Ikki domen bitta sayt: www, .uz va .com ni to'g'ri ulash

Ko'pchilik biznes egalari brendini himoya qilish uchun bir vaqtning o'zida bir nechta domen sotib oladi: mahalliy auditoriya uchun .uz, xorijiy hamkorlar uchun .com, ba'zan esa imlo xatosi bilan yoziladigan variant ham. Bu to'g'ri qaror, lekin domenlarni noto'g'ri ulash jiddiy muammolarga olib keladi. Agar har bir domen saytni alohida ko'rsatsa, qidiruv tizimlari bir xil sahifalarning bir nechta nusxasini ko'radi, foydalanuvchi esa manzil satrida goh u, goh bu nomni uchratib, ishonchini yo'qotadi. Ushbu maqolada bir nechta domenni bitta saytga qanday qilib tartibli ulash kerakligini bosqichma-bosqich ko'rib chiqamiz.

Asosiy domenni tanlash: hammasi shundan boshlanadi

Birinchi qadam texnik emas, balki strategik qaror: sayt qaysi manzil ostida "yashaydi"? Bu asosiy domen deb ataladi va barcha qolgan nomlar unga yo'naltiriladi. Agar mijozlaringizning asosiy qismi O'zbekistonda bo'lsa, odatda .uz domeni tanlanadi, chunki u mahalliy brend sifatida yaxshi qabul qilinadi. Agar kompaniya eksportga yo'naltirilgan bo'lsa yoki xalqaro bozorda ishlasa, .com asosiy bo'lishi mumkin. Shuningdek www bilan yoki www'siz variantni ham bir marta tanlab qo'yish kerak, chunki texnik jihatdan www.mebeluy.uz va mebeluy.uz ham ikki xil manzil hisoblanadi.

Misol uchun, Toshkentdagi mebel do'koni mebeluy.uz va mebeluy.com domenlarini ro'yxatdan o'tkazgan deylik. Do'kon mijozlari asosan poytaxt va viloyatlardan, shuning uchun asosiy manzil sifatida www'siz mebeluy.uz tanlanadi. Natijada to'rtta nom paydo bo'ladi: mebeluy.uz, www.mebeluy.uz, mebeluy.com va www.mebeluy.com. Ulardan faqat bittasi saytni bevosita ko'rsatadi, qolgan uchtasi esa unga doimiy yo'naltiradi.

DNS yozuvlari: barcha nomlar bitta serverga

Yo'naltirish ishlashi uchun avvalo barcha domenlar saytingiz joylashgan serverga yetib kelishi kerak. Buning uchun har bir domenning DNS zonasida A yozuvi hosting serverining IP manziliga ko'rsatiladi, www qismi esa CNAME orqali asosiy nomga bog'lanadi. Agar ikkinchi domenning DNS'i umuman sozlanmagan bo'lsa, foydalanuvchi uni yozganda "sayt topilmadi" xatosini ko'radi va hech qanday yo'naltirish ishlamaydi.

; mebeluy.com zonasi
mebeluy.com.      3600  IN  A      203.0.113.10
www.mebeluy.com.  3600  IN  CNAME  mebeluy.com.

; mebeluy.uz zonasi
mebeluy.uz.       3600  IN  A      203.0.113.10
www.mebeluy.uz.   3600  IN  CNAME  mebeluy.uz.

Bu yerda 203.0.113.10 namunaviy manzil, uning o'rniga hosting kabinetingizda ko'rsatilgan haqiqiy IP yoziladi. DNS o'zgarishlari darhol emas, odatda bir necha daqiqadan bir necha soatgacha tarqaladi. Tekshirish uchun quyidagi buyruqdan foydalanish mumkin:

dig +short mebeluy.com A
dig +short www.mebeluy.com

Hostingda ikkinchi domenni qo'shish

Server so'rovni qabul qilgach, uni qaysi saytga tegishli ekanini bilishi kerak. ISPmanager kabi panellarda buning ikki yo'li bor: ikkinchi domenni mavjud sayt uchun psevdonim (alias) sifatida qo'shish yoki alohida sayt yaratib, unda faqat yo'naltirish qoidasini saqlash. Psevdonim usuli soddaroq, chunki barcha nomlar bitta papkaga, bitta sozlamaga tushadi va yo'naltirishni bitta .htaccess faylida boshqarish mumkin. Alohida sayt usuli esa ikkinchi domenda boshqa narsa, masalan vaqtinchalik reklama sahifasi ochish rejasi bo'lsa qulay.

