Икки домен битта сайт: www, .uz ва .com ни тўғри улаш

Кўпчилик бизнес эгалари брендини ҳимоя қилиш учун бир вақтнинг ўзида бир нечта домен сотиб олади: маҳаллий аудитория учун .uz, хорижий ҳамкорлар учун .com, баъзан эса имло хатоси билан ёзиладиган вариант ҳам. Бу тўғри қарор, лекин доменларни нотўғри улаш жиддий муаммоларга олиб келади. Агар ҳар бир домен сайтни алоҳида кўрсатса, қидирув тизимлари бир хил саҳифаларнинг бир нечта нусхасини кўради, фойдаланувчи эса манзил сатрида гоҳ у, гоҳ бу номни учратиб, ишончини йўқотади. Ушбу мақолада бир нечта доменни битта сайтга қандай қилиб тартибли улаш кераклигини босқичма-босқич кўриб чиқамиз.

Асосий доменни танлаш: ҳаммаси шундан бошланади

Биринчи қадам техник эмас, балки стратегик қарор: сайт қайси манзил остида "яшайди"? Бу асосий домен деб аталади ва барча қолган номлар унга йўналтирилади. Агар мижозларингизнинг асосий қисми Ўзбекистонда бўлса, одатда .uz домени танланади, чунки у маҳаллий бренд сифатида яхши қабул қилинади. Агар компания экспортга йўналтирилган бўлса ёки халқаро бозорда ишласа, .com асосий бўлиши мумкин. Шунингдек www билан ёки www'сиз вариантни ҳам бир марта танлаб қўйиш керак, чунки техник жиҳатдан www.mebeluy.uz ва mebeluy.uz ҳам икки хил манзил ҳисобланади.

Мисол учун, Тошкентдаги мебел дўкони mebeluy.uz ва mebeluy.com доменларини рўйхатдан ўтказган дейлик. Дўкон мижозлари асосан пойтахт ва вилоятлардан, шунинг учун асосий манзил сифатида www'сиз mebeluy.uz танланади. Натижада тўртта ном пайдо бўлади: mebeluy.uz, www.mebeluy.uz, mebeluy.com ва www.mebeluy.com. Улардан фақат биттаси сайтни бевосита кўрсатади, қолган учтаси эса унга доимий йўналтиради.

DNS ёзувлари: барча номлар битта серверга

Йўналтириш ишлаши учун аввало барча доменлар сайтингиз жойлашган серверга етиб келиши керак. Бунинг учун ҳар бир доменнинг DNS зонасида А ёзуви хостинг серверининг IP манзилига кўрсатилади, www қисми эса CNAME орқали асосий номга боғланади. Агар иккинчи доменнинг DNS'и умуман созланмаган бўлса, фойдаланувчи уни ёзганда "сайт топилмади" хатосини кўради ва ҳеч қандай йўналтириш ишламайди.

; mebeluy.com zonasi
mebeluy.com.      3600  IN  A      203.0.113.10
www.mebeluy.com.  3600  IN  CNAME  mebeluy.com.

; mebeluy.uz zonasi
mebeluy.uz.       3600  IN  A      203.0.113.10
www.mebeluy.uz.   3600  IN  CNAME  mebeluy.uz.

Бу ерда 203.0.113.10 намунавий манзил, унинг ўрнига хостинг кабинетингизда кўрсатилган ҳақиқий IP ёзилади. DNS ўзгаришлари дарҳол эмас, одатда бир неча дақиқадан бир неча соатгача тарқалади. Текшириш учун қуйидаги буйруқдан фойдаланиш мумкин:

dig +short mebeluy.com A
dig +short www.mebeluy.com

Хостингда иккинчи доменни қўшиш

Сервер сўровни қабул қилгач, уни қайси сайтга тегишли эканини билиши керак. ISPmanager каби панелларда бунинг икки йўли бор: иккинчи доменни мавжуд сайт учун псевдоним (алиас) сифатида қўшиш ёки алоҳида сайт яратиб, унда фақат йўналтириш қоидасини сақлаш. Псевдоним усули соддароқ, чунки барча номлар битта папкага, битта созламага тушади ва йўналтиришни битта .htaccess файлида бошқариш мумкин. Алоҳида сайт усули эса иккинчи доменда бошқа нарса, масалан вақтинчалик реклама саҳифаси очиш режаси бўлса қулай.

