🗄️
Hosting

Nginx'da statik fayllarni keşlaş: Cache-Control, expires va versiyalaş

07.11.2026
← Barça maqolalar

Sayt sahifasining katta qismi har taşrifda özgarmaydigan fayllardan iborat: logotip, şriftlar, CSS uslublar, JavaScript kutubxonalar, mahsulot rasmlari. Agar server bu fayllarni brauzerga qanday saqlaş kerakligini aytmasa, brauzer ularni har safar qayta söraydi yoki heç bölmaganda özgarganmi deb tekşiradi. Keşlaş sarlavhalari töğri qöyilganda esa foydalanuvçi saytga ikkinçi marta kirganda bu fayllar diskdan olinadi, tarmoqqa umuman murojaat qilinmaydi va sahifa sezilarli tezroq oçiladi.

Brauzer keşi qanday işlaydi

Server javobida Cache-Control sarlavhasi orqali fayl qança vaqt yangi hisoblanişini bildiradi, masalan Cache-Control: max-age=2592000 30 kunni anglatadi. Bu muddat içida brauzer faylni serverdan söramaydi. Muddat tugagaç, brauzer şartli sörov yuboradi: If-None-Match sarlavhasida avvalgi ETag qiymatini yoki If-Modified-Since sarlavhasida sanani körsatadi. Fayl özgarmagan bölsa, server faqat qisqa 304 Not Modified javobini qaytaradi va fayl qayta yuklanmaydi.

Eski Expires sarlavhasi ham şunga öxşaş vazifani bajaradi, lekin u aniq sanani körsatadi. Zamonaviy brauzerlar ikkalasi bölganda Cache-Control ga ustunlik beradi. Nginx'dagi expires direktivasi qulay, çunki u ikkala sarlavhani ham bir vaqtda qöyadi.

Asosiy muammo: faylni yangilaganda nima böladi

Uzoq keşlaşning yagona xavfi şundaki, siz CSS faylni özgartirsangiz, foydalanuvçi brauzeri eski nusxani keş muddati tugagunça körsatişda davom etadi. Buning standart yeçimi fayl nomini versiyalaş. Vite, Webpack kabi vositalar yiğiş paytida fayl nomiga mazmun xeşini qöşadi, masalan app.3f9a2c.css. Fayl özgarsa nomi ham özgaradi, HTML yangi nomga havola qiladi va brauzer yangi faylni yuklaydi. Bunday fayllarni bir yilga va immutable belgisi bilan keşlaş mumkin.

Agar sayt yiğiş vositasidan foydalanmasa, oddiy usul sörov parametri qöşişdir: style.css?v=12. WordPress ham uslub va skriptlarga versiya parametrini avtomatik qöşadi. HTML sahifaning özini esa uzoq keşlaş kerak emas, aks holda foydalanuvçi yangi fayl nomlarini körmay qoladi.

Nginx sozlamasi

Quyidagi bloklar sayt konfiguratsiyasidagi server bölimiga yoziladi. Ular fayl kengaytmasiga qarab turli keş muddatini belgilaydi:

# Versiyalangan CSS va JS: bir yil, o'zgarmas
location ~* \.(?:css|js)$ {
    expires 1y;
    add_header Cache-Control "public, immutable";
    access_log off;
}

# Rasmlar va shriftlar: 30 kun
location ~* \.(?:png|jpe?g|gif|webp|avif|svg|ico|woff2?)$ {
    expires 30d;
    add_header Cache-Control "public";
    access_log off;
}

# HTML: har safar tekshirilsin
location ~* \.html$ {
    expires -1;
}

expires 1y javobga Expires sanasini va Cache-Control: max-age=31536000 qöşadi. add_header esa qöşimça Cache-Control qatori qöşadi, brauzerlar ikkala qatorni birlaştirib öqiydi. expires -1 esa HTML'ni keşdan foydalanmasdan har safar tekşirişga majbur qiladi. Statik fayllar uçun kiriş logini öçiriş (access_log off) disk yozuvini kamaytiradi va loglarni öqişni osonlaştiradi.

add_header bilan boğliq tuzoq

Nginx'da muhim nozik jihat bor: agar içki location blokida birorta add_header yozilsa, yuqori darajadagi (server yoki http blokidagi) barça add_header direktivalari şu blok uçun meros bölib ötmaydi. Masalan, xavfsizlik sarlavhalari (X-Content-Type-Options, Strict-Transport-Security) server darajasida qöyilgan bölsa, ular rasmlar va CSS javoblaridan yöqolib qoladi. Bu holatda kerakli sarlavhalarni har bir location içida takrorlaş yoki ularni alohida faylga çiqarib include qiliş kerak.

