🔌
Hosting

WebSocket ilovalarni hostingda işlatiş: oddiy hosting, VPS va Nginx sozlamasi

13.11.2026
← Barça maqolalar

Jonli çat, oşxonadagi buyurtma ekrani, birja kursi yoki onlayn öyin kabi ilovalar ma'lumotni sahifani yangilamasdan, şu zahoti körsatişi kerak. Buning uçun köpinça WebSocket texnologiyasi tanlanadi. U brauzer va server örtasida bir marta oçiladigan va uzoq vaqt oçiq turadigan ikki tomonlama kanal yaratadi. Muammo şundaki, dasturçi kompyuterida a'lo işlagan WebSocket ilova oddiy hostingga yuklanganda köpinça umuman ulanmaydi. Quyida sababini va töğri yeçimni körib çiqamiz.

WebSocket oddiy HTTP sörovdan nimasi bilan farq qiladi

Oddiy sayt "sörov va javob" tamoyilida işlaydi: brauzer sahifani söraydi, server PHP skriptni bajaradi, javob qaytaradi va ulaniş tugaydi. WebSocket ham HTTP sörov bilan boşlanadi, lekin bu sörovda Upgrade: websocket sarlavhasi böladi. Server rozi bölsa, 101 Switching Protocols javobini qaytaradi va şundan keyin öşa TCP ulaniş yopilmaydi. Endi server ham, brauzer ham istalgan paytda bir-biriga xabar yubora oladi.

Demak, WebSocket uçun serverda doimiy işlab turadigan, ulanişlarni uşlab turadigan jarayon kerak. Bu odatda Node.js, Python yoki Göda yozilgan alohida dastur bölib, u öz portini tinglaydi va minglab oçiq ulanişlarni xotirada saqlaydi. Aynan şu talab oddiy hosting bilan töqnaş keladi.

Nega oddiy hostingda WebSocket işlamaydi

Oddiy (virtual) hostingda bitta server köplab mijozlar örtasida bölingan. U yerda PHP skriptlar sörov kelganda işga tuşadi va bir neça soniyada tugaşi kerak, bajariliş vaqti çeklangan. Mijozga öz portini oçiş va unga taşqaridan ulaniş imkoni odatda berilmaydi, doimiy işlab turadigan fon jarayonlari esa resurs çeklovlari sababli töxtatilişi mumkin. Veb-server sozlamalari ham mijozning qölida emas, şuning uçun Upgrade sarlavhasini içki dasturga uzatadigan proksi qoidasini qöşib bölmaydi.

Şu sababli PHP'da yozilgan WebSocket kutubxonalari (masalan, Ratçet) ham oddiy hostingda barqaror işlamaydi: ular ham doimiy jarayon va oçiq port talab qiladi. Agar loyiha oddiy hostingda qolişi şart bölsa, real vaqtga yaqin işlaşni boşqa yöl bilan qiliş kerak.

Oddiy hostingda qoliş kerak bölsa: muqobil yöllar

Köp hollarda "jonli" köriniş uçun WebSocket aslida şart emas. Masalan, maktab saytida dars jadvali özgarişlari yoki internet-dökondagi buyurtma holati uçun brauzer har 5-10 soniyada kiçik JSON sörov yuborsa yetarli. Bu davriy sörov (polling) usuli oddiy hostingda muammosiz işlaydi, çunki har bir sörov qisqa va odatiy PHP skript sifatida bajariladi.

long polling va Server-Sent Events kabi usullar ham bor, lekin ular har bir foydalanuvçi uçun PHP jarayonni uzoq vaqt band qiladi. Bir vaqtda önlab foydalanuvçi ulansa, hostingdagi jarayonlar limiti tezda tugaydi va sayt boşqa sörovlarga javob bermay qöyadi. Şuning uçun oddiy hostingda qisqa davriy sörov eng xavfsiz tanlov, haqiqiy WebSocket esa alohida serverda işlatiladi.

Misol: restoran oşxonasi uçun buyurtma ekrani

Toşkentdagi restoran ofitsiantlar planşetda buyurtma kiritişini va u oşxonadagi ekranda darhol paydo bölişini xohlaydi. Bir-ikki soniyalik keçikiş ham oşpazlar uçun noqulay, şuning uçun bu yerda WebSocket örinli. Asosiy sayt va menyu oddiy hostingda qolişi mumkin, WebSocket serveri esa kiçik VPS'da işlaydi. Quyida Node.js va ws kutubxonasi asosidagi minimal server keltirilgan: u har bir kelgan buyurtmani barça ulangan ekranlarga tarqatadi va uzilib qolgan ulanişlarni tozalaydi.

