Server log fayllar — server'da bölib ötgan barça hodisalarni (sörovlar, xatolar, foydalanuvçi kirişi, tizim hodisalari) yozib boruvçi text fayllardir. Log fayllarni öqiş va tahlil qiliş sysadmin'lar uçun har kungi iş. Bu fayllar orqali siz hujum, sekin sayt, xato sabablarini topişingiz mumkin.
Asosiy log fayl turlari
Apaçe access log: har sayt sörovi — kim, qaçon, qaysi URL, qaytarilgan status (200, 404, 500). Joylaşuvi: /var/log/apache2/access.log yoki /home/user/access-logs/.
Apaçe error log: PHP va Apaçe xatolari. /var/log/apache2/error.log yoki /home/user/logs/error_log.
Nginx access log: Apaçe'ga öxşaş. /var/log/nginx/access.log.
Nginx error log: /var/log/nginx/error.log.
MySQL slow log: sekin query'lar. /var/log/mysql-slow.log (yoqilgan bölsa).
systemd journal: Linux tizim hodisalari. journalctl komandasi orqali kiriş.
Access log format
Apaçe standard combined format: 192.168.1.1 - - [25/Mar/2026:10:32:15 +0500] "GET /index.php HTTP/1.1" 200 1234 "https://google.com" "Mozilla/5.0"
Öqiş: IP manzil, sana va vaqt, HTTP metod va URL, status kod (200 OK), ölçam bayt'da, referer (kim yölladi), user agent (brauzer).
Eng foydali tahlil komandalar
Eng köp sörov qilgan IP'lar topiş: awk '{print $1}' access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head -10.
404 xatolar röyxati: grep ' 404 ' access.log | awk '{print $7}' | sort | uniq -c | sort -rn.
Bugun trafik (sörov soni): grep "$(date +'%d/%b/%Y')" access.log | wc -l.
Eng faol bot: awk -F'"' '{print $6}' access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head.
Real-time log monitoring
tail -f /var/log/apache2/access.log — yangi yozuvlarni real vaqtda köriş.
multitail komandasi (alohida örnatiş kerak) — bir vaqtda bir neçta log faylni kuzatiş.
GoAccess — terminal-asosli yoki HTML report yaratuvçi log analiz vositasi. goaccess access.log -o report.html.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz sysadmin'lari log fayllarni har kuni avtomatik tahlil qiladi — anomaly (kutilmagan trafik, 5xx xato köp) sezilsa, alert. Mijozlar cPanel'da "Errors" yoki "Visitors" orqali öz log fayllariga kirişi mumkin. Maslahat: hujum belgilarini topiş uçun haftada bir marta access.log'ga qarang — köp marta /wp-login.php sörovi bot brute force belgisidir.