Hosting tarifidagi disk hajmi çeklangan va u köpinça sezilmasdan tölib boradi. Bir kuni panelda disk 90 foizga yetganini körasiz, lekin saytga heç qanday katta narsa yuklamagandek tuyulasiz. Aslida joyni odatda bir neçta közga körinmas "yeyuvçi"lar egallaydi: unutilgan zaxira arxivlari, ösib ketgan jurnal fayllari, oçilib qolgan eski sayt nusxalari. Ularni taxminan qidiriş örniga, bir neça buyruq bilan aniq topiş mumkin. Uşbu maqolada aynan şu tartibni bosqiçma-bosqiç körib çiqamiz.
Yuqoridan pastga: papkalar böyiça qidiriş
Eng samarali usul — butun uy papkasidan boşlab, eng oğir papkani topiş va uning içiga qadam-baqadam tuşiş. Buning uçun du buyruği işlatiladi. Quyidagi buyruq uy papkangizdagi birinçi darajadagi har bir papkaning hajmini körsatadi va ularni kiçikdan kattaga qarab tartiblaydi:
cd ~
du -xh -d 1 2>/dev/null | sort -h
Bu yerda -x parametri boşqa fayl tizimlariga ötib ketmaslikni, -d 1 esa faqat bir daraja çuqurlikni körsatişni bildiradi. Röyxatning oxiridagi papka eng köp joy egallagan papka böladi. Keyin şu papkaga kirib buyruqni takrorlaysiz va şunday qilib aybdorga yetib borasiz. Masalan, agar www papkasi katta çiqsa, keyingi qadam aniq sayt papkasini tekşiriş böladi:
du -xh -d 1 ~/www/example.uz 2>/dev/null | sort -h | tail -10
WordPress saytlarida odatda wp-content/uploads va wp-content içidagi zaxira plaginlari papkalari yuqoriga çiqadi. Boşqa tizimlarda esa jurnal va keş papkalari köp joy egallaydi.
Eng katta fayllarni töğridan-töğri topiş
Ba'zan papkalar böylab yuriş örniga, butun hisobdagi eng katta fayllarni bir röyxatda köriş qulayroq. Quyidagi buyruq 50 MB dan katta fayllarni topib, ularning eng kattalari 20 tasini öqilişi oson ölçamda çiqaradi:
find ~ -xdev -type f -size +50M -printf '%s\t%p\n' 2>/dev/null \
| sort -n | tail -20 | numfmt --field=1 --to=iec
Natijada odatda bir qaraşda nima ortiqça ekani körinib qoladi: backup-2024.zip, old-site.tar.gz, bir neça gigabaytli error_log. Agar serveringizda numfmt bölmasa, oxirgi qismini olib taşlang, ölçamlar baytlarda körsatiladi.
Odatda kimlar joy egallaydi
Zaxira arxivlari va baza dump'lari
Eng köp uçraydigan holat — sayt içida qoldirilgan zaxira nusxalar. Köçiriş paytida yaratilgan arxiv, plagin har kuni yaratgan nusxalar yoki qölda olingan baza eksporti oylab öçirilmasdan turadi. Ularni turiga qarab qidiriş mumkin:
find ~ -xdev -type f \( -name '*.zip' -o -name '*.tar.gz' -o -name '*.sql' \
-o -name '*.sql.gz' -o -name '*.wpress' \) -printf '%s\t%p\n' 2>/dev/null \
| sort -n | numfmt --field=1 --to=iec
.wpress kengaytmasi All-in-One WP Migration plagini arxivlariga tegişli. Kerakli eng oxirgi nusxani kompyuteringizga yuklab oling, qolganlarini öçiring. Muhimi, zaxira nusxa sayt bilan bir joyda saqlansa, server bilan biror muammo bölganda u ham yöqoladi, demak u baribir töliq himoya bermaydi.
Ösib ketgan jurnal fayllari
PHP xatolarni köpinça skript joylaşgan papkadagi error_log fayliga yozadi. Agar saytda doimiy takrorlanadigan ogohlantiriş bölsa, bu fayl bir neça oyda gigabaytlarga yetadi va u turli papkalarga tarqalib ketgan bölişi mumkin. Barçasini bir buyruq bilan topasiz:
find ~/www -type f -name 'error_log' -size +5M -printf '%s\t%p\n' \
| sort -n | numfmt --field=1 --to=iec
Jurnalni öçirişdan oldin uning oxirgi qatorlarini tail -50 error_log bilan körib çiqing: u köpinça saytdagi haqiqiy xatoni körsatadi. Xatoni tuzatmasangiz, fayl yana ösadi. Faylni öçiriş örniga : > error_log bilan böşatiş xavfsizroq.
Yaşirin papkalar
Nuqta bilan boşlanadigan papkalar oddiy röyxatda körinmaydi, ammo joy egallaydi. Composer, npm yoki pip kabi vositalar öz keşini ~/.cache, ~/.npm yoki ~/.composer papkalarida saqlaydi va ular yuzlab megabaytga yetişi mumkin:
du -sh ~/.[!.]* 2>/dev/null | sort -h
Bu keş papkalarini öçiriş xavfsiz, vositalar kerak bölganda ularni qayta yaratadi. Faqat .ssh kabi sozlama papkalariga tegmang.
Misol: maktab sayti va dars videolari
Samarqanddagi xususiy maktabning example.uz sayti oddiy WordPress sayt bölib, unda yangiliklar va dars jadvali e'lon qilinadi. Bir oy içida disk hajmi tölib qoldi. du bilan qidiriş wp-content/uploads papkasini körsatdi, içkariroq tuşilganda esa joriy oy papkasida öqituvçilar töğridan-töğri yuklagan bir neça gigabaytli dars videolari topildi. Oxirgi bir haftada yuklangan katta fayllarni topiş uçun quyidagi buyruq işlatildi:
find ~/www -xdev -type f -size +20M -mtime -7 -printf '%TY-%Tm-%Td %s\t%p\n' \
| sort
Yeçim sifatida videolar video xostingga joylaştirilib, saytga faqat ularning pleyeri qöyildi, asl fayllar esa hostingdan öçirildi. Bu nafaqat diskni böşatdi, balki sahifalarning oçilişini ham tezlaştirdi, çunki katta videolarni oddiy hosting orqali uzatiş serverga oğir yuk tuşiradi.
Nimani öçiriş mumkin, nimaga tegmaslik kerak
Topilgan har bir faylni öçirişdan oldin uning nima ekanini tuşunib oling. Keş papkalari, eski jurnallar, oçilib qolgan arxivlar va eski sayt nusxalari odatda xavfsiz öçiriladi. wp-content/uploads içidagi rasmlar, ma'lumotlar bazasi fayllari, poçta qutilari va sozlama fayllari esa saytning bir qismi, ularni öylamasdan öçiriş saytni buzadi. Şubha bölsa, faylni avval kompyuterga yuklab oling yoki nomini özgartirib bir neça kun kuzating.
SSH bölmasa ham, hosting panelidagi fayl menejeri orqali papkalar hajmini körib çiqiş mumkin, lekin katta hisoblarda bu sekinroq işlaydi. sayt.uz mijozlari panelni kabinetdan oçib, disk böyiça statistikani körişlari, SSH kirişi yoki tarif hajmi böyiça savollarni esa texnik yordamga yozişlari mumkin. Diskni oyiga bir marta şu tartibda körib çiqiş kutilmagan "disk töldi" xatolaridan saqlaydi.