🔐
blog.cat.ssl

acme.sh bilan SSL olish va yangilash: VPS uchun to'liq qo'llanma

17.11.2026
← Barcha maqolalar

acme.sh — Let's Encrypt va boshqa ACME protokolini qo'llaydigan sertifikat markazlaridan bepul SSL sertifikat olish uchun yozilgan mijoz dasturi. Uning asosiy afzalligi shundaki, u faqat shell skriptidan iborat: Python, alohida kutubxonalar yoki paket menejeri talab qilinmaydi. Shu sababli acme.sh eski serverlarda, minimal konteynerlarda va root huquqi bo'lmagan foydalanuvchi ostida ham bemalol ishlaydi. Certbot bilan solishtirganda u yengilroq, DNS provayderlari bilan integratsiyasi esa ancha keng.

Agar saytingiz oddiy virtual hostingda joylashgan bo'lsa, acme.sh sizga deyarli kerak bo'lmaydi: sayt.uz hostingida Let's Encrypt sertifikati panel orqali chiqariladi va o'zi yangilanadi. Bu qo'llanma ko'proq VPS yoki o'z serveringizda Nginx yoki Apache'ni qo'lda boshqaradigan holatlar uchun mo'ljallangan.

acme.sh'ni o'rnatish va Let's Encrypt'ni tanlash

O'rnatish bitta buyruq bilan bajariladi. Skript fayllarini foydalanuvchining uy katalogidagi ~/.acme.sh/ papkasiga ko'chiradi, qisqa nom (alias) qo'shadi va kunlik cron vazifasini yaratadi. Elektron pochta manzili sertifikat markazida hisob ochish uchun ishlatiladi, shuning uchun haqiqiy, o'zingiz o'qiydigan manzilni yozing.

curl https://get.acme.sh | sh -s email=admin@example.uz
source ~/.bashrc
acme.sh --version

Muhim nuqta: acme.sh'ning 3.0 versiyasidan boshlab standart sertifikat markazi Let's Encrypt emas, ZeroSSL hisoblanadi. Ikkalasi ham bepul, lekin ko'pchilik tanish va hujjatlari ko'p bo'lgani uchun Let's Encrypt'ni afzal ko'radi. Standart markazni bir marta o'zgartirib qo'ysangiz, keyingi barcha buyruqlar unga yo'naltiriladi.

acme.sh --set-default-ca --server letsencrypt

Webroot usuli: ishlab turgan sayt uchun eng qulay yo'l

Webroot usulida acme.sh saytning ildiz papkasiga .well-known/acme-challenge/ ichida vaqtinchalik fayl yozadi, Let's Encrypt esa uni HTTP orqali 80-portdan o'qib, domen sizniki ekanini tasdiqlaydi. Bu usulda veb-serverni to'xtatish shart emas, shuning uchun ishlab turgan sayt uchun eng xavfsiz tanlov hisoblanadi. Faqat domenning A yozuvi aynan shu serverga qarashi va 80-port tashqaridan ochiq bo'lishi kerak.

Misol uchun, Toshkentdagi mebel do'koni o'z saytini misol.uz domenida VPS'da Nginx bilan ishlatadi deylik. Sayt fayllari /var/www/misol.uz papkasida joylashgan. Sertifikatni asosiy domen va www varianti uchun birga olish quyidagicha bo'ladi:

acme.sh --issue -d misol.uz -d www.misol.uz -w /var/www/misol.uz

Agar Nginx konfiguratsiyasida barcha so'rovlar boshqa joyga (masalan, Node.js ilovasiga) proksi qilinsa, .well-known yo'li ham ilovaga ketib qoladi va tekshiruv 404 bilan tugaydi. Bunday holatda server blokiga alohida location qo'shib, challenge fayllarini diskdan berish kerak:

location ^~ /.well-known/acme-challenge/ {
    root /var/www/misol.uz;
    default_type "text/plain";
}

Standalone va Nginx rejimlari

Serverda hali veb-server bo'lmasa, standalone rejimi qulay: acme.sh 80-portda o'zining vaqtinchalik serverini ko'taradi va tekshiruvdan keyin uni yopadi. Buning uchun port bo'sh bo'lishi va serverda socat o'rnatilgan bo'lishi kerak. Agar Nginx allaqachon 80-portni egallab turgan bo'lsa, bu rejim xato beradi, shuning uchun uni faqat yangi serverda yoki qisqa to'xtatish mumkin bo'lgan holatda ishlating.

acme.sh --issue --standalone -d misol.uz

Yana bir variant — --nginx rejimi. Unda acme.sh Nginx konfiguratsiyasiga vaqtincha challenge qoidasini qo'shadi, tekshiruvdan keyin esa asl holatiga qaytaradi. Bu qulay, lekin murakkab, ko'p fayllarga bo'lingan konfiguratsiyalarda kutilmagan natija berishi mumkin, shuning uchun ko'pchilik administratorlar oddiy va bashorat qilinadigan webroot usulini tanlaydi.

