🔀
Hosting

Nginx reverse proxy: Node.js va Python ilovalarni internetga töğri çiqariş

13.11.2026
← Barça maqolalar

Node.js, Python (Django, FastAPI, Flask) yoki boşqa zamonaviy texnologiyada yozilgan ilova odatda özining içki serveri bilan işga tuşadi va 3000, 5000 yoki 8000 kabi portni tinglaydi. Brauzerda http://server-ip:3000 deb yozsangiz ilova oçiladi, lekin mijozlarga bunday manzil berib bölmaydi. Foydalanuvçi example.uz deb yozadi va 80 yoki 443-portga murojaat qiladi. Ana şu böşliqni Nginx reverse proxy töldiradi: u taşqaridan kelgan sörovni qabul qiladi va orqadagi ilovaga uzatadi, keyin javobni mijozga qaytaradi.

Reverse proxy aslida nima iş qiladi

Oddiy proxy foydalanuvçi tomonida turadi va uning nomidan internetga çiqadi. Reverse proxy esa server tomonida turadi va içkaridagi xizmatlarni taşqi dunyodan tösib, ular nomidan javob beradi. Mijoz brauzeri faqat Nginx bilan gaplaşadi, ilova qaysi portda yoki neçta nusxada işlayotganini bilmaydi. Bu yondaşuv xavfsizlikni oşiradi, çunki ilova porti internetga oçilmaydi va faqat 127.0.0.1 manzilida tinglaydi.

Bundan taşqari Nginx SSL şifrlaşni öz zimmasiga oladi, statik fayllarni (rasm, CSS, JavaScript) ilovani bezovta qilmasdan özi tarqatadi, siqişni yoqadi va bir neçta ilova nusxasi örtasida yukni taqsimlay oladi. Node.js yoki Gunicorn bularning köpini özi ham qila oladi, lekin Nginx aynan şu işlarga moslab yaratilgan va minglab ulanişni juda kam xotira bilan uşlab turadi.

Misol: Toşkentdagi yetkazib beriş xizmati uçun API

Faraz qilaylik, Toşkentdagi kiçik yetkazib beriş xizmati buyurtmalarni qabul qiluvçi API'ni Node.js'da yozgan va u VPS serverda 3000-portda işlaydi. Şu bilan birga, admin panel Python FastAPI'da yozilgan va 8000-portda turadi. Maqsad şunday: api.example.uz Node.js ilovasiga, admin.example.uz esa FastAPI'ga yönaltirilsin, ikkalasi ham HTTPS orqali oçilsin. Avval DNS'da ikkala subdomen uçun A yozuvi server IP manziliga qaratiladi, keyin Nginx sozlanadi.

Asosiy sozlama

Ubuntu yoki Debian serverda Nginx sozlama fayllari odatda /etc/nginx/sites-available/ papkasida turadi. Quyidagi blok api.example.uz uçun sörovlarni Node.js ilovasiga uzatadi:

server {
    listen 80;
    server_name api.example.uz;

    location / {
        proxy_pass http://127.0.0.1:3000;
        proxy_http_version 1.1;
        proxy_set_header Host $host;
        proxy_set_header X-Real-IP $remote_addr;
        proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
        proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
    }
}

Faylni yoqiş va Nginx'ni qayta yuklaş uçun quyidagi buyruqlar işlatiladi. nginx -t buyruği sozlamada sintaksis xatosi yöqligini tekşiradi, şuning uçun uni har safar reload'dan oldin işga tuşiriş odat bölişi kerak:

sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/api.example.uz /etc/nginx/sites-enabled/
sudo nginx -t
sudo systemctl reload nginx

Sarlavhalar nima uçun kerak

Nginx sörovni ilovaga uzatganda, ilova nuqtai nazaridan barça sörovlar 127.0.0.1 dan kelgandek körinadi. Agar X-Real-IP va X-Forwarded-For sarlavhalari uzatilmasa, loglarda haqiqiy mijoz IP manzili yöqoladi, IP böyiça çeklov va statistikalar notöğri işlaydi. X-Forwarded-Proto esa ilovaga sörov HTTPS orqali kelganini bildiradi. Busiz Django yoki Express ilovasi özini HTTP'da deb öylab, çeksiz yönaltiriş halqasiga tuşib qolişi mumkin.

