Vue 3 çiqişi bilan freymvork dasturçilarga komponent yozişning butunlay yangi usulini taklif qildi. Bu usul Composition API deb ataladi va u Options API'ning köplab çeklovlarini bartaraf etadi. Agar siz Vue 2 yoki Options API bilan işlagan bölsangiz, dastlab bu yangi yondaşuv biroz ğalati tuyulişi mumkin, ammo bir neça komponent yozganingizdan keyin uning afzalliklarini darhol sezasiz. Uşbu maqolada Composition API nimaligini, u qanday muammolarni hal qilişini va zamonaviy komponentni qanday yozişni amaliy kod misollari bilan körib çiqamiz.
Options API va Composition API örtasidagi farq
Options API'da komponent mantiği bir neçta alohida bölimlarga bölinadi: data, methods, computed, watch va hokazo. Bu yondaşuv kiçik komponentlar uçun juda qulay, çunki har bir narsa öz joyida turadi. Ammo komponent kattalaşgan sari bitta mantiqiy xususiyat (masalan, foydalanuvçi qidiruvi) bir neçta bölimlarga tarqalib ketadi — ma'lumot datada, funksiyalar methodsda, kuzatuvçilar watchda böladi. Natijada boğliq kodlarni topiş va ularni boşqariş qiyinlaşadi.
Composition API esa mantiqni xususiyat böyiça guruhlaş imkonini beradi. Bitta funksiya (masalan, qidiruv) bilan boğliq barça özgaruvçilar, hisoblanadigan qiymatlar va kuzatuvçilar bitta joyda, yonma-yon turadi. Bu kodni öqişni osonlaştiradi va katta komponentlarni boşqarişni sezilarli darajada qulaylaştiradi. Bundan taşqari, bu mantiqni alohida fayllarga ajratib, boşqa komponentlarda qayta işlatiş imkonini beradi.
<script setup> sintaksisi
Vue 3'da komponent yozişning eng zamonaviy va qisqa usuli — bu <script setup> sintaksisidir. U ortiqça boilerplate kodni yöq qiladi: siz endi setup() funksiyasini yozişingiz, qiymatlarni return qilişingiz yoki komponentlarni qölda röyxatdan ötkazişingiz şart emas. Top darajada e'lon qilingan barça özgaruvçilar va funksiyalar avtomatik ravişda şablonda mavjud böladi.
<script setup>
import { ref } from 'vue'
const count = ref(0)
function increment() {
count.value++
}
</script>
<template>
<button @click="increment">Bosildi: {{ count }}</button>
</template>
Reaktivlik: ref, reactive, computed va watch
Composition API'da reaktiv holatni yaratiş uçun ikkita asosiy funksiya mavjud. ref() oddiy qiymatlar (son, satr, mantiqiy) uçun işlatiladi va qiymatga .value orqali murojaat qilinadi (şablonda esa avtomatik oçiladi). reactive() esa obyektlar uçun möljallangan va u obyektning barça xususiyatlarini reaktiv qiladi. Amaliyotda köpçilik dasturçilar soddaligi uçun köproq ref dan foydalanadi.
import { ref, reactive, computed, watch } from 'vue'
const count = ref(0)
const user = reactive({ name: 'Ali', age: 25 })
// computed — boshqa qiymatlarga bog'liq hosila qiymat
const doubled = computed(() => count.value * 2)
// watch — o'zgarishni kuzatish
watch(count, (yangi, eski) => {
console.log(`Qiymat ${eski} dan ${yangi} ga o'zgardi`)
})
computed() boşqa reaktiv qiymatlarga asoslangan hosila qiymatni yaratadi va u faqat boğliq qiymatlar özgarganda qayta hisoblanadi, bu esa unumdorlikni oşiradi. watch() esa biror qiymat özgarganda yon ta'sir (masalan, API sörovi yoki konsolga yoziş) bajariş kerak bölganda işlatiladi. Bu tört funksiya Composition API'dagi reaktivlikning asosini taşkil etadi.
Composable funksiyalar bilan mantiqni qayta işlatiş
Composition API'ning eng kuçli jihati — bu composable funksiyalardir. Composable bu reaktiv holat va mantiqni öz içiga olgan, odatda use prefiksi bilan nomlanadigan oddiy funksiyadir. Siz unga mantiqni joylaştirib, keyin uni istalgan komponentda çaqirib işlatişingiz mumkin. Bu Vue 2'dagi mixinlar muammosini hal qiladi va kodni toza, qayta işlatiladigan qiladi.
// useCounter.js
import { ref } from 'vue'
export function useCounter(start = 0) {
const count = ref(start)
const increment = () => count.value++
const reset = () => count.value = start
return { count, increment, reset }
}
// Komponentda:
const { count, increment, reset } = useCounter(10)
Qaçon qaysi birini tanlaş kerak
Composition API har doim ham yagona töğri tanlov emas. Kiçik, oddiy komponentlar uçun Options API hali ham juda qulay va öqiş oson bölişi mumkin, ayniqsa jamoangizda Vue 2 tajribasiga ega dasturçilar köp bölsa. Composition API esa murakkab mantiqqa ega katta komponentlarda, mantiqni qayta işlatiş zarur bölganda va TypeScript bilan kuçli tiplaştiriş kerak bölganda özini eng yaxşi körsatadi. Eng muhimi şundaki, ikkala API'ni bir loyihada birga işlatiş mumkin, şuning uçun siz asta-sekin ötişingiz mumkin.
Xulosa qilib aytadigan bölsak, Composition API Vue ekotizimidagi muhim qadam bölib, u katta loyihalarni boşqarişni va kodni qayta işlatişni sezilarli darajada osonlaştiradi. <script setup> sintaksisi va composable funksiyalar bilan siz tozaroq, modulli va qöllab-quvvatlaş oson komponentlar yaratasiz. Agar siz yangi loyiha boşlayotgan bölsangiz, Composition API'ni standart tanlov sifatida körib çiqişingizni tavsiya qilamiz.