HTML (HyperText Markup Language) — bu veb-saytlarning fundamental tili. Har web sahifa HTML bilan boşlanadi. Bu programlaş tili emas, balki belgilaş tili (markup language) — sahifa kontentini strukturalaştirişga xizmat qiladi. HTML'ni örganiş veb-rivojlaniş (web development) yölining birinçi qadami. Bu qöllanma sizga HTML'ning asosiy tuşunçalarini va birinçi sahifangizni qurişni örgatadi.
HTML qanday işlaydi
HTML kod oddiy matn fayl (.html kengaytmali) bölib, brauzer uni öqib veb sahifa yaratadi. Foydalanuvçi siteni oçsa, brauzer HTML kod içidagi taglarni \"render\" qiladi va vizual sahifa körsatadi.
Misol: HTML kodda <h1>Salom!</h1> yozsangiz, brauzer buni katta sarlavha sifatida körsatadi. <p>Bu paragraf.</p> — oddiy matn paragrafi sifatida.
HTML hujjat strukturasi
Har HTML hujjat standart strukturaga ega:
<!DOCTYPE html>
<html lang=\"uz\">
<head>
<meta charset=\"UTF-8\">
<meta name=\"viewport\" content=\"width=device-width, initial-scale=1\">
<title>Mening birinchi sahifam</title>
</head>
<body>
<h1>Salom dunyo!</h1>
<p>Bu mening birinchi veb sahifam.</p>
</body>
</html>
DOCTYPE — brauzerga \"bu HTML5 hujjat\" deb signal. html tag butun sahifani örab oladi. head — metadata (sahifa nomi, meta teglar). body — foydalanuvçi köradigan kontent.
Asosiy HTML taglari
Sarlavhalar: <h1>'dan <h6>'gaça. h1 eng katta, h6 eng kiçik. Bir sahifada bitta h1 bölişi tavsiya etiladi.
Paragraflar: <p>Matn</p>. Oddiy matn bloki.
Havolalar: <a href=\"https://sayt.uz\">Sayt.uz</a>. href attribut havola URL'i.
Rasmlar: <img src=\"rasm.jpg\" alt=\"Rasm tavsifi\">. src — rasm yöli, alt — accessibility uçun matn.
Röyxatlar: <ul> (tartibsiz, bullet), <ol> (tartibli, raqamli), içida <li> har element uçun.
Semantic HTML
Semantic HTML — bu kontent ma'nosini körsatuvçi taglar işlatiş. Eski yondaşuv <div> bilan hamma narsa qilardi. Semantic HTML aniqroq:
<header> — sahifa boşi (logo, menyu). <nav> — navigatsiya. <main> — asosiy kontent. <article> — alohida maqola. <section> — sahifa bölimi. <aside> — yon panel. <footer> — sahifa pastki qismi.
Semantic HTML SEO uçun ham foydali (Google sahifa strukturasini yaxşi tuşunadi) va accessibility uçun (screen reader'lar foydalanuvçiga töğri tuşuntiradi).
Forma elementlari
Forma foydalanuvçidan ma'lumot oliş uçun. Asosiy elementlar:
<form> — formani örab oladi. <input> — matn maydoni, raqam, parol va h.k. (type attribut bilan). <textarea> — uzun matn maydoni. <select> — dropdown. <button> — tugma.
Misol oddiy forma:
<form action=\"/submit\" method=\"POST\">
<label for=\"ism\">Ism:</label>
<input type=\"text\" id=\"ism\" name=\"ism\" required>
<button type=\"submit\">Yuborish</button>
</form>
Attributlar
Attributlar — tag haqida qöşimça ma'lumot. Misol: <a href=\"...\">, <img src=\"...\" alt=\"...\">.
Asosiy attributlar: id (unik identifikator), class (CSS uçun guruh), style (inline CSS), data-* (custom data).
Birinçi sahifa quriş
Birinçi sahifa quriş uçun: 1) Text editor (VS Code, Sublime Text, hatto Notepad). 2) index.html nomli fayl yaratiş. 3) Yuqorida körsatilgan standart strukturani yoziş. 4) Brauzerda oçiş (faylga ikki marta bosing yoki öng tugma → \"Brauzerda ochish\").
Faylni yangilaş uçun — kodni özgartiring va brauzerni qaytadan yuklang (F5).
HTML va CSS boğliqligi
HTML faqat kontent strukturasi. Vizual dizayn (rang, şrift, joylaşuv) — CSS (Cascading Style Şeets) ning işi. Ikkalasi birga işlaydi.
Inline CSS: <p style=\"color: red;\">Qizil matn</p>. Internal CSS: <style> tag head içida. External CSS: alohida .css fayl, <link> bilan ulangan.
Eng yaxşi amaliyot — external CSS. Bu kontent va stylni alohida saqlaydi.
HTML va JavaScript
HTML — strukturasi. CSS — dizayni. JavaScript — interaktivlik. Tugma bosilganda nima sodir bölişi, form validatsiya, dinamik kontent — barçasi JavaScript.
<script> tag bilan JavaScript HTML'ga qöşiladi. Yoki <script src=\"app.js\"></script> bilan taşqi fayl.
Sayt.uz va HTML
Sayt.uz custom CMS PHP'ga asoslangan, lekin oxirgi natija — HTML. Brauzerga yuboriladigan har sahifa HTML5 strukturasida. Semantic HTML keng işlatilgan, Schema markup bilan boyitilgan.
Yangi boşlovçilar uçun: HTML'ni örganişni ham bizning bloglar (asoslar va amaliy misollar) orqali qila olasiz. HTML — birinçi qadam, keyin CSS, JavaScript, va modern framework'lar (React, Vue).