🗜️
Hosting

Gzip va Brotli siqiş: sayt hajmini kamaytirib, sahifani tezlaştiriş

05.11.2026
← Barça maqolalar

Har safar foydalanuvçi saytingizni oçganda, server unga HTML sahifa, CSS uslublar, JavaScript skriptlar, şriftlar va rasmlarni yuboradi. Matnli fayllar odatda juda köp takrorlanuvçi belgilardan iborat böladi: bir xil teglar, sinf nomlari, böş joylar. Siqiş algoritmi aynan şu takrorlanişlardan foydalanib, faylni tarmoq orqali yuborişdan oldin kiçraytiradi, brauzer esa uni qabul qilgaç bir zumda asl holiga qaytaradi. Natijada sahifa kamroq ma'lumot bilan, demak tezroq yuklanadi, ayniqsa mobil internetda.

Siqiş qanday kelişiladi

Brauzer har bir sörovda Accept-Encoding sarlavhasi orqali qaysi siqiş usullarini tuşunişini aytadi, masalan gzip, deflate, br. Server bu röyxatdan özi qöllab-quvvatlaydigan eng yaxşisini tanlaydi, faylni siqadi va javobda Content-Encoding: gzip yoki Content-Encoding: br sarlavhasini qöyadi. Agar brauzer siqişni qöllab-quvvatlamasa, server faylni oddiy holatda yuboradi, şuning uçun siqişni yoqiş eski qurilmalarga zarar yetkazmaydi.

Gzip va Brotli: farqi nimada

Gzip önlab yillardan beri işlatiladi va deyarli barça serverlar hamda brauzerlarda bor. U tez işlaydi va matnli fayllarni köpinça bir neça barobar kiçraytiradi. Brotli esa Google tomonidan işlab çiqilgan yangiroq algoritm bölib, matnli kontentda odatda gzip'dan ham kiçikroq natija beradi. Barça zamonaviy brauzerlar Brotli'ni qöllab-quvvatlaydi, lekin faqat HTTPS ulanişlarda, şuning uçun saytda SSL bölişi şart.

Amalda ikkalasini birga yoqiş eng töğri yöl: Brotli'ni tuşunadigan brauzer br oladi, qolganlari gzip bilan qoniqadi. Şuni ham biliş kerakki, yuqori siqiş darajasi köproq protsessor vaqtini talab qiladi. Har bir sörovda dinamik siqiladigan kontent uçun örta daraja tanlanadi, oldindan siqib qöyiladigan statik fayllar uçun esa eng yuqori daraja işlatilişi mumkin.

Nimalarni siqiş kerak, nimalarni emas

Siqiş faqat matnli formatlarda foyda beradi: HTML, CSS, JavaScript, JSON, XML, SVG va ba'zi şrift formatlari. JPEG, PNG, WebP rasmlar, MP4 video, ZIP arxivlar va WOFF2 şriftlar allaqaçon siqilgan böladi. Ularni qayta siqiş hajmni deyarli kamaytirmaydi, lekin serverni behuda yuklaydi. Şuning uçun Nginx sozlamasida siqiladigan turlar aniq röyxat bilan körsatiladi.

Juda kiçik fayllarni siqiş ham ma'nosiz: bir neça yuz baytlik javobga siqiş sarlavhalari qöşilganda foyda deyarli qolmaydi. Bu uçun gzip_min_length parametri işlatiladi.

Nginx'da gzip'ni yoqiş

Gzip moduli Nginx'ning standart yiğilmasida mavjud, uni faqat yoqiş kifoya. Quyidagi sozlama odatda /etc/nginx/nginx.conf faylidagi http blokiga yoziladi:

gzip on;
gzip_vary on;
gzip_comp_level 5;
gzip_min_length 256;
gzip_proxied any;
gzip_types
    text/plain
    text/css
    text/javascript
    application/javascript
    application/json
    application/xml
    application/rss+xml
    image/svg+xml;

text/html turini röyxatga yoziş şart emas, çunki Nginx uni gzip yoqilganda doim siqadi. gzip_vary on javobga Vary: Accept-Encoding sarlavhasini qöşadi, bu esa oraliq keşlar siqilgan va siqilmagan nusxalarni aralaştirib yubormasligi uçun kerak. gzip_proxied any esa Nginx reverse proxy sifatida işlaganda ham javoblarni siqişga ruxsat beradi.

