CDN (Content Delivery Network) — bu sayt fayllarini (rasm, JS, CSS, video) dunyo böyiça bir neça edge server'larda saqlab, foydalanuvçiga eng yaqin server'dan beruvçi tizimdir. Bu sayt tezligini sezilarli oşiradi va asosiy origin server yuklamasini kamaytiradi. 2026 yil holatiga köra dunyodagi top 10000 sayt 96% CDN işlatadi.
CDN qanday işlaydi?
Foydalanuvçi sayt.uz'ga sörov yuborganda, brauzer eng yaqin CDN edge server bilan ulanadi (Taşkent uçun bu odatda Frankfurt yoki Moscow edge). Static fayllar (rasm, CSS, JS) edge'dan tezda yetkaziladi — origin server bilan ulaniş kerak emas. Dinamik kontent (HTML) esa origin'dan kelişi mumkin, lekin yana CDN orqali oraliq optimallaşişi mumkin.
Asosiy CDN provider'lar
Cloudflare — eng maşhur, bepul plan ham bor. 320+ edge location dunyo böyiça. DDoS himoyasi, SSL, WAF qöşimça. Bepul plan kiçik saytlar uçun yetadi. Pro $20/oy, Business $200/oy.
BunnyCDN — arzon va tez. $0.005-0.05/GB bandwidth. Soddali interfeys, professional vositalar. Tezlikda Cloudflare'dan ham yaxşiroq ba'zi testlarda.
Amazon CloudFront — AWS ekotizimida. Murakkab sozlaş, lekin AWS infrastructure bilan integratsiya. $0.085/GB (birinçi 10 TB).
Fastly — premium, real-time edge computing. WordPress va e-commerce'da yaxşi. $50+/oy.
KeyCDN — Cloudflare muqobili, $0.04/GB. Sodda va arzon.
Cloudflare sozlaş
1. Cloudflare hisob yaratiş va domain qöşiş. 2. Cloudflare avtomatik domain DNS scan qiladi va yon record'larni körsatadi. 3. Domain registrator'da NS record'ni Cloudflare NS'lariga (masalan dale.ns.cloudflare.com) özgartiriş. 4. 5-30 daqiqada Cloudflare faollaşadi.
Asosiy sozlamalar: SSL/TLS → Full (strict). Caching → Cache Level: Standard. Speed → Auto Minify (HTML, CSS, JS). Rocket Loader On (JS optimizatsiyasi). Brotli compression On. Page Rules — custom cache qoidalari.
Cache control
HTTP header'lar orqali CDN qaysi fayllarni va qança vaqt keşlaşini boşqariş. Cache-Control: max-age=31536000 — bir yil keşlaş (statik fayllar uçun). Cache-Control: no-cache — har sörovda origin bilan tekşiriş. Cache-Control: private — faqat brauzer keş, CDN keşlamasin.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz mijozlarining 67% Cloudflare bepul plan işlatadi (biz avtomatik tavsiya qilamiz). 12% Cloudflare Pro yoki Business. 8% BunnyCDN. Örtaça mijozning CDN qöşgandan keyin sayt yuklaş vaqti 40-60% kamayadi (LCP 3.5s dan 1.8s ga). Origin server bandwidth ham 60-80% kamayadi. Maslahat: har kim CDN qöşsin — bu eng oson "quick win" sayt tezligi uçun, bepul, va texnik bilim minimal kerak.