Google Workspace компанияга ism@kompaniya.uz кўринишидаги Gmail қутилари, умумий календар, Google Drive ва Meet беради. Аммо Google ҳеч қачон кимгадир бегона домен номидан почта очишга рухсат бермайди. Шунинг учун рўйхатдан ўтгандан сўнг биринчи вазифа доменга эгалик қилаётганингизни исботлашдир. Бу иш домен DNS зонасига Google берган махсус TXT ёзувни қўшиш орқали бажарилади. Тасдиқлашдан кейин почта ишлаши учун яна бир нечта ёзув керак бўлади ва уларни ҳам шу мақолада кўриб чиқамиз.
TXT ёзув нима учун эгаликни исботлайди
Доменнинг DNS зонасини фақат домен эгаси ёки у рухсат берган одам ўзгартира олади. Google сизга тасодифий белгилардан иборат ноёб қатор беради ва уни зонада кўришни кутади. Агар бу қатор домен остида пайдо бўлса, демак зонани бошқариш ҳуқуқи сизда ва домен ҳақиқатан сизники. Бундай TXT ёзув сайтнинг ишлашига, почтага ёки бошқа хизматларга ҳеч қандай таъсир қилмайди, у шунчаки очиқ ёзилган "калит" вазифасини бажаради.
Тасдиқлаш кодини қаердан олиш мумкин
Рўйхатдан ўтиш устаси одатда тасдиқлаш саҳифасини ўзи очади. Агар бу босқични кейинга қолдирган бўлсангиз, Google Admin консолига киринг ва Account, сўнг Domains, кейин Manage domains бўлимини очинг. Тасдиқланмаган домен ёнида тасдиқлаш ҳаволаси бўлади. Google бир нечта усулни таклиф қилади, энг кенг тарқалгани TXT ёзув. Экранда google-site-verification= билан бошланадиган қатор кўринади. Уни охиригача, бўш жой қўшмасдан нусха олинг.
Ёзувни DNS зонасига қўшиш
Домен sayt.uz орқали рўйхатдан ўтган ва NS серверлари бизда бўлса, кабинетдаги доменнинг DNS бўлимида янги TXT ёзув яратинг. Агар NS бошқа хизматга қараган бўлса, ёзувни ўша ерда қўшинг. Ном майдонига илдиз домен белгиси @ ёзилади, баъзи панелларда бу майдон бўш қолдирилади ёки тўлиқ домен номи ёзилади.
| Тури | Номи | Қиймати |
|---|---|---|
| TXT | @ | google-site-verification=AbC123...xyz |
Муҳим нуқта: доменда аллақачон SPF ёзуви каби бошқа TXT ёзувлар бўлиши мумкин. Google тасдиқлаш қаторини улар билан бирлаштирманг, балки алоҳида янги ёзув сифатида қўшинг. Битта ном остида бир нечта TXT ёзув бўлиши мутлақо нормал ҳолат. Ёзувни сақлагач, Admin консолида тасдиқлаш тугмасини босинг. Кўпинча тасдиқ бир соат ичида ўтади, лекин эски TTL қийматига қараб кўпроқ вақт талаб қилиниши ҳам мумкин. Муваффақиятли тасдиқдан кейин ҳам бу ёзувни ўчирманг, чунки Google доменни вақти-вақти билан қайта текшириб туради.
TXT ёзув қўшиш имкони бўлмаган камдан-кам ҳолатларда Google муқобил сифатида CNAME ёзув орқали тасдиқлашни ҳам таклиф қилади. Бунда Admin консоли сизга алоҳида ном ва googlehosted.com билан тугайдиган қиймат беради, улар ҳам худди шу тарзда зонага қўшилади.
Ёзув кўринаётганини текшириш
Google тасдиқни рад этса, аввал ёзув ҳақиқатан интернетда кўринаётганини текширинг. Бунинг учун қуйидаги буйруқлар қўл келади:
dig +short TXT example.uz
nslookup -type=TXT example.uz 8.8.8.8Жавобда google-site-verification билан бошланадиган қатор чиқиши керак. Агар чиқмаса, ёзув нотўғри панелга қўшилган, ном майдонига ортиқча нарса ёзилган (масалан example.uz.example.uz бўлиб қолган) ёки ўзгариш ҳали тарқалмаган бўлади.
Gmail ишлаши учун MX ёзувлари
Тасдиқлаш фақат эгаликни исботлайди, хатлар эса MX ёзувлари Google серверларига қаратилгандан кейингина Gmail'га кела бошлайди. Google ҳозирги йўриқномаларида янги созламалар учун битта MX ёзувни тавсия қилади: smtp.google.com, устуворлиги 1. Илгари қўйилган бешта ASPMX.L.GOOGLE.COM ва ALT ёзувлари ҳам ишлашда давом этади, уларни алмаштириш шарт эмас. Асосийси, эски хостинг почтасига қараган MX ёзувларни ўчириш керак, акс ҳолда хатлар гоҳ у ерга, гоҳ Google'га тушади.
Шуни ёдда тутинг: MX ўзгарган заҳоти янги хатлар Google'га кела бошлайди. Эски қутилардаги хатларни Workspace'га кўчириш режасини олдиндан тузинг, ходимларга эса қачон янги почтага ўтишларини айтиб қўйинг.
SPF, DKIM ва DMARC: хатлар спамга тушмаслиги учун
SPF ёзуви қайси серверлар сизнинг номингиздан хат юбориши мумкинлигини айтади. Google учун у v=spf1 include:_spf.google.com ~all кўринишида бўлади. Доменда фақат битта SPF ёзуви бўлиши шарт: агар сайт хостингдан ҳам хат юборса, иккита ёзув эмас, битта бирлаштирилган ёзув яратинг. DKIM эса ҳар бир хатга рақамли имзо қўяди. Уни Admin консолида Apps, Google Workspace, Gmail бўлимидаги электрон почта аутентификатсияси созламасидан яратасиз: Google google._domainkey номи ва узун TXT қиймат беради. Ёзувни қўшгач, ўша саҳифада Start authentication тугмасини босиш керак. DMARC эса қабул қилувчи серверларга имзосиз хатлар билан нима қилишни айтади ва бошланишига юмшоқ сиёсат билан қўйилади.
@ TXT "v=spf1 include:_spf.google.com ~all"
google._domainkey TXT "v=DKIM1; k=rsa; p=MIIBIjANBgkq..."
_dmarc TXT "v=DMARC1; p=none; rua=mailto:dmarc@example.uz"Амалий мисол: Тошкентдаги хусусий клиника
Юнусобод туманидаги хусусий клиника ходимлари шу пайтгача шахсий Gmail манзилларидан фойдаланган ва беморлар хатлари тарқоқ бўлган. Клиника Google Workspace'га уланди ва example.uz доменини тасдиқлади. Администратор аввал TXT ёзувни қўшди, тасдиқ ўтгач, кечқурун иш тугаганда MX ёзувни smtp.google.com га алмаштирди, SPF ёзувини янгилади ва DKIM имзосини ёқди. Эрталаб қабулхона, лаборатория ва бош шифокор ўз корпоратив қутиларидан фойдалана бошлади, сайтдаги қабулга ёзилиш формаси эса хостингдан хат юборишда давом этди, чунки SPF ёзувига хостинг сервери ҳам киритилган эди.
Шундай тартиб билан иш кўрилса, доменни тасдиқлаш ва почтани кўчириш ходимлар учун деярли сезилмайди: эгалик бир марта исботланади, MX эса тунда алмаштирилади ва эртасига ҳамма янги қутилар билан ишлай бошлайди.