CDN (Content Delivery Network) โ bu sayt fayllarini (rasm, JS, CSS, video) dunyo bo'yicha bir necha edge server'larda saqlab, foydalanuvchiga eng yaqin server'dan beruvchi tizimdir. Bu sayt tezligini sezilarli oshiradi va asosiy origin server yuklamasini kamaytiradi. 2026 yil holatiga ko'ra dunyodagi top 10000 sayt 96% CDN ishlatadi.
CDN qanday ishlaydi?
Foydalanuvchi sayt.uz'ga so'rov yuborganda, brauzer eng yaqin CDN edge server bilan ulanadi (Tashkent uchun bu odatda Frankfurt yoki Moscow edge). Static fayllar (rasm, CSS, JS) edge'dan tezda yetkaziladi โ origin server bilan ulanish kerak emas. Dinamik kontent (HTML) esa origin'dan kelishi mumkin, lekin yana CDN orqali oraliq optimallashishi mumkin.
Asosiy CDN provider'lar
Cloudflare โ eng mashhur, bepul plan ham bor. 320+ edge location dunyo bo'yicha. DDoS himoyasi, SSL, WAF qo'shimcha. Bepul plan kichik saytlar uchun yetadi. Pro $20/oy, Business $200/oy.
BunnyCDN โ arzon va tez. $0.005-0.05/GB bandwidth. Soddali interfeys, professional vositalar. Tezlikda Cloudflare'dan ham yaxshiroq ba'zi testlarda.
Amazon CloudFront โ AWS ekotizimida. Murakkab sozlash, lekin AWS infrastructure bilan integratsiya. $0.085/GB (birinchi 10 TB).
Fastly โ premium, real-time edge computing. WordPress va e-commerce'da yaxshi. $50+/oy.
KeyCDN โ Cloudflare muqobili, $0.04/GB. Sodda va arzon.
Cloudflare sozlash
1. Cloudflare hisob yaratish va domain qo'shish. 2. Cloudflare avtomatik domain DNS scan qiladi va yon record'larni ko'rsatadi. 3. Domain registrator'da NS record'ni Cloudflare NS'lariga (masalan dale.ns.cloudflare.com) o'zgartirish. 4. 5-30 daqiqada Cloudflare faollashadi.
Asosiy sozlamalar: SSL/TLS โ Full (strict). Caching โ Cache Level: Standard. Speed โ Auto Minify (HTML, CSS, JS). Rocket Loader On (JS optimizatsiyasi). Brotli compression On. Page Rules โ custom cache qoidalari.
Cache control
HTTP header'lar orqali CDN qaysi fayllarni va qancha vaqt keshlashini boshqarish. Cache-Control: max-age=31536000 โ bir yil keshlash (statik fayllar uchun). Cache-Control: no-cache โ har so'rovda origin bilan tekshirish. Cache-Control: private โ faqat brauzer kesh, CDN keshlamasin.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz mijozlarining 67% Cloudflare bepul plan ishlatadi (biz avtomatik tavsiya qilamiz). 12% Cloudflare Pro yoki Business. 8% BunnyCDN. O'rtacha mijozning CDN qo'shgandan keyin sayt yuklash vaqti 40-60% kamayadi (LCP 3.5s dan 1.8s ga). Origin server bandwidth ham 60-80% kamayadi. Maslahat: har kim CDN qo'shsin โ bu eng oson "quick win" sayt tezligi uchun, bepul, va texnik bilim minimal kerak.