VPS işga tuşirilgandan bir neça daqiqa ötib uning SSH portiga notaniş manzillardan ulaniş urinişlari kela boşlaydi. Bu şaxsan sizga qarşi hujum emas: internetda oçiq serverlarni avtomatik qidiradigan botlar doimo işlaydi va oddiy parollarni sinab köradi. Şuning uçun serverga sayt yoki ilova örnatişdan oldin bir neçta asosiy sozlamalarni bajarib qöyiş kerak. Quyidagi tartib Ubuntu 22.04 va 24.04 uçun yozilgan, Debian'da ham deyarli bir xil işlaydi.
1. Birinçi ulaniş va tizimni yangilaş
Server tayyor bölgaç, sizga IP manzil va root paroli yoki SSH kaliti beriladi. Kompyuteringizdagi terminaldan ulaning va birinçi navbatda paketlarni yangilang. Tayyor obrazlar bir neça hafta yoki oy oldin yiğilgan bölişi mumkin, şuning uçun ularda yopilmagan xavfsizlik tuzatişlari böladi:
ssh root@203.0.113.10
apt update && apt upgrade -y
Yangilaniş yadroni ham öz içiga olgan bölsa, tizim qayta yuklaşni talab qiladi. Buni /var/run/reboot-required fayli mavjudligidan biliş mumkin. Hozirça qayta yuklamay, keyingi sozlamalarni tugatib, oxirida bir marta reboot qiliş qulayroq.
2. Root örniga alohida foydalanuvçi
Har kuni root ostida işlaş xavfli: bitta notöğri buyruq butun tizimni buzişi mumkin, root paroli esa botlar eng köp sinaydigan hisob. Şuning uçun özingiz uçun oddiy foydalanuvçi yarating va unga sudo huquqini bering. Quyidagi misolda foydalanuvçi nomi deploy, uni özingizga mos nom bilan almaştiring:
adduser deploy
usermod -aG sudo deploy
adduser parol söraydi. Bu parol SSH orqali kiriş uçun emas, sudo buyruqlarini tasdiqlaş uçun kerak böladi, şuning uçun uni uzun va murakkab qiling.
3. SSH kalit bilan kiriş
Parol bilan kiriş örniga kalit juftligidan foydalaniş eng muhim qadamlardan biri. Kalit kompyuteringizda yaratiladi: maxfiy qismi sizda qoladi, oçiq qismi serverga köçiriladi. Agar sizda hali kalit bölmasa, uni öz kompyuteringizda yarating va serverga yuboring. Windows 10 va 11'da ham bu buyruqlar PowerShell'da işlaydi, faqat ssh-copy-id bölmasa, oçiq kalitni qölda nusxalaş kerak:
ssh-keygen -t ed25519 -C "laptop-ofis"
ssh-copy-id deploy@203.0.113.10
Endi yangi terminal oynasida ssh deploy@203.0.113.10 bilan kirib köring. Parol söralmasa yoki faqat kalit paroli söralsa, kalit töğri işlayapti. sudo -v buyruği bilan sudo huquqi borligini ham tekşiring.
4. Root va parol bilan kirişni yopiş
Kalit işlaşiga işonç hosil qilgandan keyin SSH sozlamalarida root kirişini va parol bilan autentifikatsiyani öçiriş mumkin. Ubuntu'ning yangi versiyalarida asosiy fayldan taşqari /etc/ssh/sshd_config.d/ papkasidagi fayllar ham öqiladi va ulardan biri, masalan bulut obrazlarida 50-cloud-init.conf, parol bilan kirişni qayta yoqib qöyişi mumkin. Şuning uçun öz sozlamangizni alohida faylga yoziş va boşqa fayllarni tekşiriş işonçliroq:
sudo nano /etc/ssh/sshd_config.d/00-hardening.conf
PermitRootLogin no
PasswordAuthentication no
KbdInteractiveAuthentication no
Fayl nomi 00 bilan boşlanadi, çunki SSH bir parametr uçun birinçi uçragan qiymatni oladi va fayllar alifbo tartibida öqiladi. Sozlamani tekşirib, xizmatni qayta işga tuşiring:
sudo sshd -t
sudo grep -ri passwordauthentication /etc/ssh/sshd_config /etc/ssh/sshd_config.d/
sudo systemctl restart ssh
Eng muhim qoida: joriy SSH sessiyasini yopmang. Yangi oynada qayta ulanib köring va hammasi işlaganiga işonç hosil qilgandan keyingina eski oynani yoping. Aks holda bitta xato tufayli serverdan butunlay çiqib qolişingiz mumkin.
