PHP-FPM (FastCGI Process Manager) — bu PHP'ni web server (Nginx, Apaçe) bilan birga işlatiş uçun möljallangan process manager. PHP-FPM PHP jarayonlarini boşqaradi: neça jarayon işga tuşiriladi, ular qaçon şaqalanadi va öldiriladi, har jarayon qança sörovni qayta işlaydi. Töğri sozlanganida PHP-FPM yuqori yuklamali saytlar uçun zarur — minglab bir vaqtda kelgan sörovlarni samarali qayta işlaydi.
Asosiy parametrlar
pm — process manager rejimi: static (doimiy son, RAM köp sarflaydi lekin tez), dynamic (talabga qarab, balanslaştirilgan — eng köp işlatiluvçi), ondemand (sörov bölganda yaratiş, RAM tejaydi lekin sekin). Tavsiya: dynamic.
pm.max_children — eng köp qança PHP jarayon parallel işlaşi mumkin. Bu eng muhim parametr — RAM va CPU resurslariga qarab töğri örnatiş kerak. Hisoblaş formulasi: (mavjud RAM - boşqa xizmatlar) / (har PHP jarayon örtaça RAM). Misol: 4GB RAM serverda, MySQL va Nginx uçun 1GB, har PHP jarayon 60MB işlatadi → max_children = 3000 / 60 = 50.
pm.start_servers — boşlanganda işga tuşiriladigan jarayon soni. Tavsiya: max_children'ning 20-25%.
pm.min_spare_servers — minimal böş jarayon soni. Yangi sörov kelganda darhol işga tuşiş uçun zaxira. Tavsiya: max_children'ning 10-15%.
pm.max_spare_servers — maksimal böş jarayon. Bundan ortiq böş jarayonlar öçiriladi (RAM tejaydi). Tavsiya: max_children'ning 25-30%.
pm.max_requests — har jarayon neça sörovni qayta işlagandan keyin yangidan işga tuşadi. Memory leak'lar oldini oliş uçun. Tavsiya: 500-1000.
Status sahifasini sozlaş
PHP-FPM'ning işlaş holatini kuzatiş uçun status sahifa: pm.status_path = /fpm-status. Keyin nginx'da: location ~ ^/fpm-status$ { fastcgi_pass php-fpm; allow 127.0.0.1; deny all; }. Brauzerda http://saytingiz.uz/fpm-status orqali holat körinadi: jarayonlar soni, faol sörovlar, navbat.
Slowlog — sekin sörovlarni topiş
request_slowlog_timeout = 5s — agar sörov 5 sekunddan köp işlasa, slowlog faylga yoziladi. slowlog = /var/log/php-fpm-slow.log. Bu fayl orqali eng sekin PHP funksiyalarni topib, optimizatsiya qiliş mumkin.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz tariflarida PHP-FPM optimallaştirilgan: Basic Hostinğda max_children = 25, Pro Hostinğda 50, VPS'da 100+. Sotuv mavsumlarida (yakşanba aksiyalari, ramazon) max_children ni vaqtinçalik 1.5x oşiramiz. WordPress va e-commerce saytlarda PHP-FPM optimallaşişi bilan sahifa yuklaş 30-50% tez işlaydi. Maslahat: pm.max_children'ni juda yuqori qöymang — RAM tugaganda barça sörovlar yiqiladi (OOM kill).