🧰
Hosting

PHP kengaytmalarini yoqiş: intl, gd, imagick, zip

12.11.2026
← Barça maqolalar

Yangi CMS örnatayotganda, Composer bilan loyiha paketlarini yuklayotganda yoki WordPress'ning "Sayt salomatligi" sahifasini oçganda, köpinça "talab qilinadigan PHP kengaytmasi topilmadi" mazmunidagi ogohlantirişga duç kelasiz. PHP'ning özi faqat asosiy imkoniyatlarni beradi, rasm bilan işlaş, arxivlarni oçiş yoki turli tillardagi sana va raqamlarni töğri formatlaş kabi vazifalar esa alohida kengaytmalar orqali bajariladi. Eng köp söraladiganlari törtta: intl, gd, imagick va zip. Quyida ularning har biri nima uçun kerakligi, yoqilganini qanday tekşiriş va ularni qanday yoqiş haqida gaplaşamiz.

Tört kengaytma va ularning vazifasi

intl: tillar, sanalar va raqamlar

intl kengaytmasi ICU kutubxonasiga asoslangan va matn, sana, raqam hamda valyutani turli tillar qoidalariga muvofiq qayta işlaydi. Masalan, oy nomlarini özbek, rus yoki ingliz tilida çiqariş, sömni töğri ajratgiçlar bilan körsatiş yoki matnlarni til qoidasiga köra saralaş uçun aynan şu kengaytma işlatiladi. Köplab zamonaviy framework va CMS'lar (masalan, Laravel'ning ba'zi yordamçi funksiyalari, Symfony komponentlari, Magento) intl ni talab qiladi yoki uni qattiq tavsiya etadi. Özbekça uçun ICU'da lotin va kirill yozuvlari alohida lokallar sifatida mavjud:

$date = new IntlDateFormatter('uz_Latn_UZ', IntlDateFormatter::LONG, IntlDateFormatter::NONE);
echo $date->format(new DateTime('2026-03-21'));

$money = new NumberFormatter('uz_Latn_UZ', NumberFormatter::CURRENCY);
echo $money->formatCurrency(150000, 'UZS');

Natijaning aniq körinişi serverdagi ICU versiyasiga boğliq, şuning uçun uni öz serveringizda tekşirib köring.

gd: rasmlar bilan oddiy işlaş

gd rasmlarni öqiş, ölçamini özgartiriş, kesiş, ustiga yozuv yoki suv belgisi qöyiş va boşqa formatga saqlaş imkonini beradi. CMS'lar yuklangan rasmdan kiçik nusxalar (thumbnail) yaratişda, CAPTCHA va grafiklar çizişda şu kengaytmadan foydalanadi. GD bir neçta formatni qöllab-quvvatlaydi, lekin WebP yoki AVIF kabi formatlar qöllab-quvvatlanişi kengaytma qanday yiğilganiga boğliq. Buni gd_info() funksiyasi bilan biliş mumkin.

imagick: kuçliroq rasm qayta işlaş

imagick ImageMagick dasturi bilan işlaydigan kengaytma. U GD'dan köra köproq formatni tuşunadi, rangni yaxşiroq saqlaydi va katta rasmlarni sifatliroq kiçraytiradi. PDF'ning birinçi sahifasidan rasm yasaş ham odatda imagick orqali qilinadi, lekin buning uçun serverda Ghostscript bölişi va ImageMagick'ning xavfsizlik siyosati PDF bilan işlaşga ruxsat berişi kerak. WordPress imagick mavjud bölsa, rasmlar uçun uni GD'dan ustun qöyadi.

zip: arxivlar bilan işlaş

zip kengaytmasi PHP'ga ZipArchive klassini qöşadi. U orqali sayt arxiv yaratadi, yuklangan arxivni oçadi va eksport natijalarini bitta faylga töplaydi. Composer paketlarni yuklaganda zip kengaytmasi yoki serverdagi unzip dasturi bölmasa, sekinroq usulga ötişi yoki ogohlantiriş berişi mumkin. Köplab zaxira nusxa plaginlari, Excel fayllarini yaratadigan kutubxonalar (XLSX formati aslida zip arxiv) ham şu kengaytmaga tayanadi.

