VPS ijaraga olgan köpçilik egalar "snapşot olib qöydim, demak zaxiram bor" deb öylaydi. Aslida snapşot va töliq zaxira nusxa bir-biriga öxşasa ham, turli muammolardan himoya qiladi. Snapşot tizimni tez orqaga qaytariş uçun qulay vosita, backup esa server butunlay yöqolgan yoki ma'lumot bir neça kun oldin buzilgan holatda ham tiklaş imkonini beradigan mustaqil nusxadir. Bu farqni tuşunmaslik eng oğir paytda, ya'ni nusxa kerak bölib qolganda bilinadi.
Snapşot nima va u qanday işlaydi
Snapşot virtual maşina diskining ma'lum bir lahzadagi holatini qayd etadi. Köpinça u töliq nusxa köçirmaydi: virtualizatsiya tizimi öşa paytdagi bloklarni muzlatib qöyadi va keyingi özgarişlarni alohida yozib boradi. Şu sababli snapşot bir neça soniya yoki daqiqada tayyor böladi va serverni öşa holatga juda tez qaytariş mumkin. Masalan, operatsion tizimni yangi versiyaga kötarişdan yoki PHP versiyasini almaştirişdan oldin snapşot oliş yaxşi odat: biror narsa buzilsa, bir neça daqiqada işlaydigan holatga qaytasiz.
Biroq snapşot odatda xuddi şu infratuzilmada, köpinça öşa saqlaş tizimida turadi. Agar disk massivi işdan çiqsa, akkauntga ruxsatsiz kirilsa yoki server öçirib yuborilsa, snapşot ham u bilan birga yöqolişi mumkin. Bundan taşqari, işlab turgan serverdan olingan snapşot "crash-consistent" böladi: bu xuddi elektr tösatdan öçgandagi holatga öxşaydi. Fayl tizimi buni köpinça kötara oladi, lekin xotirada turgan va diskka hali yozilmagan ma'lumotlar bazasi tranzaksiyalari töliq saqlanmasligi mumkin.
Backup nima uçun alohida tuşunça
Backup deganda ma'lumotlarning boşqa joyga köçirilgan, serverga boğliq bölmagan nusxasi tuşuniladi. U boşqa serverda, obyekt xotirasida (S3 mos xizmat) yoki ofisdagi diskda saqlanişi mumkin. Yaxşi backup bir neçta versiyani uşlab turadi: keçagi, bir hafta oldingi va bir oy oldingi holat. Bu juda muhim, çunki köp muammolar darhol sezilmaydi. Masalan, sayt buzib kirilib, fayllarga zararli kod qöşilgan bölsa, buni ba'zan bir-ikki haftadan keyin payqaysiz va faqat eski versiya toza bölib çiqadi.
Backup odatda butun diskni emas, kerakli narsalarni saqlaydi: sayt fayllari, ma'lumotlar bazasi dampi, sozlama fayllari (/etc/nginx, cron jadvallari, SSL va ilova konfiguratsiyasi). Operatsion tizimning özini qayta örnatiş oson, lekin sizning ma'lumotlaringiz takrorlanmas.
Farqlarni bir jadvalda soliştiriş
| Mezon | Snapşot | Backup |
|---|---|---|
| Yaratiş tezligi | Juda tez, soniyalar yoki daqiqalar | Ma'lumot hajmiga qarab daqiqalar yoki soatlar |
| Saqlaniş joyi | Odatda öşa infratuzilmada | Alohida server yoki xotira |
| Nima saqlanadi | Butun disk holati | Tanlangan fayllar va baza dampi |
| Server yöqolsa | Köpinça birga yöqoladi | Saqlanib qoladi |
| Eng yaxşi qöllanilişi | Yangilaniş oldidan tezkor qaytiş nuqtasi | Uzoq muddatli himoya va töliq tiklaş |
Ma'lumotlar bazasini töğri nusxalaş
Işlab turgan MySQL yoki PostgreSQL bazasining fayllarini oddiy nusxalaş xavfli, çunki nusxa olinayotgan paytda ular özgarib turadi. Töğri yöl baza vositalari orqali dump olişdir. InnoDB jadvallari uçun --single-transaction parametri bazani qulflamasdan izçil nusxa beradi, şuning uçun sayt işlaşda davom etadi.
# MySQL / MariaDB
mysqldump --single-transaction --routines --triggers -u backup -p shop_db | gzip > /backup/shop_db_$(date +%F).sql.gz
# PostgreSQL
pg_dump -U postgres -Fc clinic_db > /backup/clinic_db_$(date +%F).dump
Dumpni olgandan keyin uni serverdan taşqariga yuboriş kerak. Buning eng sodda usuli rsync orqali boşqa serverga SSH bilan köçirişdir. Şifrlaş, versiyalaş va takroriy bloklarni tejaş kerak bölsa, restic yoki borg kabi vositalar qulay.
