🧭
Hosting

Vektor bazani o'z serveringizda ishlatish: Qdrant va pgvector

18.11.2026
← Barcha maqolalar

Vektor baza matn, rasm yoki boshqa ma'lumotlarning ma'nosini raqamlar ketma-ketligi, ya'ni vektor ko'rinishida saqlaydi va ularga eng yaqin ma'noli yozuvlarni tez topib beradi. Bu imkoniyat AI yordamchilarning asosiy qismlaridan biri: foydalanuvchi savol berganda tizim avval vektor bazadan mos hujjat bo'laklarini topadi, so'ng ularni javob yaratish uchun modelga uzatadi. Bunday yondashuv RAG deb ataladi. Ko'pchilik bulutli vektor xizmatlardan boshlaydi, lekin ma'lumotlar maxfiy bo'lsa yoki hajm o'sib, xarajat oshsa, bazani o'z serverida yuritish mantiqiy qadamga aylanadi.

Qdrant yoki pgvector: farqi nimada

Qdrant vektor qidiruv uchun maxsus yaratilgan alohida ma'lumotlar bazasi. U REST va gRPC API orqali ishlaydi, vektorlar bilan birga qo'shimcha maydonlarni saqlaydi va ular bo'yicha filtrlash imkonini beradi. pgvector esa PostgreSQL uchun kengaytma bo'lib, vektorlarni oddiy jadval ustunida saqlash va ular bo'yicha SQL so'rovlari bilan qidirish imkonini beradi. Agar loyihangiz allaqachon PostgreSQL'da ishlayotgan bo'lsa, pgvector qo'shimcha xizmatsiz eng oddiy yo'l bo'ladi, chunki tranzaksiyalar, zaxira va huquqlar bitta joyda boshqariladi. Vektorlar soni juda ko'p bo'lsa yoki qidiruv asosiy yuklamaga aylansa, alohida Qdrant xizmati qulayroq bo'lishi mumkin.

MezonQdrantpgvector
TuriAlohida vektor bazaPostgreSQL kengaytmasi
MurojaatREST va gRPC APIOddiy SQL
Qachon qulayQidiruv asosiy vazifa, katta hajmMavjud PostgreSQL loyiha, o'rtacha hajm
ZaxiraSnapshot APIOdatiy pg_dump

Server resurslarini qanday hisoblash mumkin

Vektor bazaning xotira ehtiyojini oldindan taxminan hisoblash mumkin. Har bir vektor float32 formatida saqlansa, bitta o'lcham 4 bayt joy oladi, demak 768 o'lchamli vektor taxminan 3 KB ni tashkil qiladi. Bir million bunday vektor faqat xom holatda 3 GB atrofida bo'ladi, bunga indeks, qo'shimcha maydonlar va matnning o'zi ham qo'shiladi. Tezkor qidiruv uchun indeksning katta qismi operativ xotirada bo'lishi afzal, shuning uchun xotirani shu hisobdan zaxira bilan tanlang. Vektor o'lchami siz ishlatayotgan embedding modeliga bog'liq, uni model hujjatidan aniqlang.

Misol: yuridik firma uchun hujjatlar qidiruvi

Toshkentdagi yuridik firma yillar davomida yig'ilgan shartnoma namunalari va ichki xulosalar bo'yicha AI qidiruv yaratmoqchi deylik. Hujjatlar bir necha yuz so'zli bo'laklarga ajratiladi, har bir bo'lak uchun embedding hisoblanadi va vektor bazaga yoziladi. Huquqshunos "ijara shartnomasida muddatidan oldin bekor qilish sharti" deb yozganda tizim ma'nosi yaqin bo'laklarni topib beradi, hatto ularda aynan shu so'zlar bo'lmasa ham. Mijozlar ma'lumotlari maxfiy bo'lgani uchun bazani firmaning o'z VPS serverida saqlash to'g'ri qaror, bunday serverni sayt.uz kabinetidan buyurtma qilish mumkin.

