Brauzer manzil satrida "Xavfsiz emas" yozuvi chiqqan saytdan xaridor buyurtma berishga, bemor esa telefon raqamini qoldirishga ikkilanadi. SSL sertifikati sayt bilan foydalanuvchi o'rtasidagi ma'lumotni shifrlaydi va manzilni https:// ko'rinishiga o'tkazadi. Let's Encrypt sertifikatlari bepul, ular 90 kunlik muddat bilan beriladi va ISPmanager ularni muddati tugashidan oldin o'zi yangilab turadi. Demak, sertifikatni bir marta to'g'ri o'rnatsangiz, keyin uni eslab yurishingiz shart emas.
O'rnatishdan oldin: domen serverga qarab turganini tekshiring
Let's Encrypt sertifikat berishdan oldin domen haqiqatan sizning serveringizda ekanini tekshiradi. Buning uchun u domenning A yozuvi ko'rsatgan IP manzilga HTTP orqali murojaat qilib, maxsus tekshiruv faylini o'qiydi. Agar domen hali eski hostingga qarab tursa, DNS o'zgarishi tarqalmagan bo'lsa yoki sayt 80-portda ochilmasa, sertifikat chiqmaydi. Shuning uchun avval domen IP manzilini tekshiring:
dig A misol.uz +short
dig A www.misol.uz +short
curl -I http://misol.uzIkkala buyruq ham hosting serveringizning IP manzilini qaytarishi, curl esa javob sarlavhalarini ko'rsatishi kerak. Agar domenni yaqinda sayt.uz kabinetida yangi NS serverlarga o'tkazgan bo'lsangiz, o'zgarish tarqalishi uchun bir necha soat kutish kerak bo'lishi mumkin.
ISPmanager'da sertifikat chiqarish
ISPmanager paneliga kirib, chap menyudan "SSL sertifikatlari" bo'limini oching (SSL-сертификаты yoki SSL certificates). Yuqoridagi tugmalar orasidan Let's Encrypt sertifikatini yaratish variantini tanlang. Ochilgan oynada quyidagilarni ko'rasiz:
- Domen — sertifikat qaysi sayt uchun chiqarilishi, ro'yxatdan saytingizni tanlang.
- Taxalluslar —
www.misol.uzham ro'yxatda bo'lishi kerak, aks holda www bilan kirganlarga xato chiqadi. - Wildcard —
*.misol.uzkabi barcha subdomenlar uchun sertifikat. U DNS orqali tekshiriladi, shuning uchun domen DNS'i hosting serverida bo'lmasa, bu variant ishlamasligi mumkin. - Email — muhim ogohlantirishlar yuboriladigan manzil.
Saqlagandan keyin panel so'rov yuboradi va bir necha daqiqa ichida sertifikat ro'yxatda faol holatda paydo bo'ladi. Holat "so'ralmoqda" bo'lib uzoq qolib ketsa yoki xato ko'rsatilsa, quyidagi xatolar bo'limiga qarang.
Sertifikatni saytga ulash va HTTPS'ga yo'naltirish
Ko'p hollarda ISPmanager yangi sertifikatni saytga avtomatik bog'laydi, lekin buni bir marta tekshirib qo'ygan ma'qul. "Saytlar" yoki "WWW-domenlar" bo'limida domeningizni tahrirlash oynasini oching. U yerda "Xavfsiz ulanish (SSL)" belgisi yoqilgan va ro'yxatdan aynan yangi Let's Encrypt sertifikati tanlangan bo'lishi kerak. Shu oynada "HTTP so'rovlarini HTTPS'ga yo'naltirish" belgisini ham yoqing, shunda http://misol.uz ga kirgan har bir tashrifchi avtomatik ravishda xavfsiz manzilga o'tadi.
Ba'zi panellarda HSTS opsiyasi ham bo'ladi. U brauzerga saytni keyingi safar faqat HTTPS orqali ochishni buyuradi. Bu foydali, lekin HSTS yoqilgandan keyin HTTPS buzilib qolsa, tashrifchilar saytga umuman kira olmay qoladi. Shuning uchun HSTS'ni sertifikat kamida bir marta muvaffaqiyatli yangilanganini ko'rgandan keyin yoqing.
Misol: maktab sayti va aralash kontent muammosi
Namangandagi xususiy maktab o'z saytini misol.uz domenida WordPress'da yuritadi. Sertifikat o'rnatilgandan keyin bosh sahifa HTTPS'da ochiladi, lekin brauzer qulf belgisi yonida ogohlantirish ko'rsatadi. Sababi oddiy: maqolalardagi rasmlar va ba'zi skriptlar hali ham http:// manzil bilan bazaga yozilgan. Bu "aralash kontent" deb ataladi. Avval WordPress sozlamalarida sayt manzilini https://misol.uz ga almashtiring, keyin bazadagi eski havolalarni yangilang. SSH kirish bo'lsa, WP-CLI bilan buni bitta buyruqda qilish mumkin:
wp search-replace 'http://misol.uz' 'https://misol.uz' --all-tables --dry-run
wp search-replace 'http://misol.uz' 'https://misol.uz' --all-tablesBirinchi buyruq hech narsani o'zgartirmasdan nechta joy almashtirilishini ko'rsatadi, ikkinchisi esa haqiqiy almashtirishni bajaradi. Bundan oldin albatta bazaning nusxasini oling. SSH bo'lmasa, xuddi shu ishni qiluvchi ishonchli plagindan foydalanish mumkin.
Sertifikat chiqmasa: eng ko'p uchraydigan sabablar
Birinchi sabab DNS: domen yoki uning www varianti boshqa IP manzilga qarab turgan bo'ladi. Ikkinchi sabab .htaccess yoki sayt kodidagi qoidalar /.well-known/acme-challenge/ manziliga kirishni bloklaydi yoki uni boshqa sahifaga yo'naltiradi. Uchinchisi Cloudflare kabi proksi xizmatlari: ular yoqilgan bo'lsa, tekshiruv so'rovi to'g'ridan-to'g'ri serveringizga yetib bormasligi mumkin. To'rtinchisi esa domen nomidagi CAA yozuvi, agar u Let's Encrypt'ga ruxsat bermasa, sertifikat rad etiladi.
Shuni ham bilish muhimki, Let's Encrypt qisqa vaqt ichidagi muvaffaqiyatsiz urinishlar sonini cheklaydi. Xatoni tuzatmasdan tugmani qayta-qayta bosish faqat vaqtinchalik blokka olib keladi. Avval sababni topib tuzating, keyin bitta urinish qiling. Muammo hal bo'lmasa, domen nomi va xato matnini yozib sayt.uz texnik yordamiga tiket yuboring.
Sertifikat ishlayotganini qanday tekshirish
Brauzerda qulf belgisini bosib, sertifikat kim tomonidan berilgani va qachongacha amal qilishini ko'rish mumkin. Buyruq satridan esa quyidagicha tekshiriladi:
echo | openssl s_client -connect misol.uz:443 -servername misol.uz 2>/dev/null | openssl x509 -noout -issuer -datesNatijada sertifikatni bergan tashkilot hamda notBefore va notAfter sanalari chiqadi. Agar notAfter sanasi bir necha kun qolganiga qaramay yangilanmayotgan bo'lsa, domen DNS'i o'zgargan yoki tekshiruv manzili bloklangan bo'lishi mumkin, chunki avtomatik yangilanish ham xuddi birinchi chiqarishdagi tekshiruvdan o'tadi.