Köpçilik Python botini birinçi marta serverga joylaganda uni SSH orqali python3 bot.py buyruği bilan işga tuşiradi va hammasi işlayotganini körib xursand böladi. Ammo terminal oynasi yopilişi bilan yoki SSH ulaniş uzilişi bilan bot ham töxtaydi. Undan keyin nohup yoki screen sinab köriladi, lekin server qayta yuklanganda yoki bot xato bilan yiqilganda uni heç kim qayta işga tuşirmaydi. Botni haqiqatan ham keça-kunduz işlatiş uçun uni operatsion tizim boşqaradigan xizmatga aylantiriş kerak.
Nega oddiy hosting bunga mos emas
Oddiy shared hosting asosan PHP saytlar uçun möljallangan: sörov keladi, skript işlaydi va tugaydi. Doimiy işlab turadigan jarayonlar bunday muhitda odatda resurs çeklovlari yoki tizim tomonidan töxtatiladi, cron orqali "tirik uşlaş" urinişlari ham işonçli natija bermaydi. Şuning uçun 24/7 işlaşi kerak bölgan bot uçun root huquqi bor VPS eng töğri tanlov hisoblanadi. VPS'da siz özingiz systemd xizmatini yaratasiz va bot tizim bilan birga işga tuşadi.
Botni tayyorlaş: alohida foydalanuvçi va virtual muhit
Botni root nomidan işlatiş xavfsizlik nuqtai nazaridan yomon odat. Yaxşisi, bot uçun alohida tizim foydalanuvçisi yaratib, kodni uning papkasiga joylaştiring. Kutubxonalarni tizim Python'iga emas, virtual muhitga örnating, şunda boşqa loyihalar bilan versiya töqnaşuvi bölmaydi.
sudo adduser --system --group --home /opt/mybot mybot
sudo -u mybot python3 -m venv /opt/mybot/venv
sudo -u mybot /opt/mybot/venv/bin/pip install -r /opt/mybot/requirements.txt
Bot tokeni kabi maxfiy ma'lumotlarni kod içiga yozmang. Ularni alohida .env faylda saqlang va faylga faqat bot foydalanuvçisi öqiy oladigan huquq bering. Bu token tasodifan GitHub'ga yuklanib ketişidan ham himoya qiladi.
sudo nano /opt/mybot/.env
# BOT_TOKEN=123456:ABC...
sudo chown mybot:mybot /opt/mybot/.env
sudo chmod 600 /opt/mybot/.env
systemd xizmatini yaratiş
systemd zamonaviy Linux tizimlarida xizmatlarni boşqaruvçi asosiy vosita. U jarayonni işga tuşiradi, yiqilsa qayta kötaradi, server yuklanganda avtomatik yoqadi va barça çiqişni jurnalga yozadi. Buning uçun bitta unit fayl yoziş kifoya.
sudo nano /etc/systemd/system/mybot.service
[Unit]
Description=Telegram bot (mybot)
After=network-online.target
Wants=network-online.target
[Service]
Type=simple
User=mybot
WorkingDirectory=/opt/mybot
EnvironmentFile=/opt/mybot/.env
ExecStart=/opt/mybot/venv/bin/python -u bot.py
Restart=always
RestartSec=5
[Install]
WantedBy=multi-user.target
Bu yerda Restart=always bot qaysi sabab bilan töxtamasin, beş soniyadan keyin uni qayta işga tuşiradi. -u bayroği Python çiqişini buferlamaydi, şuning uçun loglar jurnalda darhol körinadi. Fayl tayyor bölgaç, systemd'ga yangi xizmat haqida xabar beriladi va u yoqiladi.
sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now mybot
systemctl status mybot
Loglarni kuzatiş
Bot nima qilayotganini biliş uçun alohida log fayl yaratiş şart emas, çunki systemd barça çiqişni jurnalga yiğadi. Quyidagi buyruqlar oxirgi yozuvlarni körsatadi yoki yangi yozuvlarni jonli kuzatib boradi. Kodni yangilaganingizdan keyin xizmatni qayta işga tuşiriş ham bitta buyruq bilan bajariladi.
journalctl -u mybot -n 100
journalctl -u mybot -f
sudo systemctl restart mybot
PM2 bilan işlatiş varianti
PM2 aslida Node.js uçun yaratilgan jarayon menejeri, lekin u Python skriptlarini ham bemalol boşqaradi. Agar serverda allaqaçon Node.js loyihalari PM2 orqali işlayotgan bölsa, barça jarayonlarni bitta röyxatda köriş qulay. PM2 örnatiş uçun serverda Node.js va npm bölişi kerak.
sudo npm install -g pm2
cd /opt/mybot
pm2 start bot.py --name mybot --interpreter /opt/mybot/venv/bin/python
pm2 save
pm2 startup
pm2 startup buyruği ekranga bitta sudo buyruğini çiqaradi, uni nusxalab bajariş kerak, aks holda server qayta yuklanganda PM2 özi işga tuşmaydi. pm2 save esa joriy jarayonlar röyxatini saqlab qöyadi. Keyinçalik pm2 logs mybot bilan loglarni, pm2 restart mybot bilan qayta işga tuşirişni boşqarasiz.
systemd yoki PM2: qaysi birini tanlaş
| Mezon | systemd | PM2 |
|---|---|---|
| Qöşimça örnatiş | Kerak emas, tizimda bor | Node.js va npm kerak |
| Loglar | journalctl | pm2 logs, ~/.pm2/logs |
| Bir neçta jarayonni köriş | systemctl list-units | pm2 list, pm2 monit |
| Kimga qulay | Faqat Python loyihalari | Node.js bilan aralaş serverlar |
Faqat bitta yoki ikkita Python bot bölsa, systemd ortiqça boğliqliksiz eng sodda va işonçli yöl. PM2 esa köp loyihani bitta panel orqali kuzatişni xohlaganlar uçun qulay.
Amaliy misol: Toşkentdagi gul dökoni boti
Faraz qilaylik, Toşkentdagi gul dökoni buyurtmalarni Telegram bot orqali qabul qiladi va har bir buyurtmani misol.uz saytidagi bazaga yozadi. Bot oldin dasturçining noutbukida işlagan va keçasi noutbuk yopilganda buyurtmalar yöqolgan. Botni kiçik VPS'ga köçirib, yuqoridagi systemd xizmati bilan işga tuşirgandan keyin u server bilan birga yonadi, tarmoq uzilib xato bersa, beş soniyada qayta kötariladi. Dökon egasi muammo bölganda journalctl -u mybot orqali aniq xato matnini körib, dasturçiga yuboradi.
Tez-tez uçraydigan xatolar
- Unit faylda nisbiy yöl yoziş:
ExecStartiçida doim töliq yöldan foydalaning. - Virtual muhit örniga tizim Python'ini körsatiş, natijada kutubxona topilmaydi degan xato çiqadi.
- Bitta botni ham systemd, ham PM2 orqali bir vaqtda işga tuşiriş: Telegram bunda ikki nusxa sörovlari töqnaşuvi haqida xato beradi.
- Fayl özgargandan keyin
daemon-reloadqilişni unutiş.
Bot uçun server kerak bölsa, sayt.uz kabinetidan VPS buyurtma qilib, unda yuqoridagi sozlamalarni bir neça daqiqada bajarişingiz mumkin. Asosiysi, bot terminalga emas, tizimga boğlangan bölişi kerak.