyihangizdagi har bir özgarişni yozib boruvçi versiya nazorati tizimidir. U fayllaringizning vaqt ötişi bilan qanday özgarganini eslab qoladi, kerak bölganda istalgan eski holatga qaytişga imkon beradi va bir neçta dasturçining bir loyiha ustida bir vaqtda, bir-biriga xalaqit bermasdan işlaşini ta'minlaydi.
Tasavvur qiling, siz katta bir loyiha ustida işlayapsiz va keçagi kod yaxşi işlagandi, lekin bugungi özgarişlardan keyin hammasi buzildi. Git bölmasa, siz nima özgarganini eslab qolişingiz yoki qölda zaxira nusxalar yaratib yurişingiz kerak bölardi. Git esa bu muammoni butunlay hal qiladi: har bir özgariş qayd etilgan böladi va siz bir buyruq bilan işlaydigan eski holatga qaytişingiz mumkin. Uşbu maqolada Git'ning asosiy tuşunçalari va eng köp işlatiladigan buyruqlarini amaliy misollar bilan örganamiz.
Repozitoriy yaratiş va birinçi commit
Git bilan işlaş repozitoriy yaratişdan boşlanadi. Repozitoriy bu loyihangiz va uning töliq tarixi saqlanadigan maxsus papkadir. Mavjud loyiha papkangizda Git'ni işga tuşiriş uçun terminalda quyidagi buyruqni bajaring. Bu buyruq papka içida yaşirin .git nomli papka yaratadi va aynan şu papkada barça tarix va sozlamalar saqlanadi.
git init
git config user.name "Ismingiz"
git config user.email "email@example.com"
Repozitoriy tayyor bölgaç, fayllaringizni Git tarixiga qöşişingiz kerak. Bu ikki bosqiçda amalga oşadi: avval fayllarni staging deb ataluvçi tayyorlaş maydoniga qöşasiz, söng ularni commit qilasiz. Commit bu loyihangizning ma'lum bir vaqtdagi suratga olingan holatidir va har bir commit öziga xos izoh bilan saqlanadi. Quyidagi buyruqlar barça fayllarni qöşadi va birinçi commit'ni yaratadi.
git add .
git commit -m "Loyihaning birinchi versiyasi"
Bu yerda git add . joriy papkadagi barça özgargan fayllarni tayyorlaş maydoniga qöşadi, git commit esa ularni izoh bilan tarixga yozadi. Izoh aniq va mazmunli bölişi muhim, çunki kelajakda siz yoki jamoangiz har bir özgarişning nima maqsadda qilinganini tuşunişi kerak böladi. Yomon izoh masalan "tuzatiş" örniga "login formasidagi parol tekşiruvi xatosini tuzatiş" deb yoziş ança foydaliroq.
Holatni tekşiriş va tarixni köriş
Işlaş jarayonida qaysi fayllar özgarganini va qaysilari hali commit qilinmaganini biliş juda muhim. Buning uçun git status buyruği işlatiladi. U sizga staging maydonidagi fayllar, özgargan lekin hali qöşilmagan fayllar va umuman kuzatilmayotgan yangi fayllar haqida töliq ma'lumot beradi. Bu buyruqni tez-tez işlatiş odat tusiga aylanişi kerak.
git status
git log --oneline
git diff
Loyihangiz tarixini köriş uçun git log buyruğidan foydalanasiz. --oneline bayroği har bir commit'ni bitta qatorda ixçam körsatadi, bu esa uzun tarixni tez közdan keçirişga yordam beradi. git diff esa hali commit qilinmagan özgarişlarni aniq satrma-satr körsatadi, ya'ni qaysi qatorlar qöşilgan yoki öçirilganini bilib olasiz.
Branch va merge: parallel işlaş
Branch yoki tarmoq Git'ning eng kuçli imkoniyatlaridan biridir. Branch sizga asosiy koddan alohida ajralib, yangi xususiyat ustida bemalol işlaş imkonini beradi. Agar yangi ğoyangiz işlamasa, branç'ni öçirib taşlaysiz va asosiy kodingizga heç qanday zarar yetmaydi. Agar işlasa, uni asosiy tarmoqqa birlaştirasiz. Quyidagi misol yangi branch yaratib unga ötişni körsatadi.