DNS API orqali sertifikat va wildcard

Wildcard sertifikat (masalan, *.misol.uz) faqat DNS-01 tekshiruvi bilan beriladi. Bunda acme.sh domen zonasiga _acme-challenge nomli TXT yozuv qo'shadi, Let's Encrypt uni o'qiydi, keyin yozuv o'chiriladi. acme.sh yuzlab DNS provayderlari uchun tayyor modullarga ega, masalan Cloudflare uchun dns_cf. API tokeni faqat kerakli zona uchun DNS tahrirlash huquqi bilan yaratilishi kerak, to'liq hisob kalitini bermang.

export CF_Token="cloudflare-api-token"
acme.sh --issue --dns dns_cf -d misol.uz -d '*.misol.uz'

Token birinchi ishlatilgandan keyin ~/.acme.sh/account.conf fayliga saqlanadi va yangilashda qayta so'ralmaydi. Agar DNS provayderingizda API bo'lmasa, qo'lda rejim mavjud, lekin unda har yangilashda TXT yozuvni o'zingiz qo'shishingiz kerak bo'ladi — bu avtomatik yangilashni amalda yo'qqa chiqaradi.

Sertifikatni Nginx'ga to'g'ri o'rnatish

Eng ko'p uchraydigan xato — veb-server konfiguratsiyasida to'g'ridan-to'g'ri ~/.acme.sh/ ichidagi fayllarga yo'l ko'rsatish. Bu papkaning tuzilishi ichki hisoblanadi va o'zgarishi mumkin. To'g'ri yo'l — --install-cert buyrug'i bilan fayllarni doimiy joyga nusxalash va qayta yuklash buyrug'ini ko'rsatish. acme.sh bu sozlamani eslab qoladi va har yangilashdan keyin fayllarni qayta nusxalab, Nginx'ni o'zi qayta yuklaydi.

mkdir -p /etc/nginx/ssl
acme.sh --install-cert -d misol.uz \
  --key-file       /etc/nginx/ssl/misol.uz.key \
  --fullchain-file /etc/nginx/ssl/misol.uz.fullchain.pem \
  --reloadcmd      "systemctl reload nginx"

Nginx server blokida esa shu fayllar ishlatiladi. fullchain faylini ko'rsatish muhim: faqat domen sertifikatining o'zi berilsa, ba'zi mobil qurilmalar va eski brauzerlar oraliq sertifikatni topa olmay, ishonchsiz ulanish haqida ogohlantiradi.

ssl_certificate     /etc/nginx/ssl/misol.uz.fullchain.pem;
ssl_certificate_key /etc/nginx/ssl/misol.uz.key;

Avtomatik yangilash qanday ishlaydi

O'rnatish paytida acme.sh crontab'ga kuniga bir marta ishlaydigan vazifa qo'shadi. U barcha sertifikatlarni tekshiradi va standart holatda 60 kundan oshganlarini yangilaydi, ya'ni 90 kunlik sertifikat tugashidan taxminan bir oy oldin almashtiriladi. Cron vazifasi mavjudligini va sertifikatlar ro'yxatini quyidagi buyruqlar bilan tekshirish mumkin:

crontab -l | grep acme
acme.sh --list

Yangilash to'g'ri ishlashiga ishonch hosil qilish uchun uni muddatidan oldin majburan bajarib ko'ring. acme.sh'ning yangi versiyalarida standart kalit turi ECC bo'lgani uchun, ba'zi hollarda buyruqqa --ecc parametrini qo'shish kerak bo'ladi — --list chiqishidagi kalit turiga qarang.

acme.sh --renew -d misol.uz --force --ecc

Xatolarni tahlil qilish

Sertifikat olinmasa, avvalo batafsil jurnal bilan qayta urinib ko'ring. --debug 2 parametri har bir so'rov va javobni ko'rsatadi, umumiy jurnal esa ~/.acme.sh/acme.sh.log faylida saqlanadi. Ko'p hollarda sabab oddiy bo'ladi: DNS hali yangi IP'ga tarqalmagan, 80-port firewall'da yopiq yoki domen boshqa serverga qaraydi.

acme.sh --issue -d misol.uz -w /var/www/misol.uz --debug 2
dig +short misol.uz A
curl -I http://misol.uz/.well-known/acme-challenge/test

Sinov paytida bir xil domen uchun ko'p marta urinish Let's Encrypt limitlariga olib kelishi mumkin. Shuning uchun sozlashni avval --staging parametri bilan sinov serverida tekshirib, hammasi ishlagach haqiqiy sertifikat olgan ma'qul. Shuningdek, acme.sh'ni vaqti-vaqti bilan yangilab turing: acme.sh --upgrade --auto-upgrade buyrug'i avtomatik yangilanishni yoqadi va protokoldagi o'zgarishlarga mos kelishni ta'minlaydi.

O'xshash maqolalar

🔐 ERR_CERT_COMMON_NAME_INVALID: SSL sertifikatdagi nom mos kelmasa nima qilish kerak 🔒 SSL sertifikat muddati 47 kunga qisqaradi: nima o'zgaradi 🚨 SSL xatolari: ERR_CERT_AUTHORITY_INVALID va boshqa muammolarni tuzatish 🔐 HSTS Strict-Transport-Security va preload list — Chrome va Firefox uchun to'liq qo'llanma
🌐 Til
🇺🇿 O'zbek ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English