Ilova tomonida ham bu sarlavhalarga işonişni yoqiş kerak. Express'da bu app.set('trust proxy', 1) bilan, Djangöda SECURE_PROXY_SSL_HEADER sozlamasi bilan, Uvicorn'da esa --proxy-headers parametri bilan amalga oşiriladi.

WebSocket va real vaqt ilovalari

Çat, buyurtma holatini jonli kuzatiş yoki bildirişnomalar uçun WebSocket işlatilsa, oddiy proxy sozlamasi yetarli emas. WebSocket HTTP ulanişni yangilaş (Upgrade) orqali oçiladi va Nginx bu sarlavhalarni özi uzatmaydi. Quyidagi qatorlarni location blokiga qöşiş kerak:

proxy_set_header Upgrade $http_upgrade;
proxy_set_header Connection "upgrade";
proxy_read_timeout 3600s;

proxy_read_timeout qiymati muhim: standart holatda Nginx 60 soniya içida backend'dan ma'lumot kelmasa ulanişni uzadi. Uzoq oçiq turadigan WebSocket uçun bu qiymatni oşiriş yoki ilova tomonida vaqti-vaqti bilan ping yuboriş kerak.

Python ilovalari: Gunicorn va Uvicorn

Django ilovasi odatda Gunicorn orqali, FastAPI esa Uvicorn orqali işga tuşiriladi. Ikkala holatda ham ilovani faqat lokal manzilda tinglaşga majburlaş tavsiya etiladi, aks holda port taşqaridan ham oçiq qoladi:

gunicorn myproject.wsgi:application --bind 127.0.0.1:8000 --workers 3
uvicorn main:app --host 127.0.0.1 --port 8000 --proxy-headers

Django loyihasida statik fayllarni Gunicorn orqali emas, töğridan-töğri Nginx orqali beriş ança tezroq. Buning uçun collectstatic bilan yiğilgan papka alohida location /static/ bloki orqali körsatiladi va ilova faqat dinamik sörovlar bilan band böladi.

SSL sertifikatini ulaş

Sayt HTTP'da işlay boşlagaç, Let's Encrypt sertifikatini Certbot yordamida oliş mumkin. Certbot Nginx sozlamasini özi tahrirlaydi, 443-port blokini qöşadi va HTTP'dan HTTPS'ga yönaltirişni yoqadi:

sudo apt install certbot python3-certbot-nginx
sudo certbot --nginx -d api.example.uz -d admin.example.uz

Sertifikat 90 kun amal qiladi va Certbot örnatilganda avtomatik yangilaş taymeri ham qöşiladi. Yangilaş işlaşini sudo certbot renew --dry-run buyruği bilan oldindan sinab köriş foydali.

Ilovani doimiy işlatib turiş

Reverse proxy faqat orqadagi ilova tirik bölsagina işlaydi. Agar Node.js jarayoni terminal yopilganda töxtasa, Nginx 502 Bad Gateway xatosini qaytaradi. Şuning uçun ilovani systemd xizmati yoki PM2 kabi jarayon menejeri orqali işga tuşiriş kerak. Systemd xizmatidagi Restart=always parametri ilova kutilmaganda yiqilsa uni qayta işga tuşiradi, systemctl enable esa server qayta yuklanganda ham avtomatik start beradi.

Eng köp uçraydigan xatolar

Qaysi xostingda bu mumkin

Nginx sozlamasini töliq özingiz boşqariş uçun root huquqi kerak, ya'ni bu VPS yoki alohida serverda qilinadi. sayt.uz VPS serverlari Özbekistondagi ma'lumotlar markazida joylaşgan, şuning uçun mahalliy foydalanuvçilar uçun keçikiş past böladi. Oddiy PHP sayt uçun esa bularning heç biri kerak emas: virtual xostingda Nginx va PHP allaqaçon sozlangan holda işlaydi. Node.js yoki Python ilovasini shared xostingda işga tuşiriş imkoniyati haqida aniq ma'lumotni sayt.uz kabinetidan yoki texnik yordam orqali oliş mumkin.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English