git branch yangi-xususiyat
git checkout yangi-xususiyat
# yoki bir buyruqda:
git checkout -b yangi-xususiyat
Yangi branç'da işlab, özgarişlarni commit qilganingizdan söng, ularni asosiy branç'ga birlaştiriş kerak böladi. Buni merge buyruği orqali amalga oşirasiz. Avval asosiy branç'ga qaytib ötasiz, söng öz xususiyatingiz joylaşgan branç'ni unga birlaştirasiz. Git ikki branç'dagi özgarişlarni avtomatik ravişda birlaştirişga harakat qiladi.
git checkout main
git merge yangi-xususiyat
Konflikt yeçiş
Ba'zan ikki branch bir xil fayldagi bir xil qatorni har xil tarzda özgartirgan böladi va Git qaysi versiyani tanlaşni bilolmay qoladi. Bu holatga konflikt deyiladi. Konflikt yuzaga kelganda Git sizni xabardor qiladi va konfliktli fayl içiga maxsus belgilar qöyadi. Sizning vazifangiz bu faylni oçib, qaysi qism qolişi kerakligini hal qilişdir.
<<<<<<< HEAD
mening o'zgarishim
=======
boshqa branch o'zgarishi
>>>>>>> yangi-xususiyat
Bu belgilarni körganda siz qaysi kod töğri ekanini hal qilasiz, keraksiz qismni va maxsus belgilarni öçirasiz. Söng faylni saqlab, uni qaytadan staging maydoniga qöşasiz va commit qilasiz. Şu tariqa konflikt hal etilgan böladi va merge jarayoni yakuniga yetadi. Konfliktdan qörqmaslik kerak, ular har qanday jamoaviy işda tabiiy holdir.
git add buzilgan-fayl.php
git commit -m "Merge konflikti yechildi"
Remote, push va pull: GitHub bilan işlaş
Hozirgaça biz faqat kompyuteringizdagi lokal repozitoriy bilan işladik. Lekin kodni boşqalar bilan ulaşiş yoki uni xavfsiz saqlaş uçun masofaviy server kerak böladi. Aynan şu yerda GitHub, GitLab kabi xizmatlar yordamga keladi. Remote bu sizning lokal repozitoriyangiz boğlangan masofaviy nusxadir. Quyidagi buyruq lokal repozitoriyangizni GitHub'dagi loyihaga boğlaydi.
git remote add origin https://github.com/user/loyiha.git
git push -u origin main
Push buyruği lokal özgarişlaringizni masofaviy serverga yuboradi, şunda jamoangizning boşqa a'zolari ularni köra oladi. Aksinça, boşqalar kiritgan özgarişlarni öz kompyuteringizga olib keliş uçun pull buyruğidan foydalanasiz. Jamoada işlayotganda har kuni iş boşida pull qiliş yaxşi odat hisoblanadi, çunki bu sizni hamkasblaringizning sönggi özgarişlari bilan ta'minlaydi.
git pull origin main
.gitignore va töğri iş jarayoni
Har bir loyihada Git tomonidan kuzatilişi şart bölmagan fayllar böladi, masalan parollar saqlanadigan konfiguratsiya fayllari, vaqtinçalik fayllar yoki kutubxonalar papkasi. Bunday fayllarni Git'dan yaşiriş uçun loyiha ildizida .gitignore nomli fayl yaratiladi. Unda kuzatilmasligi kerak bölgan fayl va papkalar röyxati yoziladi. Bu fayl loyihangizni toza va xavfsiz saqlaşga yordam beradi.
node_modules/
.env
*.log
vendor/
.DS_Store
Eng samarali iş jarayoni har bir yangi xususiyat yoki tuzatiş uçun alohida branch yaratiş, unda işlaş va tugagaç asosiy branç'ga birlaştirişdir. Bu usul feature branch iş jarayoni deb ataladi va u kodni barqaror saqlaydi. Asosiy main branch doimo işlaydigan, barqaror holatda bölişi kerak, barça tajribalar esa alohida tarmoqlarda olib boriladi. Git'ni muntazam işlatiş bilan bu jarayon tezda odatga aylanadi va siz uni har bir loyihada qöllay boşlaysiz.
Git'ni örganiş boşida murakkab tuyulişi mumkin, lekin bu maqolada körib çiqilgan asosiy buyruqlar kundalik işingizning 90 foizini qoplaydi. Eng yaxşi örganiş usuli amaliyot: kiçik bir loyiha yarating, unga özgarişlar kiriting, brançlar bilan öynang va konfliktlarni ataylab yuzaga keltirib, ularni yeçişni maşq qiling. Vaqt ötib Git sizning eng işonçli yordamçingizga aylanadi va usiz işlaşni tasavvur ham qila olmaysiz.