🔤
Hosting

utf8mb4: emoji va özbek harflari buzilmasligi uçun MySQL kodirovkasi

10.11.2026
← Barça maqolalar

Saytingizga mijoz şarh qoldirdi, oxiriga tabassum emoji'sini qöydi va "Saqlaş" tugmasini bosdi. Natijada şarh yo saqlanmaydi, yo emoji örnida törtta söroq belgisi paydo böladi, yoki matn aynan şu joydan kesilib qoladi. Bunday holat köpinça eski yoki notöğri sozlangan MySQL bazasida uçraydi va uning sababi deyarli har doim bitta: jadval yoki ulaniş kodirovkasi utf8mb4 emas. Bu maqolada muammoning ildizini, özbek harflariga qanday ta'sir qilişini va bazani xavfsiz ötkaziş tartibini körib çiqamiz.

MySQL'dagi "utf8" aslida töliq UTF-8 emas

UTF-8 standartida bitta belgi 1 baytdan 4 baytgaça joy egallaydi. Lotin harflari va raqamlar 1 bayt, kirill harflari (jumladan ў, қ, ғ, ҳ) 2 bayt, köplab maxsus belgilar 3 bayt, emoji va ba'zi kam işlatiladigan ieroglif va belgilar esa 4 bayt oladi. MySQL tarixan utf8 nomi ostida faqat 3 baytgaça bölgan belgilarni saqlaydigan qisqartirilgan variantni joriy qilgan, hozirgi hujjatlarda u utf8mb3 deb ham ataladi. Töliq UTF-8 ni qöllab-quvvatlaydigan kodirovka esa utf8mb4 deb nomlanadi.

Demak, jadval utf8 bilan yaratilgan bölsa, 4 baytli belgi kelganda MySQL uni saqlay olmaydi. Qat'iy rejimda (STRICT_TRANS_TABLES) sörov xato bilan qaytadi, yumşoq rejimda esa belgi söroq belgisiga almaştiriladi yoki qator kesiladi. Log faylida odatda şunday xabar körinadi:

SQLSTATE[HY000]: General error: 1366 Incorrect string value: '\xF0\x9F\x98\x80' for column 'comment' at row 1

Bu yerdagi \xF0\x9F\x98\x80 baytlari aynan tabassum emoji'sining UTF-8 dagi körinişidir.

Özbek harflari bilan boğliq haqiqiy muammo qayerda

Köpçilik özbekça ö, ğ harflari ham emoji kabi buziladi deb öylaydi, lekin bu biroz boşqaça. Oddiy klaviaturadagi apostrof bilan yozilgan o' va g' 1 baytli belgilardan iborat, maxsus ʻ (U+02BB) belgisi esa 3 bayt oladi, kirill ў va қ esa 2 bayt. Şuning uçun ular utf8 jadvalda ham töğri saqlanadi, utf8mb4 ga ötiş esa bu muammoni ham, emoji muammosini ham bir yöla yopadi. Özbek harflari odatda boşqa sabab bilan buziladi: jadval umuman latin1 yoki cp1251 kodirovkasida yaratilgan böladi yoki PHP bazaga ulanişda kodirovkani körsatmaydi. Bunday holatda kirill matn "????" körinişida saqlanadi va uni keyin tiklaşning iloji bölmaydi.

Hozirgi holatni qanday tekşiriş mumkin

Özgartirişdan oldin baza, jadvallar va ustunlar qaysi kodirovkada ekanini aniq bilib oliş kerak. Buni phpMyAdmin orqali yoki SQL sörovi bilan qiliş mumkin. Quyidagi sörov bazadagi har bir jadvalning collation qiymatini körsatadi, uning nomining boşi kodirovkani bildiradi:

SELECT TABLE_NAME, TABLE_COLLATION
FROM information_schema.TABLES
WHERE TABLE_SCHEMA = 'example_db';

SHOW VARIABLES LIKE 'character_set%';
SHOW FULL COLUMNS FROM comments;

Agar natijada latin1_swedish_ci yoki utf8_general_ci körsangiz, ötkaziş kerak. utf8mb4_unicode_ci yoki utf8mb4_0900_ai_ci körinsa, jadvallar tartibda, muammo ulaniş sozlamasida bölişi mumkin.

