Domen ko'pincha bir kishining nomiga ro'yxatdan o'tkaziladi va yillar davomida hech kim bu haqda o'ylamaydi. Lekin hayot o'zgaradi: biznes sotiladi, kompaniya boshqa kompaniyaga qo'shiladi yoki, afsuski, domen egasi vafot etadi. Shunday paytlarda sayt ishlab turgan bo'lsa ham, uning manzili huquqiy jihatdan boshqa odamga tegishli bo'lib qoladi. Bu maqolada domen egasini o'zgartirishning uchta eng ko'p uchraydigan holati, ularning har birida qanday hujjatlar kerak bo'lishi va qaysi xatolar ishni murakkablashtirishi haqida gaplashamiz.
Kabinetga kirish va egalik bir narsa emas
Ko'p oilalar va kompaniyalarda keng tarqalgan noto'g'ri tasavvur shundan iboratki, kabinet logini va parolini bilgan odam domen egasi hisoblanadi. Aslida domen egasi bu registr ma'lumotlarida ko'rsatilgan shaxs yoki tashkilot, ya'ni kontakt profilida kim yozilgan bo'lsa, o'sha. Parolni bilish faqat boshqarish imkonini beradi, lekin huquqiy egalikni bermaydi. Agar nizo yuzaga kelsa, masalan domenni qaytarib olish yoki uni boshqa joyga ko'chirish kerak bo'lsa, registrator kontaktda ko'rsatilgan shaxsning hujjatlariga tayanadi.
Shuning uchun egasi o'zgarganda faqat parolni almashtirib qo'yish yetarli emas. Kontakt profilidagi ism, hujjat raqami va yuridik shaxs ma'lumotlari ham rasmiy tartibda yangi egaga o'tkazilishi kerak. Busiz domen qog'ozda eski egasiniki bo'lib qolaveradi va keyingi har bir muhim amalda bu muammo qayta yuzaga chiqadi.
Birinchi holat: domen egasi vafot etganda
Andijondagi oilaviy dorixonani tasavvur qiling. Dorixona sayti va undagi buyurtma tizimi otaning shaxsiy nomiga ro'yxatdan o'tgan domenda ishlaydi. Ota vafot etgach, biznesni o'g'li davom ettiradi, lekin domen hamon otaning pasport ma'lumotlari bilan rasmiylashtirilgan. Bir necha oy davomida hamma narsa odatdagidek ishlaydi, chunki kabinetga kirish ma'lumotlari oilada saqlangan. Muammo birinchi jiddiy vaziyatda, masalan domen muddati tugab qolganda yoki egasining ma'lumotlarini tasdiqlash so'ralganda paydo bo'ladi.
Bunday holatda yo'l odatda meros huquqini rasmiylashtirishdan boshlanadi. Merosxo'r vafot to'g'risidagi guvohnoma va notarius tomonidan berilgan meros huquqi to'g'risidagi hujjatga ega bo'lishi kerak. Domen klassik ma'nodagi mulk bo'lmasa ham, unga bog'liq biznes va mablag'lar meros tarkibiga kirishi mumkin, shuning uchun notarius bilan buni oldindan muhokama qilish foydali. So'ngra merosxo'r registratorga murojaat qilib, hujjatlarni taqdim etadi va kontakt o'zining nomiga o'zgartiriladi. Aniq talab qilinadigan hujjatlar ro'yxati domen zonasi va registrator qoidalariga bog'liq, shuning uchun jarayonni boshlashdan oldin qo'llab-quvvatlash xizmatidan so'rab olish kerak.
Eng muhim maslahat: bu jarayon davomida domen muddati o'tib ketishiga yo'l qo'ymang. Hujjatlar tayyorlanayotgan paytda ham uzaytirish to'lovini o'z vaqtida qiling. Muddati o'tib, boshqa birov tomonidan ro'yxatdan o'tkazilgan domenni qaytarish meros ishidan ancha qiyin.
Ikkinchi holat: domenni sotish yoki biznes bilan birga topshirish
Toshkentdagi mashhur nonvoyxona brendi boshqa tadbirkorga sotilyapti, deylik. Xaridor uchun brend nomi bilan bir qatorda uning domeni ham juda qimmatli, chunki mijozlar aynan shu manzilni bilishadi. Bu holatda domenni o'tkazish shartnomaning alohida bandi sifatida yozilishi kerak. Shartnomada domen nomi, o'tkazish muddati, to'lov tartibi va sotuvchining o'tkazish jarayonida hamkorlik qilish majburiyati aniq ko'rsatilsa, keyinchalik tortishuv chiqmaydi.
