Next.js köp yillar davomida React asosidagi loyihalar uçun eng maşhur frameworklardan biri bölib kelgan, ammo uning 13-versiyasidan boşlab joriy etilgan App Router butun arxitekturani tubdan özgartirdi. Agar siz ilgari Pages Router bilan işlagan bölsangiz, App Router boşida ğalati tuyulişi mumkin, çunki u nafaqat papkalar tuzilişini, balki ma'lumotlarni yuklaş va sahifani render qiliş falsafasini ham qaytadan körib çiqadi. Uşbu maqolada biz App Router'ning asosiy ğoyalarini, eski yondaşuvdan farqini va har bir imkoniyatni real kod misollari orqali batafsil körib çiqamiz, şunda siz öz loyihangizda qaysi yondaşuvni tanlaşni aniq tuşunasiz.
Pages Router va App Router örtasidagi tub farq
Eski Pages Router'da har bir fayl pages papkasida joylaşgan va u töğridan-töğri brauzerda işlaydigan komponentga aylanardi. Ma'lumotlarni yuklaş uçun siz getServerSideProps yoki getStaticProps kabi maxsus funksiyalarni eksport qilişingiz kerak edi, bu esa komponent mantiği bilan ma'lumot mantiğini sun'iy ravişda ajratib qöyardi. App Router esa app papkasiga asoslanadi va bu yerda komponentlar standart holatda Server Components hisoblanadi, ya'ni ular faqat serverda işlaydi va brauzerga JavaScript yubormaydi. Bu farq juda muhim, çunki u sahifaning yuklaniş tezligiga, SEO körsatkiçlariga va umumiy foydalanuvçi tajribasiga bevosita ta'sir qiladi.
App Router'ning yana bir kuçli tomoni şundaki, u layout, loading va error holatlarini fayl tizimi orqali tabiiy ravişda boşqarişga imkon beradi. Pages Router'da bunday holatlarni qölda boşqariş kerak edi, App Router esa maxsus nomlanган fayllar yordamida ularni avtomatik ravişda uşlab oladi. Quyida biz uşbu mexanizmlarning har birini alohida körib çiqamiz.
Server Components — standart holatdagi yangi yondaşuv
App Router'da yaratilgan har qanday komponent agar siz aniq belgilamasangiz, Server Component hisoblanadi. Bu degani komponent serverda render qilinadi, undagi kod brauzerga umuman yetib bormaydi, natijada ilovaning JavaScript hajmi sezilarli darajada kamayadi. Server Components ma'lumotlar bazasiga töğridan-töğri murojaat qila oladi, maxfiy API kalitlardan foydalanişi mumkin va oğir kutubxonalarni mijoz brauzerига yuklamasdan işlatişi mumkin. Agar sizga interaktivlik, ya'ni useState, useEffect yoki hodisalarni eşitiş kerak bölsa, faylning eng yuqorisiga 'use client' direktivasini qöşasiz va u Client Component'ga aylanadi.
// app/products/page.tsx — bu Server Component (standart)
async function getProducts() {
const res = await fetch('https://api.example.com/products')
return res.json()
}
export default async function ProductsPage() {
const products = await getProducts()
return (
<ul>
{products.map((p) => (
<li key={p.id}>{p.name}</li>
))}
</ul>
)
}Yuqoridagi misolda komponentning özi async ekanligiga e'tibor bering. Bu App Router'ning eng yoqimli xususiyatlaridan biri: Server Component töğridan-töğri asinxron bölişi va await işlatişi mumkin. Sizga endi alohida data fetçing funksiyalari kerak emas, ma'lumotni töğridan-töğri komponent içida yuklaysiz va bu kod heç qaçon brauzerga yetib bormaydi.
Fayl asosidagi marşrutlaş: page va layout
App Router'da marşrut har bir papka orqali aniqlanadi va papka içidagi page.tsx fayli öşa marşrutning haqiqiy sahifasini ifodalaydi. Masalan app/blog/page.tsx fayli /blog manziliga, app/blog/[slug]/page.tsx esa dinamik /blog/biror-maqola manziliga mos keladi. Bundan taşqari layout.tsx fayli özining papkasidagi va undan pastdagi barça sahifalar uçun umumiy öramni ta'minlaydi, masalan navigatsiya paneli yoki footer. Layout sahifalar almaşganda qayta render qilinmaydi, bu esa holatni saqlab qoliş va işlaş unumdorligini oşiriş nuqtai nazaridan juda foydali.
