ISPmanager'да маълумотлар базаси ва фойдаланувчи яратиш

Деярли ҳар қандай динамик сайт маълумотларини базада сақлайди: WordPress мақолалари, интернет дўкондаги товарлар, буюртмалар, фойдаланувчилар рўйхати ва созламалар шу ерда туради. Файлларни хостингга юклаш сайт ишлаши учун етарли эмас, унга яна бўш база ва шу базага кириш ҳуқуқига эга фойдаланувчи керак бўлади. ISPmanager панелида бу икки нарса битта ойнада яратилади, лекин қайси майдон нимани англатишини билмасангиз, кейинчалик сайт уланмай қолиши ёки матнлар сўроқ белгиларига айланиб кетиши мумкин. Қуйида жараённи бошидан охиригача кўриб чиқамиз.

База, фойдаланувчи ва парол: учтаси қандай боғланади

Маълумотлар базаси бу жадваллар тўплами, фойдаланувчи эса шу жадвалларга кириш учун ишлатиладиган логин. Сайт базага тўғридан-тўғри уланмайди, у доим фойдаланувчи номи ва парол орқали киради, шунинг учун конфигурация файлида тўртта қиймат бўлади: сервер манзили, база номи, фойдаланувчи номи ва парол. Битта фойдаланувчига бир нечта база бериш мумкин, лекин хавфсизлик нуқтаи назаридан ҳар бир сайт учун алоҳида фойдаланувчи очган маъқул. Шунда битта сайтдаги заифлик орқали бошқа сайтнинг маълумотларига етиб бўлмайди.

Шуни ҳам ёдда тутингки, базадаги фойдаланувчи хостинг аккаунтингизнинг логини эмас. Панелга кириш пароли ва база пароли алоҳида бўлиши керак, акс ҳолда конфигурация файли сизиб чиқса, бутун хостинг аккаунти хавф остида қолади.

ISPmanager'да янги база яратиш

sayt.uz кабинетидаги хостинг саҳифасидан ISPmanager панелига киринг. Чап менюда "Маълумотлар базалари" бўлимини топинг (панел тили рус ёки инглиз бўлса, Базы данных ёки Databases деб ёзилган бўлади) ва янги яратиш тугмасини босинг. Очилган ойнада қуйидаги майдонлар бор:

Номи — базанинг номи, фақат лотин ҳарфлари, рақамлар ва пастки чизиқ ишлатилади, масалан shop_db. Баъзи созламаларда панел номнинг бошига аккаунт префиксини автоматик қўшади, якуний номни рўйхатдан текширинг.
База сервери — одатда MySQL ёки MariaDB, битта вариант бўлса уни ўзгартирманг.
Кодлаш — utf8mb4 ни танланг. У ўзбек, рус ва бошқа тиллардаги барча белгиларни, шу жумладан эмодзиларни ҳам тўғри сақлайди.
Фойдаланувчи — "янги фойдаланувчи яратиш" вариантини танлаб, ном беринг, масалан shop_user.
Парол — панел таклиф қиладиган тасодифий паролни олинг ёки камида 16 белгили мураккаб парол киритинг ва уни хавфсиз жойга ёзиб қўйинг.
Масофавий кириш — агар бундай белги бўлса, эҳтиёж бўлмаса ёқманг, база фақат сервер ичидан ишлатилгани хавфсизроқ.

Сақлаш тугмасини босгандан сўнг база рўйхатда пайдо бўлади, унинг қаторида эгаси бўлган фойдаланувчи ҳам кўрсатилади. Агар кейинроқ паролни унутиб қўйсангиз, худди шу бўлимдаги фойдаланувчилар рўйхатидан паролни янгисига алмаштириш мумкин, фақат шундан кейин сайт конфигурациясидаги паролни ҳам янгилашни унутманг.

