Ko'p saytlarda ba'zi ishlar foydalanuvchi bosgan tugmaga emas, vaqtga bog'liq bo'ladi: har kecha hisobot yuborish, har soatda valyuta kursini yangilash, eskirgan savatlarni tozalash yoki obunachilarga xat jo'natish. Bunday takroriy vazifalarni server o'zi bajarishi uchun cron ishlatiladi. ISPmanager'da cron vazifalari "Rejalashtiruvchi" bo'limida yaratiladi va ular hosting akkauntingiz foydalanuvchisi nomidan ishga tushadi. To'g'ri sozlangan cron ko'zga ko'rinmay ishlaydi, noto'g'ri sozlangani esa yo umuman ishlamaydi, yo serverni keraksiz yuklaydi.
Cron jadvali qanday o'qiladi
Har bir cron vazifasi besh maydondan iborat vaqt jadvali va buyruqdan tashkil topadi. Maydonlar tartibi: daqiqa, soat, oy kuni, oy va hafta kuni. Yulduzcha "har biri" degani, */5 esa "har beshinchisi" degani. Bir nechta odatiy misol:
| Jadval | Ma'nosi |
|---|---|
*/5 * * * * | har 5 daqiqada |
0 * * * * | har soat boshida |
30 3 * * * | har kuni soat 03:30 da |
0 9 * * 1 | har dushanba soat 09:00 da |
0 2 1 * * | har oyning 1-kuni soat 02:00 da |
Vaqt server vaqt mintaqasi bo'yicha hisoblanadi. Agar vazifa aniq soatda ishlashi muhim bo'lsa, birinchi ishga tushishdan keyin log orqali u kutgan vaqtda ishlaganini tekshiring.
ISPmanager'da vazifa yaratish
sayt.uz kabinetidan ISPmanager paneliga kirib, chap menyudan "Rejalashtiruvchi (cron)" bo'limini oching (rus interfeysida Планировщик (cron), ingliz tilida Cron jobs). Yangi yaratish tugmasini bosganingizda quyidagi maydonlar chiqadi:
- Buyruq — bajariladigan buyruq, fayllarga to'liq yo'l bilan yoziladi.
- Jadval — oddiy rejimda ro'yxatlardan tanlanadi, ekspert rejimida esa besh maydon to'g'ridan-to'g'ri yoziladi.
- Natijani pochtaga yuborish — yoqilsa, buyruq nima chiqarsa, o'sha xat bo'lib keladi. Sinov paytida foydali, doimiy ishlashda esa pochtangizni to'ldirib yuboradi.
- Izoh — vazifa nima uchunligini yozib qo'ying, bir necha oydan keyin bu juda asqotadi.
Buyruqda nisbiy yo'l ishlatmang: cron sizning sayt papkangizda emas, foydalanuvchining uy katalogida ishga tushadi. ISPmanager'da sayt fayllari odatda /var/www/FOYDALANUVCHI/data/www/misol.uz ko'rinishidagi papkada joylashadi, aniq yo'lni panelning fayl menejeridan ko'rishingiz mumkin.
PHP skriptni cron orqali ishga tushirish
PHP faylni ishga tushirishning ikki yo'li bor. Birinchisi PHP interpretatorini to'g'ridan-to'g'ri chaqirish. Bunda saytingiz qaysi PHP versiyasida ishlasa, o'sha versiyaning yo'lini ko'rsatish muhim, chunki php buyrug'i boshqa, eskiroq versiyani chaqirib qolishi mumkin. Serverda qo'shimcha versiyalar odatda /opt/php82/bin/php kabi yo'llarda turadi, aniq yo'lni texnik yordamdan bilib olish mumkin:
/opt/php82/bin/php /var/www/u1234/data/www/misol.uz/cron/rates.php >/dev/null 2>&1
Ikkinchi yo'l skriptni veb orqali chaqirish. Bu usul skript faqat brauzer orqali to'g'ri ishlaydigan bo'lsa qulay, lekin bunday manzilni begonalar ham ocha olmasligi uchun maxfiy kalit bilan himoyalang:
wget -q -O /dev/null "https://misol.uz/cron/rates.php?key=uzun-tasodifiy-kalit"
Buyruq oxiridagi >/dev/null 2>&1 natijani tashlab yuboradi. Agar natijani saqlab qolmoqchi bo'lsangiz, uni log faylga yo'naltiring, masalan >> $HOME/cron-rates.log 2>&1. Shunda vazifa ishlaganmi yoki xato berganmi, bilib olish oson bo'ladi.
Misol: sayyohlik agentligi va valyuta kursi
Buxorodagi sayyohlik agentligi misol.uz saytida tur narxlarini dollar va so'mda ko'rsatadi. Kurs har soatda yangilanishi kerak, shuning uchun dasturchi kursni olib, bazaga yozadigan rates.php skriptini yozgan. Rejalashtiruvchida jadval 0 * * * * qilib qo'yiladi va buyruq yuqoridagi birinchi misoldagidek yoziladi. Birinchi kun log fayliga natija yozib boriladi, hammasi to'g'ri ishlayotganiga ishonch hosil qilgach, log faqat xatolarni saqlaydigan qilib qisqartiriladi.
Agar skript ba'zan bir soatdan ko'proq ishlab qolsa, keyingi ishga tushish oldingisi bilan ustma-ust tushadi va bazada chalkashlik paydo bo'ladi. Buning oldini olish uchun flock ishlatiladi, u oldingi nusxa tugamaguncha yangisini ishga tushirmaydi:
flock -n $HOME/rates.lock /opt/php82/bin/php /var/www/u1234/data/www/misol.uz/cron/rates.php
WordPress va Laravel uchun cron
WordPress o'zining rejalashtirilgan vazifalarini wp-cron.php orqali bajaradi va odatiy holatda uni har bir sahifa ochilganda tekshiradi. Kam tashrifchili saytda vazifalar kechikadi, ko'p tashrifchili saytda esa ortiqcha yuk paydo bo'ladi. Yaxshiroq yo'l wp-config.php ga define( 'DISABLE_WP_CRON', true ); qatorini qo'shib, haqiqiy cron'ni har 5 yoki 15 daqiqada ishga tushirish:
*/15 * * * * wget -q -O /dev/null "https://misol.uz/wp-cron.php?doing_wp_cron"
Laravel loyihalarida barcha rejalashtirilgan vazifalar kodda tasvirlanadi, cron esa faqat har daqiqada bitta buyruqni ishga tushiradi:
* * * * * cd /var/www/u1234/data/www/misol.uz && /opt/php82/bin/php artisan schedule:run >> /dev/null 2>&1
Vazifa ishlamasa nimani tekshirish kerak
Avval buyruqni SSH orqali qo'lda ishga tushirib ko'ring: agar u terminalda ham xato bersa, muammo cron'da emas, skriptning o'zida. Terminalda ishlab, cron'da ishlamasa, sabab ko'pincha nisbiy yo'llar, boshqa PHP versiyasi yoki muhit o'zgaruvchilarining yo'qligi bo'ladi. Vaqtincha natijani pochtaga yuborishni yoqib qo'ysangiz, xato matni sizga xat bo'lib keladi. Har daqiqada ishlaydigan og'ir vazifalardan qoching, ular hosting resurslarini behuda sarflaydi va tarif chegarasiga urilishi mumkin. Savol tug'ilsa, vazifa buyrug'i va jadvalini yozib, sayt.uz texnik yordamiga tiket yuboring.