// server.js  (npm install ws)
const { WebSocketServer } = require('ws');

const wss = new WebSocketServer({ host: '127.0.0.1', port: 8080 });

wss.on('connection', (ws) => {
  ws.isAlive = true;
  ws.on('pong', () => { ws.isAlive = true; });

  ws.on('message', (data) => {
    // yangi buyurtmani barcha ulangan ekranlarga tarqatish
    for (const client of wss.clients) {
      if (client.readyState === 1) client.send(data.toString());
    }
  });
});

// 30 soniyada bir "tirikmi" tekshiruvi
setInterval(() => {
  for (const ws of wss.clients) {
    if (!ws.isAlive) { ws.terminate(); continue; }
    ws.isAlive = false;
    ws.ping();
  }
}, 30000);

E'tibor bering, server faqat 127.0.0.1 manzilini tinglaydi, ya'ni taşqaridan töğridan-töğri ulanib bölmaydi. Taşqi ulanişlarni Nginx qabul qiladi, şifrlaydi va içkariga uzatadi.

Nginx orqali wss:// ulanişni sozlaş

Agar sayt HTTPS orqali oçilsa, brauzer şifrlanmagan ws:// ulanişni aralaş kontent sifatida bloklaydi, şuning uçun wss:// kerak. Eng qulay yöl: Let's Encrypt sertifikati Nginx'da turadi, Nginx esa /ws/ manziliga kelgan sörovlarni içki Node.js serveriga proksi qiladi. Muhim nuqta Upgrade va Connection sarlavhalarini uzatiş va HTTP/1.1 versiyasini yoqişdir, aks holda Nginx ulanişni oddiy sörov deb hisoblaydi.

map $http_upgrade $connection_upgrade {
    default upgrade;
    ''      close;
}

server {
    listen 443 ssl;
    server_name misol.uz;
    # ssl_certificate ... (Let's Encrypt sertifikati)

    location /ws/ {
        proxy_pass http://127.0.0.1:8080;
        proxy_http_version 1.1;
        proxy_set_header Upgrade $http_upgrade;
        proxy_set_header Connection $connection_upgrade;
        proxy_set_header Host $host;
        proxy_read_timeout 3600s;
    }
}

proxy_read_timeout qiymati ham ahamiyatli. Standart holatda Nginx 60 soniya davomida ma'lumot kelmasa ulanişni yopadi. Yuqoridagi serverdagi 30 soniyalik ping bu muddatdan oldin trafik hosil qiladi, uzunroq timeout esa qöşimça zaxira beradi. Brauzer tomonida ulaniş quyidagiça oçiladi:

const sock = new WebSocket('wss://misol.uz/ws/');
sock.onmessage = (e) => showOrder(JSON.parse(e.data));
sock.onclose = () => setTimeout(() => location.reload(), 3000);

Ulanişni tekşiriş va serverni doimiy işlatiş

Sozlama töğriligini brauzerdan oldin curl bilan tekşiriş mumkin. Javobning birinçi qatorida HTTP/1.1 101 Switching Protocols çiqsa, Nginx ham, Node.js ham töğri işlayapti. Agar 400 yoki 502 çiqsa, avval Node.js jarayoni işlayotganini, keyin Nginx konfiguratsiyasidagi sarlavhalarni tekşiring.

curl -i -N \
  -H "Connection: Upgrade" -H "Upgrade: websocket" \
  -H "Sec-WebSocket-Version: 13" \
  -H "Sec-WebSocket-Key: dGhlIHNhbXBsZSBub25jZQ==" \
  https://misol.uz/ws/

Node.js serverni terminalda qölda oçib qoldirmang: SSH sessiyasi yopilganda u ham töxtaşi mumkin. Uni systemd xizmati qilib qöying, şunda server qayta yuklanganda ham, dastur yiqilganda ham avtomatik kötariladi.

# /etc/systemd/system/ws-kitchen.service
[Service]
WorkingDirectory=/opt/ws-kitchen
ExecStart=/usr/bin/node server.js
Restart=always

[Install]
WantedBy=multi-user.target
sudo systemctl enable --now ws-kitchen
sudo nginx -t && sudo systemctl reload nginx

Bir neçta jarayon va masştablaş haqida

Bitta Node.js jarayon örtaça yuklamadagi ilova uçun yetarli. Agar keyinroq bir neçta jarayon yoki bir neçta server işlatsangiz, bir jarayonga ulangan mijoz boşqa jarayondagi xabarni körmaydi. Bunday holda jarayonlar xabarlarni umumiy navbat orqali almaşişi kerak, köpinça bu vazifani Redis'ning pub/sub imkoniyati bajaradi.

Qisqasi, WebSocket uçun doimiy jarayon, oçiq port va veb-server sozlamalariga kiriş kerak, bularning barçasi esa VPS'da bor. sayt.uz kabinetidan VPS buyurtma qilib, asosiy saytni hostingda qoldirgan holda faqat real vaqt qismini alohida serverga çiqariş mumkin.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English