Brotli modulini örnatiş

Brotli Nginx'ning rasmiy standart yiğilmasiga kirmaydi, u alohida modul sifatida ulanadi. Ba'zi distributivlarning yangi versiyalarida tayyor paket mavjud, masalan Debian va Ubuntu'ning sönggi relizlarida modulni paket menejeri orqali örnatiş mumkin. Paket nomi va mavjudligini avval tekşirib köring:

apt search libnginx-mod-http-brotli
sudo apt install libnginx-mod-http-brotli-filter libnginx-mod-http-brotli-static

Agar sizning tizimingizda bunday paket bölmasa, modulni Nginx versiyangizga mos ravişda manba koddan kompilyatsiya qilişga töğri keladi. Modul örnatilgaç, http blokiga quyidagilar qöşiladi:

brotli on;
brotli_comp_level 5;
brotli_min_length 256;
brotli_types
    text/plain
    text/css
    text/javascript
    application/javascript
    application/json
    application/xml
    image/svg+xml;

Har ikki sozlamadan keyin sudo nginx -t bilan tekşirib, sudo systemctl reload nginx bilan qayta yuklaş kerak.

Oldindan siqilgan statik fayllar

Agar sayt Vite yoki Webpack kabi vosita bilan yiğilsa, yiğiş bosqiçida app.js.gz va app.js.br fayllarini oldindan yaratib qöyiş mumkin. Şunda Nginx har sörovda siqiş bilan band bölmaydi, tayyor faylni beradi. Buning uçun gzip_static on; va brotli_static on; direktivalari işlatiladi. Bu usul eng yuqori siqiş darajasini protsessorga yuk tuşirmasdan qöllaş imkonini beradi.

Virtual xostingda: Apaçe va .htaccess

Agar saytingiz virtual xostingda joylaşgan bölsa, server sozlamalariga kiriş imkoningiz bölmaydi va köp hollarda siqiş allaqaçon server darajasida yoqilgan böladi. Avval quyida körsatilgan usul bilan tekşirib köring. Agar sayt Apaçe orqali işlasa va siqiş yöq bölsa, .htaccess fayliga mod_deflate qoidalarini qöşiş mumkin:

<IfModule mod_deflate.c>
  AddOutputFilterByType DEFLATE text/html text/plain text/css
  AddOutputFilterByType DEFLATE application/javascript application/json
  AddOutputFilterByType DEFLATE image/svg+xml application/xml
</IfModule>

IfModule şarti modul yöq bölgan serverda sayt xato bermasligini ta'minlaydi. Agar sizning hosting tarifingizda siqiş holatini bilmasangiz, sayt.uz texnik yordamiga murojaat qilib aniqlaştiriş mumkin.

Natijani tekşiriş

Siqiş işlayotganini eng oson tekşiriş usuli curl buyruğidir. Quyidagi sörovlar brauzer kabi siqişni söraydi va javob sarlavhalarini körsatadi:

curl -sI -H "Accept-Encoding: gzip" https://example.uz/ | grep -i content-encoding
curl -sI -H "Accept-Encoding: br" https://example.uz/assets/app.css | grep -i content-encoding

Javobda content-encoding: gzip yoki content-encoding: br körinsa, hammasi joyida. Brauzerda esa dasturçi vositalarining Network bölimida har bir fayl uçun uzatilgan va asl hajmni soliştiriş mumkin. Google PageSpeed Insights ham siqilmagan matnli resurslar haqida alohida ogohlantiriş beradi.

Misol: Samarqanddagi onlayn kiyim dökoni

Samarqanddagi kiçik kiyim dökoni saytini olaylik. Boş sahifa katta CSS freymvorki, bir neçta JavaScript kutubxonasi va mahsulotlar röyxatini JSON körinişida yuklaydi. Siqiş öçiq bölsa, xaridor har bir taşrifda bu matnli fayllarni töliq hajmda yuklab oladi, mobil internetda esa bu sahifaning körinişini sezilarli keçiktiradi. Gzip va Brotli yoqilgaç, aynan şu fayllar ança kiçik hajmda keladi, rasmlarga esa tegilmaydi, çunki ular allaqaçon siqilgan. Dökon egasi kodga heç qanday özgartiriş kiritmasdan, faqat server sozlamasi orqali sahifani tezlaştiradi.

Ehtiyot böliş kerak bölgan joylar

Siqiş darajasini eng yuqoriga qöyiş har doim ham yaxşi emas. Dinamik sahifalarda Brotli'ning 11-darajasi gzip'ning örta darajasiga nisbatan protsessorni ança köp yuklaydi va yuqori trafikda javob vaqtini oşirib yuborişi mumkin. Şuningdek, sir saqlanadigan ma'lumotlar (masalan CSRF tokeni) va foydalanuvçi kiritgan matn bir javobda birga siqilganda nazariy hujumlar mavjudligini yodda tuting. Oddiy saytlar uçun standart sozlamalar xavfsiz, lekin maxfiy ma'lumot bilan işlaydigan API'larda bu masalani alohida körib çiqiş foydali.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English