Tas-IX'da sayt tezligini o'lchash: buyruqlar va natijalarni tushunish

Sayt egasi ko'pincha "saytim sekin" degan shikoyatni eshitadi, lekin bu sekinlik qayerdan kelayotganini bilmaydi. Muammo serverdami, tarmoqdami yoki sahifaning o'zidami - buni aniqlash uchun o'lchash kerak. O'zbekistondagi auditoriya uchun ishlaydigan saytlarda Tas-IX omili alohida ahamiyatga ega. Ushbu maqolada sayt tezligini Tas-IX nuqtai nazaridan qanday o'lchash, qaysi buyruqlardan foydalanish va olingan raqamlarni qanday tushunish haqida batafsil gaplashamiz.

Tas-IX nima va u tezlikka qanday ta'sir qiladi

Tas-IX - O'zbekistondagi internet provayderlari va ma'lumot markazlari o'zaro trafik almashadigan milliy tarmoq. Agar sayt joylashgan server va foydalanuvchining provayderi ikkalasi ham Tas-IX'ga ulangan bo'lsa, ma'lumot mamlakat ichida qisqa yo'l bilan o'tadi. Aks holda so'rov xalqaro kanal orqali chet eldagi tarmoq tugunlaridan aylanib qaytishi mumkin. Bu farq ayniqsa javob vaqtida, ya'ni ping va birinchi baytgacha ketgan vaqtda yaqqol ko'rinadi.

Shuni yodda tutish kerakki, Tas-IX faqat tarmoq yo'lini qisqartiradi. Agar sahifangiz 8 megabaytli rasmlar va o'nlab skriptlar yuklasa yoki server PHP kodni sekin bajarsa, eng yaxshi tarmoq ham vaziyatni to'liq tuzata olmaydi. Shuning uchun o'lchashni bosqichma-bosqich olib borish kerak: avval tarmoq, keyin server javobi, oxirida sahifaning o'zi.

1-bosqich: tarmoq yo'lini tekshirish

Birinchi navbatda foydalanuvchi va server o'rtasidagi yo'l qanday ekanini ko'ring. Buning uchun ping va traceroute yoki undan ham qulayroq mtr vositasidan foydalaniladi. mtr har bir oraliq tugun bo'yicha yo'qotish va kechikishni ko'rsatadi, bu esa muammo aynan qaysi bo'g'inda paydo bo'layotganini aniqlashga yordam beradi.

# Linux / macOS
mtr -rwc 50 example.uz
traceroute example.uz

# Windows
tracert example.uz
ping -n 20 example.uz

Natijalarni o'qishda bir nechta narsaga e'tibor bering. Mahalliy server bilan Tas-IX orqali ulanishda ping odatda bir necha millisekunddan o'nlab millisekundgacha bo'ladi. Agar Toshkentdan Toshkentdagi serverga ping yuzlab millisekund bo'lsa va traceroute'da yo'l chet eldagi tugunlardan o'tayotgani ko'rinsa, demak trafik Tas-IX orqali emas, xalqaro kanal orqali ketyapti. Oraliq tugunlardagi kichik yo'qotish ko'pincha muhim emas, chunki ba'zi routerlar ping'ga past ustuvorlik bilan javob beradi. Muhimi - oxirgi tugundagi, ya'ni serverning o'zidagi yo'qotish va kechikish.

2-bosqich: server javobini bo'laklab o'lchash

Tarmoq yaxshi bo'lsa ham sayt sekin bo'lishi mumkin. Buni curl yordamida aniqlash qulay, chunki u so'rov vaqtini bosqichlarga bo'lib beradi: DNS qidiruv, TCP ulanish, TLS kelishuv va birinchi baytni olish. Avval formatni faylga yozib, keyin uni ishlatamiz:

cat > curl-format.txt <<'EOF'
   DNS:      %{time_namelookup}s
   Ulanish:  %{time_connect}s
   TLS:      %{time_appconnect}s
   TTFB:     %{time_starttransfer}s
   Jami:     %{time_total}s
EOF

curl -o /dev/null -s -w "@curl-format.txt" https://example.uz/

Har bir qator nimani anglatishini tushunish muhim. DNS vaqti katta bo'lsa, domeningizning nom serverlari sekin javob beryapti yoki foydalanuvchining DNS resolveri uzoqda. Ulanish vaqti tarmoq kechikishini ko'rsatadi va ping bilan taxminan mos kelishi kerak. TLS vaqti SSL kelishuvi uchun ketgan vaqt. TTFB esa server sahifani tayyorlab, birinchi baytni yuborgunicha o'tgan vaqt. Agar ulanish tez-u, TTFB bilan ulanish orasidagi farq katta bo'lsa, muammo tarmoqda emas, balki serverdagi kod, ma'lumotlar bazasi yoki keshning yo'qligida.

