Laravel loyihasini birinçi marta oddiy hostingga yuklagan dasturçilarning köpçiligi bir xil holatga duç keladi: barça fayllar saytning asosiy katalogiga köçiriladi, brauzerda esa sahifa örniga fayllar röyxati, 403 xatosi yoki böş oyna çiqadi. Sababi oddiy: Laravel saytning faqat bitta qismini, ya'ni public papkasini internetga oçiq körişni kutadi. Qolgan hamma narsa, jumladan sozlamalar, kutubxonalar va maxfiy kalitlar, veb-server yetib bora olmaydigan joyda turişi kerak. Uşbu maqolada bu talab nimaga kerakligini va uni oddiy hostingda qanday bajariş mumkinligini bosqiçma-bosqiç tuşuntiramiz.
Nega Laravel faqat public papkani oçiq körişni xohlaydi
Laravel loyihasining ildizida app, config, routes, vendor, storage kabi papkalar va .env fayli joylaşgan. Aynan .env faylida ma'lumotlar bazasining paroli, APP_KEY şifrlaş kaliti, poçta serverining login-paroli va tölov tizimlarining maxfiy kalitlari saqlanadi. Saytga keladigan barça sörovlar esa public/index.php orqali kirib, freymvork tomonidan qayta işlanadi. Agar butun loyihani saytning ildiz katalogiga taşlab qöysangiz, veb-server .env faylini oddiy matn sifatida berib yuborişi mumkin, bu esa bazangiz va kalitlaringizning töliq oşkor bölişi demakdir. Şuning uçun maqsad bitta: domen oçilganda server töğridan-töğri public papkaga qaraşi kerak.
Misol uçun, Toşkentdagi kiçik kitob dökoni özining misol.uz saytini Laravel'da yozdirgan deylik. Dasturçi loyihani ZIP arxiv qilib, ISPmanager fayl menejeri orqali www/misol.uz papkasiga oçib qöydi. Sayt oçilmadi, şoşilib qilingan tuzatiş natijasida esa misol.uz/.env manzili brauzerda parollar bilan körinadigan bölib qoldi. Quyidagi usullar aynan şunday vaziyatning oldini oladi.
1-usul: hujjat ildizini public papkaga yönaltiriş
Eng toza va tavsiya etiladigan yeçim domenning hujjat ildizini (document root) özgartirişdir. ISPmanager panelida WWW-domen sozlamalarini oçsangiz, saytning ildiz katalogi körsatilgan maydonni topasiz; panel versiyasiga qarab bu maydon nomi biroz farq qilişi mumkin. Odatda u /var/www/login/data/www/misol.uz körinişida böladi, siz esa oxiriga /public qöşib saqlaysiz. Şundan keyin loyiha fayllari avvalgidek bitta papkada turadi, lekin internetdan faqat public içidagi narsalarga murojaat qiliş mumkin böladi.
Bu usulning afzalligi şundaki, Laravel özi kutgan tuzilmada işlaydi va heç qanday yölni qölda tahrirlaş kerak emas. php artisan storage:link yaratadigan simvolik havola, Vite yiğgan build fayllari va public/.htaccess içidagi qayta yoziş qoidalari odatdagidek işlaydi. Agar panelda bu maydon sizga oçiq bölmasa, sayt.uz kabinetidan texnik yordamga tiket yozib, hujjat ildizini özgartirib berişni söraşingiz mumkin.
2-usul: ildizdagi .htaccess orqali public papkaga qayta yönaltiriş
Ba'zi hollarda hujjat ildizini özgartiriş imkoni bölmaydi, masalan, bir neçta loyiha bitta katalogni bölişganda. Şunda loyiha ildiziga alohida .htaccess fayli qöyilib, barça sörovlar içki tarzda public papkaga uzatiladi. Brauzer manzilida /public körinmaydi, çunki bu taşqi yönaltiriş emas, Apaçe içidagi qayta yozişdir.