301 yo'naltirish: qolgan nomlarni asosiyga burish

Yo'naltirish turi muhim. 301 kodi brauzerga ham, qidiruv tizimiga ham manzil doimiy ko'chganini bildiradi, shuning uchun qidiruvdagi reyting va tashqi havolalar qiymati asosiy domenga o'tadi. 302 esa vaqtinchalik yo'naltirish bo'lib, doimiy sozlash uchun mos emas. Apache ishlatiladigan hostingda quyidagi qoidalar barcha nomlarni yagona HTTPS manzilga yig'adi va yo'l hamda parametrlarni saqlab qoladi:

RewriteEngine On

# Let's Encrypt tekshiruvi uchun yo'lni ochiq qoldiramiz
RewriteCond %{REQUEST_URI} !^/\.well-known/acme-challenge/

# Asosiy nom emas yoki HTTPS emas bo'lsa - asosiy manzilga
RewriteCond %{HTTP_HOST} !^mebeluy\.uz$ [NC,OR]
RewriteCond %{HTTPS} off
RewriteRule ^(.*)$ https://mebeluy.uz/$1 [R=301,L]

Bu yerda birinchi shart sertifikat olish jarayoniga xalaqit bermaslik uchun kerak, qolgan ikkitasi esa xost nomi asosiy domen bo'lmasa yoki ulanish shifrlanmagan bo'lsa ishga tushadi. Agar sizda nginx sozlamasiga to'g'ridan-to'g'ri kirish bo'lsa, xuddi shu natijaga alohida server bloki orqali erishiladi:

server {
    listen 80;
    listen 443 ssl;
    server_name www.mebeluy.uz mebeluy.com www.mebeluy.com;
    # ssl_certificate va ssl_certificate_key shu yerda ko'rsatiladi
    return 301 https://mebeluy.uz$request_uri;
}

SSL sertifikati barcha nomlarni qamrab olishi kerak

Ko'p uchraydigan xato shundaki, sertifikat faqat asosiy domen uchun olinadi. Natijada kimdir https://mebeluy.com deb yozsa, brauzer yo'naltirishgacha yetib bormay, "ulanish xavfsiz emas" ogohlantirishini chiqaradi. Sababi oddiy: yo'naltirish javobini yuborishdan oldin server shifrlangan ulanishni o'rnatishi va o'sha nom uchun haqiqiy sertifikat ko'rsatishi shart. Shuning uchun Let's Encrypt sertifikati to'rttala nomni ham o'z ichiga olishi kerak. sayt.uz hostingida bepul Let's Encrypt sertifikati avtomatik yangilanadi, faqat psevdonimlar qo'shilgandan keyin ular sertifikat tarkibiga kiritilganini tekshirib qo'yish lozim.

Natijani tekshirish

Sozlashdan keyin har bir variantni brauzerda emas, buyruq satrida tekshirgan ma'qul, chunki brauzer eski yo'naltirishlarni keshda saqlab qolishi mumkin. Quyidagi buyruq server qaytargan javob kodi va yangi manzilni ko'rsatadi:

curl -sI http://www.mebeluy.com/katalog?page=2 | grep -iE "^(HTTP|location)"
# Kutilgan natija:
# HTTP/1.1 301 Moved Permanently
# Location: https://mebeluy.uz/katalog?page=2

Har bir nom bitta qadamda, ya'ni zanjirsiz, to'g'ridan-to'g'ri asosiy manzilga o'tishi ideal holat. Agar avval HTTPS'ga, keyin www'siz variantga, keyin boshqa domenga o'tadigan uch bosqichli zanjir hosil bo'lsa, sahifa sekinroq ochiladi va qidiruv robotlari uchun ham ortiqcha ish paydo bo'ladi.

Qidiruv tizimlari va sayt ichidagi sozlamalar

Yo'naltirishdan tashqari, sayt kodida ham asosiy domen izchil ishlatilishi kerak. Sahifalardagi kanonik teg, sayt xaritasi (sitemap) va ichki havolalar faqat asosiy manzilni ko'rsatishi lozim. WordPress kabi tizimlarda sozlamalardagi sayt manzili asosiy domenga mos bo'lmasa, cheksiz yo'naltirish halqasi paydo bo'lishi mumkin, shuning uchun bu maydonni ham tekshiring. Google Search Console va Yandex Vebmasterda asosiy domenni tasdiqlab, sayt xaritasini aynan o'sha manzil orqali yuborish indekslashni tezlashtiradi.

Pochta haqida unutmang

Veb-yo'naltirish faqat sayt trafigiga taalluqli, elektron pochtaga u ta'sir qilmaydi. Agar xodimlar info@mebeluy.uz manzilidan foydalansa, ikkinchi domen uchun ham xatlar kelishini istasangiz, .com domeniga alohida MX yozuvlari va pochta psevdonimlari sozlanishi kerak. Aksincha, ikkinchi domendan pochta umuman ishlatilmasa, uning nomidan soxta xat yuborilishining oldini olish uchun SPF yozuvini qat'iy qilib qo'yish foydali: masalan, v=spf1 -all qiymati bu domendan hech qanday server xat yubormasligini bildiradi.

Shunday qilib, bir nechta domenni bitta saytga ulash to'rtta bo'g'indan iborat: asosiy nomni tanlash, barcha nomlarni DNS orqali serverga yo'naltirish, ularni 301 bilan asosiy manzilga burish va har bir nom uchun haqiqiy SSL sertifikatini ta'minlash. Bu ishlar bir marta to'g'ri bajarilsa, brendingiz himoyalangan bo'ladi, qidiruvdagi o'rningiz esa bitta kuchli manzilda jamlanadi.