📊
Hosting

Grafana va Prometheus: server monitoringi asoslari

15.11.2026
← Barcha maqolalar

Server odatda to'satdan emas, asta-sekin muammoga yaqinlashadi: disk kundan-kunga to'ladi, xotira sarfi har yangilanishdan keyin biroz oshadi, CPU esa faqat kechki soatlarda chegaraga yetadi. Bunday o'zgarishlarni "sayt sekinlashdi" degan shikoyat kelgandagina emas, oldindan ko'rish uchun monitoring kerak. Prometheus va Grafana juftligi bu vazifani bepul va ochiq kodli vositalar bilan hal qiladi. Ushbu maqolada ularning har biri nima qilishini, qanday bog'lanishini va oddiy VPS'da ishlaydigan minimal tizimni qanday yig'ishni ko'rib chiqamiz.

Prometheus nima yig'adi va qanday saqlaydi

Prometheus vaqt qatorlari bazasi va yig'uvchi xizmatdir. U belgilangan oraliqda, masalan har 15 soniyada, kuzatilayotgan xizmatlarning HTTP manziliga o'zi murojaat qiladi va u yerdagi ko'rsatkichlarni o'qib oladi. Bu tortib olish modeli: server ma'lumotni yubormaydi, Prometheus uni o'zi tortib oladi. Har bir ko'rsatkich nom, yorliqlar va vaqt bo'yicha qiymatlardan iborat bo'ladi, shuning uchun keyinchalik "qaysi diskda", "qaysi serverda" kabi savollarga aniq javob olish mumkin.

Ko'rsatkichlarni chiqarib beradigan kichik dasturlar eksporterlar deb ataladi. Eng ko'p ishlatiladigani node_exporter bo'lib, u Linux tizimining CPU, xotira, disk, tarmoq va yuklama ko'rsatkichlarini 9100-portda e'lon qiladi. Boshlang'ich bosqichda serverning umumiy holatini ko'rish uchun shuning o'zi yetarli.

Grafana bu tizimda qanday o'rin tutadi

Prometheus'ning o'z veb-interfeysi bor, lekin u asosan so'rovlarni sinash uchun mo'ljallangan. Grafana esa vizualizatsiya qatlami: u Prometheus'ni ma'lumot manbai sifatida ulaydi va ko'rsatkichlarni grafiklar, jadvallar va indikatorlar ko'rinishidagi panellarga aylantiradi.

Misol: Toshkentdagi internet-do'kon serveri

Tasavvur qiling, Toshkentdagi maishiy texnika do'konining misol.uz sayti bitta VPS'da ishlaydi. Har hafta oxiri aksiya boshlanganda sayt sekinlashadi, lekin dasturchi serverga kirganda hammasi joyida ko'rinadi, chunki yuklama allaqachon pasaygan bo'ladi. Prometheus va Grafana o'rnatilgandan so'ng, grafikda shanba kuni soat 20:00 atrofida operativ xotira deyarli tugashi va tizim swap xotirasiga o'ta boshlashi ko'rindi. Taxmin aniq faktga aylandi va jamoa xotirani oshirish yoki keshni sozlash haqida asosli qaror qabul qildi.

Ubuntu VPS'da Prometheus va node_exporter'ni o'rnatish

Ubuntu va Debian repozitoriylarida ikkala paket ham tayyor holda mavjud. O'rnatishdan so'ng ikkala xizmat ham systemd orqali avtomatik ishga tushadi.

sudo apt update
sudo apt install -y prometheus prometheus-node-exporter
systemctl status prometheus prometheus-node-exporter

Asosiy sozlama fayli /etc/prometheus/prometheus.yml manzilida joylashgan. Unda qaysi manzillardan qancha oraliqda ma'lumot yig'ilishi ko'rsatiladi. Quyidagi minimal sozlamada Prometheus o'zini va shu serverdagi node_exporter'ni kuzatadi, ogohlantirish qoidalari esa alohida papkadan o'qiladi.

global:
  scrape_interval: 15s

rule_files:
  - /etc/prometheus/rules/*.yml

scrape_configs:
  - job_name: prometheus
    static_configs:
      - targets: ['localhost:9090']
  - job_name: node
    static_configs:
      - targets: ['localhost:9100']

Tahrirdan keyin faylni promtool check config /etc/prometheus/prometheus.yml bilan tekshirib, so'ng sudo systemctl restart prometheus bilan xizmatni qayta ishga tushiring.

