NS o'zgartirildi, sayt ochilmayapti: tekshirish ro'yxati

Nameserverlarni o'zgartirganingizdan keyin sayt ochilmasa, birinchi o'rinda vahimaga tushmaslik kerak. Ko'p hollarda sabab bitta: o'zgarish hali hamma joyga yetib bormagan. Ammo ba'zan muammo haqiqatan sozlamada bo'ladi — yangi serverlarda zona yo'q, A yozuvi noto'g'ri, domen hostingga qo'shilmagan yoki eski DNSSEC yozuvi qolib ketgan. Quyidagi ro'yxat muammoni tartib bilan, eng ehtimoliy sababdan boshlab aniqlashga yordam beradi. Har bir bosqichda buyruq natijasiga qarab keyingisiga o'tasiz va ko'pincha 10–15 daqiqada aniq javob topiladi.

Belgiga qarab tezkor tashxis

Brauzer nima ko'rsatayotgani sababni ancha toraytiradi. Quyidagi jadval eng ko'p uchraydigan holatlarni jamlaydi:

1. O'zgarish reyestrga yetib borganmi

Birinchi navbatda reyestr domeningiz uchun qaysi nameserverlarni berayotganini aniqlang. Buning eng ishonchli usuli — dig +trace, chunki u so'rovni ildiz serverlardan boshlab o'zi kuzatadi va hech qanday keshga tayanmaydi. whois natijasida esa registratordagi joriy holat va domen statusi ko'rinadi:

dig +trace maktab-misol.uz
whois maktab-misol.uz | grep -iE "name server|status|expir"

Agar trace hali eski nameserverlarni ko'rsatsa, o'zgarish reyestrga tushmagan yoki registrator panelida saqlanmagan. Kabinetda NS haqiqatan saqlanganini qayta tekshiring. Whois natijasida domen muddati tugagani yoki to'xtatilgani ko'rinsa, muammo umuman DNS da emas — domenni avval uzaytirish kerak.

2. Nameserver nomlari to'g'ri yozilganmi

Bitta harf xatosi butun domenni ishdan chiqaradi. Kiritilgan har bir nameserver haqiqatan mavjudligini va IP manzilga ega ekanini tekshiring:

dig +short A ns1.provayder.uz
dig +short A ns2.provayder.uz

Javob bo'sh bo'lsa, nom noto'g'ri yozilgan. Shuningdek, eski va yangi provayder nameserverlari aralashib qolmaganiga ishonch hosil qiling: bunday holatda ba'zi foydalanuvchilarda sayt ochiladi, ba'zilarida yo'q, va muammo tasodifiydek ko'rinadi.

3. Yangi serverlarda zona bormi

Delegatsiya yangi serverlarga o'tgan, lekin ularda domeningiz uchun zona yaratilmagan bo'lsa, rezolverlar javob ololmaydi. Bu holat «lame delegation» deb ataladi. Har bir nameserverdan to'g'ridan-to'g'ri so'rang:

dig @ns1.provayder.uz maktab-misol.uz SOA
dig @ns2.provayder.uz maktab-misol.uz SOA

Javobning status qismiga qarang. NOERROR va SOA yozuvi bo'lsa, zona joyida. REFUSED yoki SERVFAIL chiqsa, domen yangi DNS xizmatiga qo'shilmagan yoki nomida xato bor. Bu holatda hosting yoki DNS paneliga domenni qo'shish kerak.

4. A va www yozuvlari to'g'rimi

Zona bor, lekin unda saytga olib boradigan yozuvlar bo'lmasligi mumkin. Asosiy domen va www uchun alohida tekshiring, chunki ko'pchilik faqat bittasini qo'shib, ikkinchisini unutadi:

dig @ns1.provayder.uz maktab-misol.uz A +short
dig @ns1.provayder.uz www.maktab-misol.uz +short

Qaytgan IP manzil hostingingiz serverining manzili bilan mos kelishi kerak. Agar eski serverning IP manzili ko'rinsa, demak yozuvlar ko'chirilganda yangilanmagan.