# fayllar va dumplarni boshqa serverga ko'chirish
rsync -az --delete /backup/ backupuser@backup.example.uz:/srv/backups/vps1/
# restic bilan shifrlangan, versiyali nusxa
restic -r sftp:backupuser@backup.example.uz:/srv/restic init
restic -r sftp:backupuser@backup.example.uz:/srv/restic backup /var/www /etc /backup
restic -r sftp:backupuser@backup.example.uz:/srv/restic forget --keep-daily 7 --keep-weekly 4 --keep-monthly 6 --prune
Amaliy misol: Toşkentdagi internet-dökon
Tasavvur qiling, Toşkentdagi kiçik maişiy texnika dökoni misol.uz saytini VPS'da yuritadi: WooCommerce, MySQL bazasi va kuniga bir neça önlab buyurtma. Administrator har tunda soat 03:00 da cron orqali baza dampini oladi, /var/www va /etc bilan birga restic orqali boşqa şahardagi zaxira serverga yuboradi. Restic 7 kunlik, 4 haftalik va 6 oylik nusxalarni saqlaydi. Har safar plagin yoki PHP versiyasini yangilaşdan oldin esa qöşimça ravişda snapşot olinadi.
# crontab -e
0 3 * * * /usr/local/bin/nightly-backup.sh >> /var/log/nightly-backup.log 2>&1
Bir kuni yangi tölov plagini örnatilgaç, sayt oq ekran körsatib qoldi. Administrator 5 daqiqada snapşot orqali serverni ertalabki holatga qaytardi. Boşqa safar esa xodim notöğri SQL sörov bilan narxlar jadvalini buzib qöydi va bu ikki kundan keyin aniqlandi. Bu holatda snapşot yordam bermasdi, çunki u yangilanişdan oldin olingan edi va orqaga qaytiş keyingi buyurtmalarni öçirib yuborardi. Yordamga uç kun oldingi backup keldi: administrator faqat bitta jadvalni eski dumpdan tiklab, qolgan ma'lumotlarga tegmadi.
3-2-1 qoidasi va tiklaşni sinaş
Zaxira böyiça keng tarqalgan tamoyil 3-2-1 qoidasi deb ataladi: ma'lumotning kamida uçta nusxasi bölsin, ular ikki xil turdagi saqlaş vositasida tursin va bittasi boşqa joyda saqlansin. VPS uçun bu amalda quyidagiça bölişi mumkin: serverning özidagi işçi ma'lumot, boşqa serverdagi restic ombori va vaqti-vaqti bilan ofis diskiga yoki boşqa bulut xizmatiga yuklab olingan nusxa.
Eng köp e'tibordan çetda qoladigan bosqiç tiklaşni sinaşdir. Tiklanmaydigan backup aslida backup emas. Oyiga bir marta test serverda oxirgi nusxadan saytni kötarib köring: dump oçiladimi, fayllar töliqmi, sayt işga tuşadimi. Şuningdek, backup skripti xato bersa xabar keladigan qilib sozlang, aks holda u bir neça oy jim işlamay yotişi mumkin.
# oxirgi nusxani vaqtinchalik papkaga tiklab tekshirish
restic -r sftp:backupuser@backup.example.uz:/srv/restic restore latest --target /tmp/restore-test
gunzip -t /tmp/restore-test/backup/shop_db_*.sql.gz && echo "dump OK"
Qaçon qaysi birini işlatiş kerak
Snapşotni katta özgariş oldidan qisqa muddatli xavfsizlik töri sifatida işlating va işlar joyida ekaniga işonç hosil qilgaç, uni öçiring: uzoq turgan snapşotlar disk joyini egallaydi va ba'zi tizimlarda işlaş tezligini pasaytiradi. Backupni esa doimiy, avtomatlaştirilgan va serverdan taşqarida saqlanadigan qilib quring. sayt.uz VPS'ida işlayotgan bölsangiz, snapşot yoki zaxira imkoniyatlari böyiça savollarni kabinet yoki texnik yordam orqali aniqlaştirişingiz mumkin, lekin öz ma'lumotlaringizning mustaqil nusxasini saqlaş baribir sizning nazoratingizda bölgani ma'qul.
Qisqa qilib aytganda, snapşot "bir qadam orqaga" tugmasi, backup esa "hamma narsa yöqolsa ham qaytib kelaman" kafolati. Ikkalasi birga işlatilganda server egasi ham kiçik xatolardan, ham jiddiy falokatlardan himoyalangan böladi.