<IfModule mod_rewrite.c>
RewriteEngine On
RewriteRule ^(.*)$ public/$1 [L]
</IfModule>
# Qo'shimcha himoya: maxfiy fayllarni to'g'ridan-to'g'ri bermaslik
<FilesMatch "^(\.env.*|composer\.(json|lock)|artisan)$">
Require all denied
</FilesMatch>
Bu usul işlaydi, ammo u birinçi usulçalik işonçli emas. Agar kimdir keyinçalik .htaccess faylini öçirib yuborsa yoki server sozlamasi özgarsa, butun loyiha yana oçiq qoladi. Şuning uçun FilesMatch bloki qöşimça suğurta sifatida qöyilgan. Uni joylagandan söng albatta https://misol.uz/.env manzilini oçib köring: 403 yoki 404 xatosi çiqişi kerak, fayl mazmuni esa heç qaçon körinmasligi lozim.
3-usul: yadroni veb-katalogdan taşqariga çiqariş
Uçinçi yöl eng köp qöl mehnati talab qiladi, lekin hujjat ildiziga umuman tegib bölmaydigan hostinglarda foydali. Bunda Laravel'ning asosiy qismi uy katalogidagi alohida papkaga, masalan laravel-app ga joylanadi, public içidagi fayllar esa www/misol.uz ga köçiriladi. Keyin index.php içidagi yöllar yangi joylaşuvga moslab tahrirlanadi. Laravel 11 uçun fayl taxminan quyidagiça böladi:
<?php
use Illuminate\Http\Request;
define('LARAVEL_START', microtime(true));
if (file_exists($maintenance = __DIR__.'/../../laravel-app/storage/framework/maintenance.php')) {
require $maintenance;
}
require __DIR__.'/../../laravel-app/vendor/autoload.php';
$app = require_once __DIR__.'/../../laravel-app/bootstrap/app.php';
$app->usePublicPath(__DIR__);
$app->handleRequest(Request::capture());
usePublicPath qatori muhim: usiz public_path() funksiyasi eski joyni körsatadi va yuklangan rasmlar yoki Vite manifesti topilmaydi. Eski versiyalarda index.php tuzilişi biroz boşqaça, şuning uçun öz versiyangizdagi asl faylni asos qilib oling va faqat yöllarni özgartiring. Bu usulda storage havolasini ham qayta yaratiş kerak böladi, çunki u endi www/misol.uz/storage dan laravel-app/storage/app/public ga işora qilişi lozim.
Vendor, PHP versiyasi va .env sozlamalari
Köp oddiy hostinglarda SSH yoki Composer bölmaydi, şuning uçun vendor papkasini öz kompyuteringizda tayyorlab yuklaş qulay. Buni işlab çiqariş rejimiga mos qilib bajaring, ya'ni test kutubxonalarini qöşmasdan va avtoyuklovçini optimallaştirib:
composer install --no-dev --optimize-autoloader
npm run build
Hostingdagi PHP versiyasi composer.json talab qilgan versiyadan past bölmasligi kerak, aks holda sayt birinçi sörovdayoq xato beradi. ISPmanager panelida domen uçun PHP versiyasini tanlaş mumkin; Laravel 11 kamida PHP 8.2 talab qiladi. .env faylida esa quyidagi qiymatlarni tekşiring:
APP_ENV=production
APP_DEBUG=false
APP_URL=https://misol.uz
DB_CONNECTION=mysql
DB_HOST=localhost
DB_DATABASE=login_shop
DB_USERNAME=login_shop
DB_PASSWORD=kuchli-parol
APP_DEBUG=false ayniqsa muhim. Agar u true bölib qolsa, istalgan xato sahifasida fayl yöllari, sörov parametrlari va ba'zan muhit özgaruvçilari körinib qoladi.
Ruxsatlar, keş va yakuniy tekşiruv
Laravel storage va bootstrap/cache papkalariga yoziş imkoniga ega bölişi şart, aks holda log, sessiya va kompilyatsiya qilingan şablonlar saqlanmaydi. Odatda papkalar uçun 755, fayllar uçun 644 ruxsati yetarli, çunki hostingda PHP sizning foydalanuvçingiz nomidan işlaydi; 777 qöyiş şart emas va xavfli. SSH mavjud bölsa, joylaşdan keyin keşlarni yangilab qöying:
php artisan migrate --force
php artisan config:cache
php artisan route:cache
php artisan view:cache
Şuni yodda tutingki, config:cache dan keyin env() funksiyasi faqat config fayllari içida işlaydi, kontroller yoki şablonda töğridan-töğri çaqirilsa, null qaytaradi. Oxirida uçta narsani tekşiring: boş sahifa oçilyaptimi, /.env manzili yopiqmi va rasmlar hamda CSS fayllari töğri yuklanyaptimi.