Bazani utf8mb4 ga ötkaziş tartibi

Har qanday özgartirişdan oldin bazaning töliq zaxira nusxasini oling. Hosting panelida bu bir neça tugma bilan qilinadi, SSH bölsa esa mysqldump işlatiladi. Zaxira kodirovkasi ham aniq körsatilişi muhim, aks holda dump faylning özi buzilib qolişi mumkin:

mysqldump --default-character-set=utf8mb4 -u example_user -p example_db > example_db_backup.sql

Şundan keyin baza va har bir jadval uçun ötkaziş buyruqlari bajariladi. CONVERT TO jadvaldagi barça matn ustunlarini yangi kodirovkaga ötkazadi va mavjud ma'lumotni qayta kodlaydi:

ALTER DATABASE example_db CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_unicode_ci;

ALTER TABLE comments CONVERT TO CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_unicode_ci;
ALTER TABLE products CONVERT TO CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_unicode_ci;

Indeks uzunligi bilan boğliq xato

Eski MySQL versiyalarida (5.6 va undan oldingi, ayniqsa COMPACT qator formatida) ötkaziş paytida Specified key was too long; max key length is 767 bytes xatosi çiqişi mumkin. Sababi: utf8mb4 da har belgiga 4 bayt hisoblanadi, şuning uçun VARCHAR(255) ustunidagi indeks 1020 baytni talab qiladi. MySQL 5.7 va undan yangi versiyalarda DYNAMIC qator formati bilan çegara 3072 baytgaça oşgan va bu muammo deyarli uçramaydi. Eski serverda esa indekslangan ustunni VARCHAR(191) ga qisqartiriş odatiy yeçim hisoblanadi.

PHP ulanişida kodirovkani körsatiş

Jadvallarni ötkaziş yarim iş xolos. Agar ilova bazaga ulanganda kodirovkani aytmasa, server standart qiymatni işlatadi va emoji yana buziladi. PDO uçun DSN qatoriga charset qöşiladi, mysqli uçun esa alohida funksiya çaqiriladi:

// PDO
$pdo = new PDO('mysql:host=localhost;dbname=example_db;charset=utf8mb4', $user, $pass);

// mysqli
$db = new mysqli('localhost', $user, $pass, 'example_db');
$db->set_charset('utf8mb4');

WordPress'da bu sozlama wp-config.php faylida turadi: define('DB_CHARSET', 'utf8mb4');. Laravel'da config/database.php faylidagi charset va collation qiymatlari standart holatda allaqaçon utf8mb4 böladi, faqat eski loyihalarda tekşirib qöyiş kerak. Eski kodda uçraydigan SET NAMES utf8 qatorlarini ham SET NAMES utf8mb4 ga almaştiriş lozim.

Amaliy misol: Toşkentdagi gul dökoni

Tasavvur qiling, Toşkentdagi gul yetkazib beriş xizmati misol.uz saytida buyurtma formasi bor. Mijozlar tabrik matniga köpinça 🌹 va 🎉 kabi emoji qöşişadi. Sayt bir neça yil oldin yaratilgan, orders jadvali utf8_general_ci da. Natijada emoji'li buyurtmalar bazaga tuşmay qolgan, operator esa ularni umuman körmagan. Dasturçi avval zaxira nusxa oldi, söng orders va order_items jadvallarini CONVERT TO bilan ötkazdi, PDO ulanişiga charset=utf8mb4 qöşdi va test buyurtma yubordi. Şundan keyin tabrik matnlari emoji bilan birga töliq saqlana boşladi.

Katta jadvalni ötkaziş bir neça daqiqa davom etib, jadvalni bloklaşi mumkin, şuning uçun buni taşrif kam paytda qiling. sayt.uz hostingida bazalar bilan phpMyAdmin orqali işlaş mumkin, panel esa sayt.uz kabinetidan oçiladi.

Ötkazişdan keyin nimalarni tekşiriş kerak

Oxirgi bandni alohida ta'kidlaş kerak: utf8mb4 kelajakdagi ma'lumotni himoya qiladi, lekin ötmişda yöqolgan belgilarni qaytarmaydi. Şuning uçun yangi loyiha yaratayotganda bazani va jadvallarni darhol utf8mb4_unicode_ci bilan yaratiş eng töğri yöl. Savollar bölsa, sayt.uz texnik yordamiga tiket orqali murojaat qilişingiz mumkin.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English