Telegram bot yozgan har bir dasturçi ertami-keçmi bitta savolga duç keladi: bot foydalanuvçi xabarlarini qanday qabul qilişi kerak? Telegram Bot API buning uçun ikki yöl taklif qiladi. Birinçisi polling, ya'ni botning özi Telegram serveridan "yangi xabar bormi?" deb sörab turişi. Ikkinçisi webhook, bunda Telegram har bir yangi xabarni özi sizning serveringizdagi manzilga yuboradi. Ikkala usul ham işonçli, lekin ular serverga, tarmoqqa va dastur arxitekturasiga turliça talab qöyadi.
Polling qanday işlaydi
Polling usulida bot getUpdates metodini muntazam çaqiradi. Amalda deyarli barça kutubxonalar long pollinğdan foydalanadi: sörov timeout parametri bilan yuboriladi va Telegram yangi xabar kelgunça yoki vaqt tugagunça javobni uşlab turadi. Şu tufayli bot sekundiga yuzlab böş sörov yubormaydi, xabarlar esa deyarli darhol yetib keladi. Har bir javobdan keyin bot offset qiymatini oşiradi, şunda bir xabar ikki marta qayta işlanmaydi.
curl "https://api.telegram.org/bot<TOKEN>/getUpdates?timeout=30&offset=0"
Pollingning eng katta afzalligi soddaligi. Botga oçiq IP manzil, domen yoki SSL sertifikati kerak emas, u hatto ofisdagi kompyuterda yoki NAT ortidagi serverda ham işlaydi. Şuning uçun işlab çiqiş bosqiçida va kiçik botlarda polling eng qulay tanlov. Kamçiligi şundaki, bot jarayoni doimiy işlab turişi kerak: agar u töxtasa, xabarlar Telegram tomonida navbatda yiğilib qoladi va bot qayta işga tuşgandagina qayta işlanadi.
Webhook qanday işlaydi
Webhook usulida siz Telegram'ga bitta HTTPS manzilni röyxatdan ötkazasiz, masalan https://bot.example.uz/tg/webhook. Şundan keyin har bir yangilaniş şu manzilga POST sörovi sifatida JSON körinişida keladi. Bot doimiy sörov yuborib turmaydi, u oddiy veb-ilova kabi faqat kelgan sörovga javob beradi. Bu köp foydalanuvçili botlarda resursni tejaydi va bir neçta server nusxasini yuklama muvozanatlagiç ortida işlatiş imkonini beradi.
Webhook'ning öz talablari bor. Manzil HTTPS bölişi şart va Telegram rasmiy hujjatlariga köra faqat 443, 80, 88 yoki 8443 portlari qöllab-quvvatlanadi. Sertifikat işonçli markaz tomonidan berilgan bölişi kerak; Let's Encrypt sertifikati bunga töliq mos keladi. Öz-özidan imzolangan sertifikat ham işlatilişi mumkin, lekin bu holda uni setWebhook çaqiriğida alohida yuklaş talab etiladi.
curl -F "url=https://bot.example.uz/tg/webhook" \
-F "secret_token=uzun-tasodifiy-satr" \
-F "drop_pending_updates=true" \
"https://api.telegram.org/bot<TOKEN>/setWebhook"
curl "https://api.telegram.org/bot<TOKEN>/getWebhookInfo"
Xavfsizlik: secret_token va maxfiy yöl
Webhook manzili internetda oçiq turadi, şuning uçun unga istalgan odam soxta sörov yuborişi mumkin. Buning oldini oliş uçun setWebhook çaqiriğida secret_token parametrini bering. Şundan keyin Telegram har bir sörovga X-Telegram-Bot-Api-Secret-Token sarlavhasini qöşadi va bot faqat şu sarlavha töğri bölgan sörovlarni qabul qilişi kerak. Qöşimça ehtiyot çorasi sifatida manzil yölini taxmin qilib bölmaydigan qilib tanlaş ham foydali.
Bot tokenini heç qaçon oçiq repozitoriyga, mijoz tomonidagi JavaScript kodiga yoki skrinşotlarga qöymang. Agar token tasodifan oşkor bölib qolsa, uni darhol BotFather orqali yangilang: eski token bekor qilinadi va unga ega bölgan begona odam botingizni boşqara olmaydi.
Real misol: öquv markazi uçun yoziliş boti
Toşkentdagi bir öquv markazi kurslarga yoziliş uçun bot işga tuşirmoqçi deylik. Dastlab bot dasturçining noutbukida polling bilan sinovdan ötkaziladi, çunki bu bosqiçda domen va sertifikat bilan ovora bölişga hojat yöq. Bot işga tuşgaç, markaz uni saytdagi ariza formasi bilan boğlamoqçi böladi va bot bot.example.uz subdomeniga köçiriladi. Bu bosqiçda webhook qulayroq: Nginx 443-portda sörovlarni qabul qilib, içki portdagi bot jarayoniga uzatadi.
location /tg/webhook {
proxy_pass http://127.0.0.1:8081;
proxy_set_header Host $host;
proxy_set_header X-Real-IP $remote_addr;
}
Agar bot sayt bilan bir serverda joylaşsa va sayt allaqaçon HTTPS orqali işlayotgan bölsa, webhook uçun alohida sertifikat oliş şart emas. sayt.uz hostingida subdomen uçun ham bepul Let's Encrypt sertifikati avtomatik yangilanib turadi, şuning uçun sertifikat muddati tugab, webhook tösatdan töxtab qoliş xavfi kamayadi.
Köp uçraydigan xatolar
Eng maşhur muammo ikki usulni aralaştirib yuboriş. Webhook örnatilgan bölsa, getUpdates çaqiruvi 409 Conflict xatosini qaytaradi. Pollinğga qaytiş uçun avval deleteWebhook metodini çaqiriş kerak. Xuddi şu tarzda bitta token bilan ikkita polling jarayonini işga tuşirsangiz, ular bir-biriga xalaqit beradi, şuning uçun eski jarayon töliq töxtatilganiga işonç hosil qiling.
getWebhookInfojavobidagilast_error_messagemaydoni webhook nega işlamayotganini körsatadi: sertifikat xatosi, ulaniş vaqti tugaşi yoki 5xx javob.pending_update_countqiymati ösib borsa, Telegram xabarlarni yetkaza olmayapti va ular navbatda turibdi.- Webhook söroviga tez javob qaytaring. Oğir işni, masalan PDF yaratiş yoki taşqi API çaqiruvini, navbatga yoki fon vazifasiga ötkazing.
Qaysi birini tanlaş kerak
Agar botingiz kiçik bölsa, oddiy VPS yoki uy serverida işlasa va oçiq HTTPS manzilingiz bölmasa, polling bilan boşlang. Agar bot köp foydalanuvçiga xizmat qilsa, mavjud veb-ilova içida işlasa yoki bir neçta server nusxasida işlatilişi kerak bölsa, webhook töğri yöl. Şuni ham hisobga olingki, PHP asosidagi oddiy hostingda doimiy jarayonni uşlab turiş odatda imkonsiz, lekin webhook sörovlari oddiy PHP skript orqali bemalol qayta işlanadi. Köp jamoalar işlab çiqişda polling, production'da esa webhook işlatadi va zamonaviy kutubxonalar ikkala rejim örtasida ötişni bir neça qator kod bilan hal qiladi.