5. Fayrvol: faqat keraklisini oçing
Ubuntu'da UFW oddiy va qulay fayrvol. Avval SŞ'ga ruxsat beriş, keyin fayrvolni yoqiş kerak, aks holda ulaniş uzilib qoladi. Veb-sayt joylaştirmoqçi bölsangiz, 80 va 443 portlarini ham oçing:
sudo ufw allow OpenSSH
sudo ufw allow 80/tcp
sudo ufw allow 443/tcp
sudo ufw enable
sudo ufw status verbose
MySQL, Redis yoki ilova portlarini taşqariga oçmang. Ular serverning içida 127.0.0.1 orqali işlaşi yetarli. Qaysi xizmatlar qaysi portlarda tinglayotganini sudo ss -tulpn bilan köriş mumkin.
6. Vaqt mintaqasi va server nomi
Loglar, cron vazifalari va zaxira nusxalar vaqti töğri körinişi uçun vaqt mintaqasini sozlang. Özbekistondagi loyiha uçun bu Asia/Tashkent. Server nomi esa bir neçta server bilan işlaganda qaysi terminalda turganingizni adaştirmaslikka yordam beradi:
sudo timedatectl set-timezone Asia/Tashkent
sudo hostnamectl set-hostname web1.example.uz
timedatectl
7. Avtomatik xavfsizlik yangilanişlari
Serverni har kuni qölda yangilab boriş oson emas. Ubuntu'da xavfsizlik yangilanişlarini avtomatik örnatuvçi paket bor va köp obrazlarda u oldindan örnatilgan böladi. U yoqilganini tekşirib qöying:
sudo apt install unattended-upgrades
sudo dpkg-reconfigure --priority=low unattended-upgrades
Bu faqat tizim paketlarini qamrab oladi. Sayt dvigateli, plaginlar va ilova kutubxonalarini yangilaş baribir sizning vazifangiz bölib qoladi.
8. Parol tanlovçi botlarga qarşi fail2ban
Parol bilan kiriş yopilgan bölsa ham, botlar urinişda davom etadi va loglarni töldiradi. fail2ban köp marta muvaffaqiyatsiz uringan manzillarni vaqtinça bloklaydi. Ubuntu'da u örnatilgandan keyin SSH uçun himoya standart holatda yoqilgan böladi:
sudo apt install fail2ban
sudo systemctl enable --now fail2ban
sudo fail2ban-client status sshd
Misol: kiçik onlayn dökon uçun tayyorgarlik
Toşkentdagi kiyim dökoni öz saytini umumiy hostingdan VPS'ga köçirmoqçi deylik. Dasturçi serverni olgan kuni avval yuqoridagi sakkiz qadamni bajaradi, keyin qayta yuklaydi va faqat şundan söng Nginx, PHP va MySQL örnatişga ötadi. Bu tartib işning keyingi bosqiçlarini ham soddalaştiradi: barça örnatişlar alohida foydalanuvçi ostida, faqat kerakli portlar oçiq holda bajariladi. Domen DNS yozuvini yangi serverga yönaltiriş esa eng oxirida, sayt töliq tekşirilgandan keyin qilinadi. sayt.uz'da domen yozuvlari kabinetdagi DNS bölimida özgartiriladi.
Barça qadamlardan keyin serverni sudo reboot bilan qayta yuklang va yangi foydalanuvçi bilan kalit orqali qayta kira olişingizni yana bir bor tekşiring. Şu yarim soatlik iş keyinçalik köplab muammolarning oldini oladi.