// app/blog/layout.tsx
export default function BlogLayout({
children,
}: {
children: React.ReactNode
}) {
return (
<section>
<nav>Blog navigatsiyasi</nav>
{children}
</section>
)
}Uşbu tuzilma tufayli ilovaning umumiy karkasi va sahifaga xos qism aniq ajratiladi. Layoutlar bir-birining içiga joylaşişi mumkin, ya'ni ildiz layout butun ilovani örab oladi, undan keyin har bir bölim öz layoutiga ega bölişi mumkin va bu juda moslaşuvçan iyerarxiyani vujudga keltiradi. Bu fayl asosidagi yondaşuv yuklaniş va xato holatlarini boşqarişda ham davom etadi.
App Router ma'lumotlar yuklanayotgan paytda foydalanuvçiga nimadir körsatiş uçun maxsus loading.tsx faylini taklif qiladi. Siz şunçaki papkaga şu nomdagi fayl qöşasiz va Next.js u yerdagi sahifa ma'lumot kutayotган paytda avtomatik ravişda yuklaniş holatini körsatadi. Xuddi şunday error.tsx fayli render paytida xato yuz berganda işga tuşadi va u albatta Client Component bölişi kerak, çunki u xatoni qayta uriniş imkoniyati bilan uşlab oladi.
// app/dashboard/loading.tsx
export default function Loading() {
return <p>Ma'lumotlar yuklanmoqda...</p>
}
// app/dashboard/error.tsx
'use client'
export default function Error({
error,
reset,
}: {
error: Error
reset: () => void
}) {
return (
<div>
<p>Xatolik yuz berdi: {error.message}</p>
<button onClick={() => reset()}>Qayta urinish</button>
</div>
)
}Bu mexanizm React'ning Suspense va Error Boundary konsepsiyalariga asoslanadi, ammo App Router ularni fayl tizimi orqali avtomatik örab beradi. Natijada siz boilerplate kodni yozmasdan, faqat tegişli fayllarni yaratiş orqali professional yuklaniş va xato tajribasini olasiz.
Server Actions — formalar va mutatsiyalar
Server Actions App Router'ning eng inqilobiy imkoniyatlaridan biri bölib, u serverda işlaydigan funksiyalarni töğridan-töğri komponent içidan çaqirişga imkon beradi, alohida API endpoint yaratmasdan. Siz funksiyaning yuqorisiga 'use server' direktivasini qöyasiz va uni forma orqali yoki tugma bosilişida işga tuşirasiz. Bu ma'lumotlarni saqlaş, yangilaş yoki öçiriş uçun ajoyib, çunki barça mantiq serverda qoladi va mijoz tarafiga ortiqça kod yuborilmaydi.
// app/contact/page.tsx
export default function ContactPage() {
async function submit(formData: FormData) {
'use server'
const name = formData.get('name')
await saveToDatabase({ name })
}
return (
<form action={submit}>
<input name="name" />
<button type="submit">Yuborish</button>
</form>
)
}Bu yondaşuv frontend va backend örtasidagi çegarani ança silliqlaştiradi. Endi siz REST yoki GraphQL endpointlarni qölda yoziş, fetch çaqiruvlarini boşqariş va xatolarni qayta-qayta işlaş bilan ovora bölmaysiz, balki şunçaki server funksiyasini yozasiz va uni forma bilan boğlaysiz.
Render strategiyalari: SSR, SSG va ISR
App Router uçta asosiy render strategiyasini qöllab-quvvatlaydi va ularni tanlaş sizning ma'lumotlaringiz qançalik tez-tez özgarişiga boğliq. Static Site Generation (SSG) sahifani quriş paytida bir marta yaratadi va u eng tez işlaydi, blog yoki hujjatlar uçun ideal. Server-Side Rendering (SSR) esa har bir sörovda sahifani serverda qaytadan render qiladi, bu doimo yangi ma'lumot talab qilinadigan holatlar uçun mos keladi. Incremental Static Regeneration (ISR) ikkalasining örtasini topadi: sahifa statik tarzda yaratiladi, ammo belgilangan vaqt ötgaç fon rejimида yangilanadi.
// SSG — standart, fetch keshlanadi
await fetch('https://api.example.com/data')
// SSR — har so'rovda yangi
await fetch(url, { cache: 'no-store' })
// ISR — har 60 soniyada yangilanadi
await fetch(url, { next: { revalidate: 60 } })Körib turganingizdek, App Router'da render strategiyasi fetch çaqiruvining sozlamalari orqali boşqariladi, bu juda nozik va aniq nazoratni beradi. Siz hatto bir sahifaning içida ba'zi ma'lumotlarni statik, boşqalarini esa dinamik qilib olişingiz mumkin, bu esa ilgari Pages Router'da deyarli imkonsiz edi. Umuman olganda App Router zamonaviy veb-ilovalar uçun kuçli, moslaşuvçan va unumdor asos bölib, uni örganişga sarflangan vaqt albatta özini oqlaydi. Agar siz yangi loyiha boşlayotgan bölsangiz, App Router'ni tanlaş uzoq muddatda eng töğri qaror böladi.