Сайтни базага улаш: WordPress ва Laravel мисолида

Тасаввур қилинг, Тошкентдаги кичик кийим дўкони ўз сайтини misol.uz доменида WordPress'да ишга туширмоқчи. Файллар юкланган, база shop_db ва фойдаланувчи shop_user яратилган. Энди wp-config.php файлидаги қуйидаги қаторлар тўлдирилади:

define( 'DB_NAME', 'shop_db' );
define( 'DB_USER', 'shop_user' );
define( 'DB_PASSWORD', 'bu-yerga-murakkab-parol' );
define( 'DB_HOST', 'localhost' );
define( 'DB_CHARSET', 'utf8mb4' );

Сервер манзили сифатида одатда localhost ёзилади, чунки сайт ва база битта серверда жойлашган. Агар уланишда хато чиқса, панелда база сервери қайси манзил билан кўрсатилганини текширинг ёки техник ёрдамдан аниқланг. Laravel ёки бошқа фреймворкда ҳам худди шу қийматлар .env файлига ёзилади:

DB_CONNECTION=mysql
DB_HOST=localhost
DB_PORT=3306
DB_DATABASE=shop_db
DB_USERNAME=shop_user
DB_PASSWORD=bu-yerga-murakkab-parol

Бу файллар ичида парол очиқ тургани учун уларнинг браузер орқали очилмаслигига ишонч ҳосил қилинг. Laravel лойиҳасида сайтнинг илдиз папкаси public каталогига қаратилган бўлиши керак, шунда .env веб орқали кўринмайди.

Эски сайтни кўчириш: phpMyAdmin орқали думп юклаш

Агар сайт бошқа хостингдан кўчирилаётган бўлса, бўш базага эски маълумотларни юклаш керак. ISPmanager'даги базалар рўйхатида базани танлаб, phpMyAdmin'ни очиш тугмасини босинг. phpMyAdmin'да чапдаги рўйхатдан керакли базани танланг, Import ёрлиғига ўтинг, .sql ёки .sql.gz файлни танлаб, юклашни бошланг. Файл жуда катта бўлса, браузер орқали юклаш вақт ёки ҳажм чекловига урилиши мумкин, бундай ҳолда думпни қисмларга бўлиш ёки техник ёрдамдан импорт қилиб беришни сўраш қулайроқ.

Агар хостинг тарифингизда SSH кириш бўлса, катта думпни буйруқ сатридан юклаш анча ишончли:

mysql -u shop_user -p shop_db < backup.sql
# siqilgan fayl uchun:
gunzip < backup.sql.gz | mysql -u shop_user -p shop_db

Буйруқ паролни сўрайди, уни киритганингиздан кейин импорт бошланади. Эски сайтдан думп олинаётганда ҳам кодлаш utf8mb4 бўлишига эътибор беринг, акс ҳолда кирилл ҳарфлари бузилиб чиқиши мумкин.

Кенг учрайдиган хатолар ва уларнинг сабаби

Error establishing a database connection ёки Access denied for user хабари деярли ҳар доим конфигурациядаги қийматлардан бирининг нотўғрилигини билдиради. Кўпинча панел номга префикс қўшгани эътиборсиз қолади: сиз shop_db деб ёзгансиз, лекин аслида база бошқа тўлиқ ном билан яратилган. Иккинчи кенг тарқалган сабаб парол нусхаланганда охирига бўш жой қўшилиб кетиши. Ҳар иккала ҳолатда ҳам ISPmanager'даги рўйхатдан аниқ номларни нусхалаб, паролни қайта ўрнатиш муаммони ҳал қилади.

Агар сайтдаги ўзбекча ёки русча матнлар "????" кўринишида чиқса, база ёки жадваллар эски latin1 кодлашда яратилган бўлади. Янги сайтда бунга йўл қўймаслик учун базани бошиданоқ utf8mb4 билан яратинг. Too many connections хатоси эса одатда сайт кодида уланишлар ёпилмаслиги ёки сайтга бот ҳужуми бўлаётганини англатади, бу ҳолатда хато журналларига қараш ва керак бўлса техник ёрдамга мурожаат қилиш керак.

Базаларни тартибда сақлаш бўйича маслаҳатлар

Ҳар бир сайт учун алоҳида база ва алоҳида фойдаланувчи очинг, номларни маъноли қилиб қўйинг, масалан klinika_db ва maktab_db, шунда бир йилдан кейин ҳам қайси база нимага тегишли эканини адашмайсиз. Ишлатилмай қолган эски базаларни ўчиришдан олдин phpMyAdmin'даги Export орқали нусхасини компьютерингизга сақлаб олинг. Муҳим ўзгаришлардан олдин, масалан плагинларни янгилаш ёки сайтни қайта дизайн қилишдан аввал ҳам базани экспорт қилиб қўйиш одат бўлсин. Саволлар туғилса, sayt.uz кабинетидаги тикет орқали техник ёрдамга ёзишингиз мумкин.