Grafana'ni o'rnatish va Prometheus'ni ulash

Grafana rasmiy APT repozitoriysi orqali o'rnatiladi. Quyidagi buyruqlar repozitoriy kalitini qo'shadi, paketni o'rnatadi va xizmatni yoqadi. Grafana standart holatda 3000-portda ishlaydi va birinchi kirishda admin foydalanuvchisi parolini almashtirishni talab qiladi.

sudo apt install -y apt-transport-https wget gnupg
sudo mkdir -p /etc/apt/keyrings
wget -q -O - https://apt.grafana.com/gpg.key | gpg --dearmor | sudo tee /etc/apt/keyrings/grafana.gpg > /dev/null
echo "deb [signed-by=/etc/apt/keyrings/grafana.gpg] https://apt.grafana.com stable main" | sudo tee /etc/apt/sources.list.d/grafana.list
sudo apt update
sudo apt install -y grafana
sudo systemctl enable --now grafana-server

Kirgandan so'ng ulanishlar bo'limida yangi ma'lumot manbai sifatida Prometheus tanlanadi va manzil http://localhost:9090 deb yoziladi. Keyin tayyor panel import qilish mumkin: Grafana hamjamiyati node_exporter uchun ko'plab tayyor panellar e'lon qilgan, ularni ID raqami orqali bir necha soniyada qo'shsa bo'ladi. Lekin keyinchalik 5-6 ta kerakli grafikdan iborat o'z panelingizni yaratgan ma'qul.

Birinchi PromQL so'rovlari

PromQL Prometheus'ning so'rov tili bo'lib, Grafana panellari ham aynan shu so'rovlar asosida chiziladi. Boshlash uchun uchta ko'rsatkichni bilish kifoya: CPU qanchalik band, qancha xotira bo'sh va diskda qancha joy qolgan. rate() funksiyasi hisoblagichning soniyadagi o'zgarish tezligini hisoblaydi, [5m] esa so'nggi besh daqiqalik oynani bildiradi.

# CPU bandligi, foizda
100 - avg by (instance) (rate(node_cpu_seconds_total{mode="idle"}[5m])) * 100

# Bo'sh operativ xotira, foizda
node_memory_MemAvailable_bytes / node_memory_MemTotal_bytes * 100

# Asosiy bo'limdagi bo'sh disk, foizda
node_filesystem_avail_bytes{mountpoint="/"} / node_filesystem_size_bytes{mountpoint="/"} * 100

Disk to'layotganini oldindan bilish uchun ogohlantirish

Grafik faqat unga qaralganda foyda beradi, shuning uchun eng muhim holatlar uchun ogohlantirish qoidalari yozish kerak. Quyidagi qoida asosiy bo'limda 10 foizdan kam joy qolgan holat 10 daqiqa davom etsa ishga tushadi. Uni /etc/prometheus/rules/server.yml fayliga saqlab, Prometheus'ni qayta ishga tushirasiz.

groups:
  - name: server
    rules:
      - alert: DiskAlmostFull
        expr: node_filesystem_avail_bytes{mountpoint="/"} / node_filesystem_size_bytes{mountpoint="/"} * 100 < 10
        for: 10m
        labels:
          severity: warning
        annotations:
          summary: "Diskda 10 foizdan kam joy qoldi"

Prometheus qoidani faqat baholaydi, xabar yuborish esa Alertmanager vazifasi: u Telegram, e-pochta yoki boshqa kanallarga bildirishnoma jo'natadi. Kichik loyihalarda uning o'rniga Grafana'ning o'z ogohlantirish tizimidan foydalanish ham mumkin, u panel so'rovlari asosida ishlaydi va sozlash interfeysi soddaroq.

Monitoring portlarini tashqaridan yopish

Eng ko'p uchraydigan xato Prometheus (9090) va node_exporter (9100) portlarini internetga ochiq qoldirishdir. Bu portlarda autentifikatsiya yo'q, demak istalgan odam serveringiz tuzilishi, disklari va yuklamasi haqida ma'lumot olishi mumkin. Agar hammasi bitta serverda bo'lsa, bu portlarni faqat localhost uchun qoldiring, Grafana'ga esa faqat o'z IP manzilingizdan yoki HTTPS proksi orqali kiring.

sudo ufw allow OpenSSH
sudo ufw allow from 203.0.113.10 to any port 3000 proto tcp
sudo ufw deny 9090/tcp
sudo ufw deny 9100/tcp
sudo ufw enable

203.0.113.10 o'rniga doimiy IP manzilingizni yozing. Doimiy IP bo'lmasa, Grafana'ni Nginx orqasiga qo'yib, Let's Encrypt sertifikati va kuchli parol bilan himoyalang.

Shared hosting yoki VPS: monitoring qayerda mumkin

Prometheus va Grafana doimiy ishlaydigan xizmatlar bo'lib, ular uchun root huquqi va o'z portlaringiz kerak, shuning uchun ular VPS yoki alohida serverda o'rnatiladi. Shared hostingda server holatini provayder kuzatadi, siz esa ISPmanager panelida disk va resurs sarfini ko'rasiz. Loyihangiz o'z monitoringini talab qilsa, sayt.uz kabinetidan VPS buyurtma qilib, yuqoridagi sozlamalarni o'sha yerda qo'llashingiz mumkin.

O'xshash maqolalar

🤖 Telegram bot "Conflict: terminated by other getUpdates" xatosi: sababi va yechimi 🔁 WordPress saytni ko'chirish: URL almashtirish va serialize ma'lumotlar 📬 Pochta qutilarini ko'chirish: imapsync bilan xatlarni yo'qotmasdan o'tkazish 🪶 SQLite'ni real loyihada (production) ishlatish mumkinmi
🌐 Til
🇺🇿 O'zbek ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English