Qdrant'ni Docker orqali o'rnatish

Qdrant'ni ishga tushirishning eng qulay yo'li rasmiy Docker obrazi. Quyidagi buyruqda port faqat ichki manzilga bog'langan, ma'lumotlar diskdagi papkada saqlanadi, API kalit esa begona so'rovlarni rad etadi. Kalitni uzun tasodifiy qator qilib tanlang va uni ilova sozlamalarida saqlang.

docker run -d --name qdrant --restart unless-stopped \
  -p 127.0.0.1:6333:6333 \
  -v /opt/qdrant/storage:/qdrant/storage \
  -e QDRANT__SERVICE__API_KEY=UZUN_MAXFIY_KALIT \
  qdrant/qdrant

So'ng embedding modelingiz o'lchamiga mos kolleksiya yarating. Masofa turi sifatida matn embedding'lari uchun ko'pincha kosinus o'xshashligi ishlatiladi.

curl -X PUT http://127.0.0.1:6333/collections/hujjatlar \
  -H "api-key: UZUN_MAXFIY_KALIT" \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"vectors": {"size": 768, "distance": "Cosine"}}'

Zaxira uchun Qdrant snapshot yaratish API'sini taqdim etadi. Snapshot fayllari saqlash papkasi ichida paydo bo'ladi, ularni muntazam ravishda boshqa serverga ko'chirib turing.

curl -X POST http://127.0.0.1:6333/collections/hujjatlar/snapshots \
  -H "api-key: UZUN_MAXFIY_KALIT"

pgvector'ni PostgreSQL'ga qo'shish

Ubuntu'da pgvector o'rnatilgan PostgreSQL versiyasiga mos paket sifatida keladi, quyidagi misol 16-versiya uchun. Paket nomini o'z versiyangizga moslab o'zgartiring.

sudo apt install postgresql-16-pgvector
sudo -u postgres psql -d bilimlar -c "CREATE EXTENSION IF NOT EXISTS vector;"

Kengaytma yoqilgach, vektor ustunli jadval va HNSW indeks yarating. HNSW indeksi taxminiy, lekin juda tez qidiruvni ta'minlaydi, <=> operatori esa kosinus masofasini hisoblaydi. Indeksdagi operator klassi so'rovdagi operatorga mos bo'lishi kerak, aks holda PostgreSQL indeksdan foydalanmaydi.

CREATE TABLE hujjatlar (
    id        bigserial PRIMARY KEY,
    sarlavha  text,
    matn      text,
    embedding vector(768)
);

CREATE INDEX ON hujjatlar USING hnsw (embedding vector_cosine_ops);

-- eng yaqin 5 ta bo'lak
SELECT sarlavha, matn
FROM hujjatlar
ORDER BY embedding <=> '[0.012, -0.034, ...]'
LIMIT 5;

Zaxira uchun odatiy PostgreSQL vositalari yetarli, vektor ustunlari ham boshqa ma'lumotlar bilan birga eksport qilinadi.

pg_dump -Fc bilimlar > /root/backup/bilimlar-$(date +%F).dump

Himoya va ishlash barqarorligi

Vektor bazada asl hujjatlarning matni ham saqlanadi, shuning uchun unga kirish oddiy ma'lumotlar bazasi kabi qattiq himoyalanishi kerak. Qdrant portini va PostgreSQL'ning 5432-portini internetga ochmang, ilova bilan baza bir serverda bo'lmasa, ulanishni ichki tarmoq yoki shifrlangan tunel orqali tashkil qiling. Embedding modelini almashtirsangiz, eski vektorlar yangi model bilan mos kelmaydi va butun to'plamni qayta hisoblash kerak bo'ladi, bu ishni oldindan rejalashtiring. Xotira va disk sarfini kuzatib boring: hujjatlar ko'paygani sari indeks ham o'sadi va server tarifini o'z vaqtida oshirish qidiruv tezligini saqlab qoladi.

O'xshash maqolalar

🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boshqarish 💾 ISPmanager'da zaxira nusxadan saytni va bazani tiklash 🤝 O'zbekistonda reseller hosting: mijozlar saytlarini tartibli joylash 🐳 VPS'da Docker bilan bir nechta loyihani bir serverda yuritish
🌐 Til
🇺🇿 O'zbek ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English