Texnik tomondan sotuvchi va xaridor bir-biriga ishonishi kerak bo'lgan nozik bir lahza bor. Pul to'langanidan keyin sotuvchi o'tkazishni kechiktirishi yoki aksincha, domen o'tkazilgandan keyin xaridor to'lovni ushlab qolishi mumkin. Katta summali bitimlarda bosqichma-bosqich tartib qo'llaniladi: avval shartnoma imzolanadi, keyin kontakt yangi egaga o'zgartiriladi va bu tasdiqlangach, qolgan to'lov amalga oshiriladi.
- Shartnomani imzolang va unda domen nomini aniq yozing.
- Domen muddatini tekshiring, o'tkazish davrida tugab qolmasligiga ishonch hosil qiling.
- Yangi egasining kontakt profilini to'liq va haqiqiy ma'lumotlar bilan yarating.
- Registrator orqali egasini rasmiy o'zgartiring va natijani tasdiqlang.
- Kabinet parollari, pochta qutilari va DNS sozlamalarini yangi egaga topshiring.
Xalqaro zonalardagi domenlarda yana bir nozik jihat bor: ko'plab registratorlarda egasi o'zgartirilgandan so'ng domenni boshqa registratorga ko'chirish ma'lum muddatga cheklanishi mumkin. Agar xaridor domenni o'z registratoriga olib o'tmoqchi bo'lsa, buni ketma-ketlikni rejalashtirishda hisobga olish kerak.
Uchinchi holat: kompaniya qayta tashkil etilganda
Yuridik shaxs boshqa kompaniyaga qo'shilganda, bo'linganda yoki tashkiliy-huquqiy shakli o'zgarganda, masalan MChJ aksiyadorlik jamiyatiga aylantirilganda, domen egasi bo'lgan tashkilotning nomi va rekvizitlari o'zgaradi. Ba'zan esa domen egasi sifatida yozilgan kompaniya butunlay tugatiladi va uning huquqlari huquqiy vorisga o'tadi. Bunday paytda domen ma'lumotlari yangilanmasa, registr hujjatlarida mavjud bo'lmagan tashkilot egasi bo'lib qolaveradi.
Masalan, ikkita xususiy klinika birlashib, yangi tibbiyot markazi tashkil qildi. Eski klinikalardan birining domeni endi yangi markazning asosiy sayti bo'lib xizmat qiladi. Kontaktni yangilash uchun odatda qayta tashkil etish to'g'risidagi qaror, yangi ro'yxatdan o'tish guvohnomasi va huquqiy vorislikni ko'rsatuvchi hujjat kerak bo'ladi. Bu ishni qayta tashkil etish jarayonining o'zida, boshqa rekvizitlar bilan birga bajarish eng oson yo'l.
Oldindan qilinadigan ishlar
Yuqoridagi uchta holatning hammasida ham ishni osonlashtiradigan narsa oldindan tayyorgarlikdir. Biznes uchun muhim domenni shaxsiy nomga emas, kompaniya nomiga ro'yxatdan o'tkazish meros bilan bog'liq murakkabliklarni deyarli butunlay yo'qotadi, chunki kompaniya egasi o'zgarsa ham domen egasi o'zgarmaydi. Domenlar ro'yxati, ularning muddati va kirish ma'lumotlari ishonchli joyda yozib qo'yilgan bo'lsa, kutilmagan vaziyatda oila yoki hamkorlar nima qilishni biladi.
Domenning hozirgi holati va muddatini tekshirish uchun oddiy so'rov kifoya:
whois nonvoyxona-misol.uz | grep -iE "status|expir"Bu buyruq domen faol ekanligini va qachon tugashini ko'rsatadi. Egasi o'zgarishi bilan bog'liq har qanday jarayonni boshlashdan oldin shu ma'lumotni bilish kerak. sayt.uz kabinetida domenlaringiz muddati va kontakt profillari bir joyda ko'rinadi, shu sababli ma'lumotlarni yangilash yoki o'zgartirish so'rovini yuborish ham u yerdan boshlanadi.
Egasi o'zgarishining huquqiy tomoni har bir holatda o'ziga xos bo'lgani uchun katta biznes yoki qimmat domen haqida gap ketganda yurist yoki notarius bilan maslahatlashish ortiqcha bo'lmaydi. Texnik tomoni esa ancha sodda: haqiqiy hujjatlar, o'z vaqtida uzaytirish va rasmiy kontakt o'zgarishi.