Kengaytma yoqilganini qanday tekşiriş

Eng işonçli usul veb-server orqali işlaydigan PHP'ni tekşirişdir, çunki buyruq qatoridagi PHP boşqa versiya yoki boşqa sozlama bilan işlaşi mumkin. Sayt papkasiga vaqtinçalik fayl qöyib, uni brauzerda oçing va tekşirgandan keyin öçirib taşlang:

<?php
foreach (['intl', 'gd', 'imagick', 'zip'] as $ext) {
    echo $ext . ': ' . (extension_loaded($ext) ? 'bor' : "yo'q") . "<br>";
}

SSH orqali ulaniş bölsa, buyruq qatoridan ham köriş mumkin. Faqat bu natija veb-saytdagi PHP bilan bir xil ekaniga işonç hosil qiling, ayniqsa serverda bir neçta PHP versiyasi örnatilgan bölsa:

php -v
php -m | grep -E 'intl|gd|imagick|zip'

Umumiy hostingda qanday yoqiladi

Umumiy hostingda kengaytmalar server darajasida örnatiladi va mijoz ularni faqat panel ruxsat bergan doirada boşqaradi. ISPmanager panelida sayt uçun PHP versiyasini tanlaş mumkin va server sozlamasiga qarab tanlangan versiya uçun kengaytmalar röyxati ham körsatilişi mumkin. Ba'zan muammo kengaytmaning yöqligida emas, balki saytga eski PHP versiyasi tanlanganida böladi: yangi versiyaga ötiş bilan kerakli kengaytmalar ham paydo böladi. Versiyani almaştirişdan oldin CMS va plaginlaringiz yangi PHP bilan mos ekanini tekşiring.

sayt.uz mijozlari panelga sayt.uz kabinetidagi hosting sahifasidan kiradi. Agar kerakli kengaytmani özingiz yoqa olmasangiz, kabinetdan texnik yordamga tiket yozing va qaysi sayt, qaysi PHP versiyasi va qaysi kengaytma kerakligini aniq körsating.

Öz VPS serveringizda örnatiş

VPS'da kengaytmalarni özingiz örnatasiz. Ubuntu 24.04 da standart PHP 8.3, kengaytmalar esa alohida paketlar sifatida keladi. Örnatişdan keyin PHP-FPM xizmatini qayta işga tuşiriş kerak, aks holda veb-sayt yangi kengaytmani körmaydi:

sudo apt update
sudo apt install php8.3-intl php8.3-gd php8.3-zip php-imagick
sudo systemctl restart php8.3-fpm

php -m | grep -E 'intl|gd|imagick|zip'

Agar PHP Apaçe moduli sifatida işlasa, php8.3-fpm örniga apache2 xizmati qayta işga tuşiriladi. Boşqa PHP versiyasi işlatilsa, paket nomlaridagi raqamni moslang. Kengaytma örnatilgan, lekin yoqilmagan bölsa, Debian va Ubuntu'da phpenmod buyruği yordam beradi, masalan sudo phpenmod intl.

Misol: Andijondagi öquv markazi portali

Andijondagi öquv markazi example.uz uçun Laravel'da talabalar portali yozildi. Dasturçining kompyuterida hammasi işladi, serverda esa composer install buyruği Root composer.json requires PHP extension ext-intl degan xato bilan töxtadi. Bundan taşqari, kurs yakunida beriladigan sertifikatlarning kiçik rasmlarini yaratiş funksiyasi imagick'ni talab qilardi. Tekşiruv şuni körsatdiki, saytga eski PHP versiyasi tanlangan va unda intl yoqilmagan edi. PHP versiyasi panelda yangilandi, yetişmayotgan kengaytmalar texnik yordam orqali yoqildi, şundan keyin composer install muvaffaqiyatli tugadi va sertifikat rasmlari töğri yaratila boşladi.

Bir neçta amaliy maslahat

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English