Serverning öz keşi: open_file_cache

Brauzer keşidan taşqari, Nginx tez-tez söraladigan fayllar haqidagi ma'lumotni (fayl deskriptorlari, hajmi, özgariş vaqti) xotirada saqlay oladi. Bu köp fayl tarqatadigan saytlarda disk murojaatlarini kamaytiradi. Sozlama http blokiga yoziladi:

open_file_cache max=10000 inactive=60s;
open_file_cache_valid 120s;
open_file_cache_min_uses 2;
open_file_cache_errors on;

Bu sozlama fayl mazmunini emas, faqat uning metama'lumotlarini keşlaydi. Mazmunni tez beriş uçun operatsion tizimning öz sahifa keşi va sendfile on; direktivasi javob beradi, ular odatda standart sozlamada yoqilgan böladi.

Misol: Namangandagi xususiy klinika sayti

Namangandagi xususiy klinika saytida şifokorlar rasmlari, xizmatlar röyxati, qabulga yoziliş formasi va xarita bor. Bemorlar saytga tez-tez qaytadi: qabul vaqtini tekşiriş, narxlarni köriş yoki manzilni topiş uçun. Keş sarlavhalari bölmaganda har taşrifda rasmlar va skriptlar qayta yuklanadi. Rasmlarga 30 kun, versiyalangan CSS va JavaScript'ga bir yil keş qöyilgaç, qayta taşrifda brauzer faqat HTML sahifani serverdan oladi, qolgan hamma narsa keşdan oçiladi. Sayt administratori uslubni yangilaganda versiya raqamini oşiradi va bemorlar darhol yangi dizaynni köradi.

Virtual xostingda: .htaccess orqali

Agar sayt Apaçe bilan işlaydigan virtual xostingda bölsa va server sozlamalariga kiriş bölmasa, xuddi şu natijaga mod_expires moduli orqali erişiş mumkin. Quyidagi qoidalar sayt ildizidagi .htaccess fayliga yoziladi:

<IfModule mod_expires.c>
  ExpiresActive On
  ExpiresByType text/css "access plus 1 year"
  ExpiresByType application/javascript "access plus 1 year"
  ExpiresByType image/webp "access plus 30 days"
  ExpiresByType image/jpeg "access plus 30 days"
  ExpiresByType image/png "access plus 30 days"
  ExpiresByType font/woff2 "access plus 30 days"
  ExpiresByType text/html "access plus 0 seconds"
</IfModule>

Köp virtual xosting serverlarida statik fayllar Nginx tomonidan töğridan-töğri beriladi va Apaçe faqat PHP sörovlarini qayta işlaydi. Bunday sxemada .htaccess qoidalari statik fayllarga ta'sir qilmasligi mumkin. Şuning uçun natijani albatta quyidagi usul bilan tekşiring, kerak bölsa sayt.uz texnik yordamidan sizning tarifingizda keşlaş qanday sozlanganini sörang.

Natijani tekşiriş

Javob sarlavhalarini curl bilan köriş eng işonçli usul:

curl -sI https://example.uz/assets/app.3f9a2c.css | grep -iE "cache-control|expires|etag"
curl -sI https://example.uz/ | grep -i cache-control

Birinçi buyruq uzoq muddatli max-age qiymatini, ikkinçisi esa HTML uçun qisqa yoki nol muddatni körsatişi kerak. Brauzerning dasturçi vositalarida Network bölimida sahifani qayta yuklaganda keşdan olingan fayllar "disk cache" yoki "memory cache" deb belgilanadi. Agar Cloudflare kabi CDN işlatilsa, uning öz keş qoidalari ham borligini va sarlavhalarni özgartirişi mumkinligini yodda tuting.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English