301 йўналтириш: қолган номларни асосийга буриш

Йўналтириш тури муҳим. 301 коди браузерга ҳам, қидирув тизимига ҳам манзил доимий кўчганини билдиради, шунинг учун қидирувдаги рейтинг ва ташқи ҳаволалар қиймати асосий доменга ўтади. 302 эса вақтинчалик йўналтириш бўлиб, доимий созлаш учун мос эмас. Apache ишлатиладиган хостингда қуйидаги қоидалар барча номларни ягона HTTPS манзилга йиғади ва йўл ҳамда параметрларни сақлаб қолади:

RewriteEngine On

# Let's Encrypt tekshiruvi uchun yo'lni ochiq qoldiramiz
RewriteCond %{REQUEST_URI} !^/\.well-known/acme-challenge/

# Asosiy nom emas yoki HTTPS emas bo'lsa - asosiy manzilga
RewriteCond %{HTTP_HOST} !^mebeluy\.uz$ [NC,OR]
RewriteCond %{HTTPS} off
RewriteRule ^(.*)$ https://mebeluy.uz/$1 [R=301,L]

Бу ерда биринчи шарт сертификат олиш жараёнига халақит бермаслик учун керак, қолган иккитаси эса хост номи асосий домен бўлмаса ёки уланиш шифрланмаган бўлса ишга тушади. Агар сизда nginx созламасига тўғридан-тўғри кириш бўлса, худди шу натижага алоҳида сервер блоки орқали эришилади:

server {
    listen 80;
    listen 443 ssl;
    server_name www.mebeluy.uz mebeluy.com www.mebeluy.com;
    # ssl_certificate va ssl_certificate_key shu yerda ko'rsatiladi
    return 301 https://mebeluy.uz$request_uri;
}

SSL сертификати барча номларни қамраб олиши керак

Кўп учрайдиган хато шундаки, сертификат фақат асосий домен учун олинади. Натижада кимдир https://mebeluy.com деб ёзса, браузер йўналтиришгача етиб бормай, "уланиш хавфсиз эмас" огоҳлантиришини чиқаради. Сабаби оддий: йўналтириш жавобини юборишдан олдин сервер шифрланган уланишни ўрнатиши ва ўша ном учун ҳақиқий сертификат кўрсатиши шарт. Шунинг учун Let's Encrypt сертификати тўрттала номни ҳам ўз ичига олиши керак. sayt.uz хостингида бепул Let's Encrypt сертификати автоматик янгиланади, фақат псевдонимлар қўшилгандан кейин улар сертификат таркибига киритилганини текшириб қўйиш лозим.

Натижани текшириш

Созлашдан кейин ҳар бир вариантни браузерда эмас, буйруқ сатрида текширган маъқул, чунки браузер эски йўналтиришларни кешда сақлаб қолиши мумкин. Қуйидаги буйруқ сервер қайтарган жавоб коди ва янги манзилни кўрсатади:

curl -sI http://www.mebeluy.com/katalog?page=2 | grep -iE "^(HTTP|location)"
# Kutilgan natija:
# HTTP/1.1 301 Moved Permanently
# Location: https://mebeluy.uz/katalog?page=2

Ҳар бир ном битта қадамда, яъни занжирсиз, тўғридан-тўғри асосий манзилга ўтиши идеал ҳолат. Агар аввал HTTPS'га, кейин www'сиз вариантга, кейин бошқа доменга ўтадиган уч босқичли занжир ҳосил бўлса, саҳифа секинроқ очилади ва қидирув роботлари учун ҳам ортиқча иш пайдо бўлади.

Қидирув тизимлари ва сайт ичидаги созламалар

Йўналтиришдан ташқари, сайт кодида ҳам асосий домен изчил ишлатилиши керак. Саҳифалардаги каноник тег, сайт харитаси (sitemap) ва ички ҳаволалар фақат асосий манзилни кўрсатиши лозим. WordPress каби тизимларда созламалардаги сайт манзили асосий доменга мос бўлмаса, чексиз йўналтириш ҳалқаси пайдо бўлиши мумкин, шунинг учун бу майдонни ҳам текширинг. Google Search Console ва Yandex Вебмастерда асосий доменни тасдиқлаб, сайт харитасини айнан ўша манзил орқали юбориш индекслашни тезлаштиради.

Почта ҳақида унутманг

Веб-йўналтириш фақат сайт трафигига тааллуқли, электрон почтага у таъсир қилмайди. Агар ходимлар info@mebeluy.uz манзилидан фойдаланса, иккинчи домен учун ҳам хатлар келишини истасангиз, .com доменига алоҳида MX ёзувлари ва почта псевдонимлари созланиши керак. Аксинча, иккинчи домендан почта умуман ишлатилмаса, унинг номидан сохта хат юборилишининг олдини олиш учун SPF ёзувини қатъий қилиб қўйиш фойдали: масалан, v=spf1 -all қиймати бу домендан ҳеч қандай сервер хат юбормаслигини билдиради.

Шундай қилиб, бир нечта доменни битта сайтга улаш тўртта бўғиндан иборат: асосий номни танлаш, барча номларни DNS орқали серверга йўналтириш, уларни 301 билан асосий манзилга буриш ва ҳар бир ном учун ҳақиқий SSL сертификатини таъминлаш. Бу ишлар бир марта тўғри бажарилса, брендингиз ҳимояланган бўлади, қидирувдаги ўрнингиз эса битта кучли манзилда жамланади.