5. Keshni tozalang va boshqa tarmoqdan tekshiring

DNS darajasida hammasi to'g'ri bo'lsa, lekin sizda hali ochilmayotgan bo'lsa, eski javob kompyuter, brauzer yoki internet provayderi keshida saqlanib qolgan. Operatsion tizim keshini quyidagicha tozalash mumkin:

# Windows
ipconfig /flushdns
# macOS
sudo dscacheutil -flushcache; sudo killall -HUP mDNSResponder
# Linux (systemd-resolved)
resolvectl flush-caches

Chrome brauzerining o'z DNS keshi ham bor, uni chrome://net-internals/#dns sahifasida tozalash mumkin. Eng oddiy tekshiruv esa saytni mobil internet orqali ochib ko'rish yoki ommaviy rezolverdan so'rash: dig @8.8.8.8 maktab-misol.uz A +short va dig @1.1.1.1 maktab-misol.uz A +short. Agar ular to'g'ri IP berayotgan bo'lsa, qolgan ish faqat kutishdir.

6. Domen hosting akkauntiga qo'shilganmi

DNS to'g'ri serverga yo'naltirsa ham, server o'zi bu domenni tanimasa, standart sahifa yoki boshqa sayt ochiladi. DNS ni chetlab, so'rovni to'g'ridan-to'g'ri server IP manziliga yuborib tekshiring (bu yerda 203.0.113.10 o'rniga hostingingiz IP manzilini yozing):

curl -I --resolve maktab-misol.uz:80:203.0.113.10 http://maktab-misol.uz/
curl -I --resolve maktab-misol.uz:443:203.0.113.10 https://maktab-misol.uz/

Javob to'g'ri sayt sarlavhalarini qaytarsa, server tayyor va masala DNS keshida. Agar standart sahifa yoki 404 qaytsa, domen hosting panelida sayt sifatida qo'shilmagan. sayt.uz mijozlari bunday holatda kabinet orqali domenni hosting xizmatiga biriktiradi.

7. SSL sertifikati hali berilmaganmi

Yangi serverda Let's Encrypt sertifikati faqat domen DNS orqali o'sha serverga ko'rsata boshlagandan keyin beriladi, chunki tasdiqlash so'rovi aynan shu manzilga keladi. Shu oraliqda brauzer «ulanish xavfsiz emas» degan ogohlantirish ko'rsatishi mumkin. Agar saytda oldin HSTS yoqilgan bo'lsa, brauzer ogohlantirishni chetlab o'tishga ham ruxsat bermaydi. Odatda tarqalish tugagach sertifikat avtomatik chiqadi, uni quyidagi buyruq bilan tekshirish mumkin:

openssl s_client -connect maktab-misol.uz:443 -servername maktab-misol.uz </dev/null | openssl x509 -noout -subject -dates

8. Eski DNSSEC yozuvi qolmaganmi

Agar domen oldin DNSSEC bilan imzolangan bo'lsa, reyestrda DS yozuvi qoladi. Yangi provayder zonani imzolamasa, tekshiruvchi rezolverlar javobni soxta deb hisoblaydi va SERVFAIL qaytaradi. Bunda sayt ba'zi tarmoqlarda ochilib, ba'zilarida ochilmaydi:

dig DS maktab-misol.uz +short
dig @8.8.8.8 maktab-misol.uz A +dnssec

DS yozuvi mavjud bo'lsa-yu, yangi zona imzolanmagan bo'lsa, DS ni registratorda olib tashlash yoki yangi provayderda DNSSEC ni yoqish kerak.

Misol: Namangandagi maktab sayti

Namangandagi xususiy maktab saytini yangi hostingga ko'chirib, NS ni o'zgartirdi. Ertasi kuni ota-onalarning bir qismi saytni ochar, boshqalari esa «sayt topilmadi» xatosini ko'rardi. Trace yangi nameserverlarni to'g'ri ko'rsatdi, zona ham joyida edi. Muammo dig DS buyrug'ida ko'rindi: eski provayderda yoqilgan DNSSEC ning DS yozuvi reyestrda qolib ketgan edi. DNSSEC ni tekshiradigan provayderlar foydalanuvchilarida sayt ochilmasdi. DS yozuvi olib tashlangach, bir necha soat ichida muammo to'liq yo'qoldi.

Bu misol shuni ko'rsatadiki, «kimdadir ochiladi, kimdadir yo'q» holati har doim ham oddiy kesh emas. Yuqoridagi ro'yxatni tartib bilan bosib o'tsangiz, sabab qaysi bosqichda ekanini aniq topasiz va keraksiz kutishga vaqt yo'qotmaysiz.