Bitta o'lchov tasodifiy bo'lishi mumkin, shuning uchun so'rovni bir necha marta takrorlang:

for i in $(seq 1 10); do
  curl -o /dev/null -s -w "%{time_starttransfer}\n" https://example.uz/
done

3-bosqich: sahifaning to'liq yuklanishi

Server tez javob bersa ham, foydalanuvchi sahifani ko'rishi uchun brauzer rasmlar, shriftlar, CSS va JavaScript fayllarni yuklashi kerak. Buni brauzerning ishlab chiquvchi vositalaridagi Network bo'limida ko'rish mumkin. Sahifani kesh o'chirilgan holda qayta yuklang va qaysi fayllar eng ko'p vaqt olayotganini ko'ring. Ko'pincha eng katta muammo tashqi resurslar bo'ladi: chet eldagi serverdan yuklanadigan shrift, video pleyer yoki chat vidjeti. Sizning saytingiz Tas-IX'da bo'lsa ham, bu tashqi fayllar xalqaro kanal orqali keladi va sahifani sekinlashtiradi.

Amaliy misol: Toshkentdagi onlayn do'kon

Toshkentdagi maishiy texnika do'koni egasi xaridorlardan sayt kechqurun sekin ochilayotgani haqida shikoyat oldi. Avval mtr bilan tekshirildi: server mahalliy, ping 5-10 millisekund atrofida, yo'qotish yo'q. Demak, tarmoq aybdor emas. Keyin curl bilan bosh sahifa o'lchandi: ulanish tez edi, lekin TTFB bir necha soniyagacha yetardi. Tahlil shuni ko'rsatdiki, bosh sahifadagi "eng ko'p sotilganlar" bloki har safar ma'lumotlar bazasiga og'ir so'rov yuborardi. Sahifa keshi yoqilib, so'rovga indeks qo'shilgach, TTFB sezilarli darajada qisqardi. Shundan so'ng Network bo'limida chet eldan yuklanayotgan ikkita shrift aniqlandi va ular saytning o'ziga ko'chirildi.

Bu misol muhim xulosani ko'rsatadi: o'lchashsiz muammoni noto'g'ri joyda qidirish oson. Do'kon egasi dastlab hostingni almashtirmoqchi edi, holbuki sabab kodda edi.

To'g'ri o'lchash uchun maslahatlar

O'lchovni VPN o'chirilgan holda o'tkazing, aks holda trafik chet el orqali yo'naltiriladi va natija buziladi.
Kamida ikki xil provayderdan, masalan uy internetidan va mobil internetdan tekshiring.
Kunduzi va kechqurun, tarmoq eng ko'p yuklangan paytda alohida o'lchang.
Natijalarni yozib boring: o'zgartirishdan oldingi va keyingi raqamlarni solishtirish eng ishonchli dalil.
Bosh sahifa bilan birga eng og'ir sahifalarni ham, masalan katalog yoki qidiruv natijalarini sinang.

Natija yomon chiqsa nima qilish kerak

Agar mtr trafik chet el orqali ketayotganini ko'rsatsa, natijalarni saqlab, hosting provayderingizga yuboring. Ba'zan muammo foydalanuvchining provayderida bo'ladi va uni faqat o'sha provayder hal qila oladi, lekin aniq traceroute natijasi muammoni tez topishga yordam beradi. Agar TTFB katta bo'lsa, keshni yoqing, ortiqcha plaginlarni o'chiring va sekin so'rovlarni tahlil qiling. sayt.uz hostingida serverlar O'zbekistonda va Tas-IX tarmog'iga ulangan, shuning uchun tarmoq qismida odatda muammo bo'lmaydi; savollar tug'ilsa, o'lchov natijalarini sayt.uz texnik yordamiga tiket orqali yuborishingiz mumkin.