🛡️
Xavfsizlik

API xavfsizligi: rate limiting, API key, autentifikatsiya va CORS

22.08.2026
← Barça maqolalar

API xavfsizligi nima uçun muhim

Frontend xato çiqarsa, foydalanuvçi yangilaş tugmasini bosişi mumkin. Lekin API tomonidan ma'lumotlar bazasiga töğridan-töğri kiriş bölsa, bitta xatolik mingdan ortiq mijoz ma'lumotlarini oçib qöyişi mumkin. Şuning uçun API qatlami köp qatlamli himoyaga ega bölişi kerak: autentifikatsiya, avtorizatsiya, rate limiting, input validation va boşqa nazoratlar.

Sayt.uz tajribasida REST va GraphQL API lar har xil yondaşuvlarni talab qiladi. REST da har bir endpoint alohida himoyalanadi, GraphQL da esa query depth va complexity nazorati qöşimça tarzda zarur. Har ikkala holatda ham asosiy printsiplar bir xil — har bir sörovni şubhali deb qaraş.

Rate limiting va abuse himoyasi

Rate limiting bir foydalanuvçi yoki IP dan ma'lum vaqt içida kelişi mumkin bölgan sörovlar sonini çeklaydi. Bu DDoS, brute force va resurs tugatiş hujumlaridan himoya qiladi. Token bucket va sliding window algoritmlari eng keng tarqalgan. Sayt.uz da Redis asosida sliding window joriy qilingan: bir IP daqiqada 100 ta, soatda 2000 ta sörovdan oşmasligi kerak.

Login endpoint uçun alohida qattiq limit qöyiladi: bitta IP dan 1 daqiqada 5 ta notöğri uriniş, keyin 15 daqiqaga blok. Bu credential stuffing hujumlaridan himoya qiladi. Premium foydalanuvçilar uçun limit kengaytirilişi mumkin, lekin har doim absolute maximum bölişi kerak.

API key boşqaruvi

API key oddiy parol emas, uni alohida ehtiyot bilan boşqariş kerak. Har bir kalit aniq scope ga ega bölişi şart: read-only, read-write, admin va hokazo. Kalitlar heç qaçon mijoz tomonida saqlanmaydi, faqat server içida environment variable yoki secret manager orqali.

Sayt.uz amaliyotida har bir API key ning expiration sanasi bor (odatda 1 yil) va majburiy rotation joriy qilingan. Eski kalit yangisi bilan birga 30 kun işlaydi, keyin avtomatik öçadi. Har bir kalit alohida loglanadi va anomaliya aniqlangaç, sahibga email yuboriladi.

Autentifikatsiya turlari

API uçun bir neçta autentifikatsiya usuli mavjud: Basic Auth, API key, OAuth 2.0, JWT, mTLS. Basic Auth eng oddiyi, lekin har sörovda login va parol uzatiladi — faqat HTTPS ostida işlatiş kerak. API key oddiy server-to-server integratsiya uçun yaxşi.

OAuth 2.0 va JWT esa user-context bilan işlaydigan API lar uçun ideal. mTLS (mutual TLS) eng yuqori himoya — ham server, ham mijoz sertifikat bilan tasdiqlanadi, bu financial va healthcare sektorida işlatiladi. Sayt.uz da public API uçun JWT, partner integratsiyasi uçun mTLS qöllaniladi.

CORS va same-origin policy

CORS (Cross-Origin Resource Şaring) brauzerning xavfsizlik mexanizmi bölib, qaysi domain dan API ga sörov yuboriş mumkinligini boşqaradi. Yomon konfiguratsiya — Access-Control-Allow-Origin: * — istalgan saytdan ma'lumot oliş imkonini beradi va CSRF xavfini oşiradi.

Töğri yondaşuv — whitelist asosida aniq domain'lar röyxati. Credentials (cookie) bilan işlovçi API lar uçun wildcard origin man qilingan, faqat aniq domain körsatilişi kerak. Sayt.uz da har bir muhit (dev, staging, prod) uçun alohida CORS qoidalari va preflight cache 24 soatga sozlangan.

Sayt.uz amaliyot

Sayt.uz da API himoyasi quyidagiça: barça endpoint HTTPS only, JWT autentifikatsiya, IP va user asosida rate limit, har bir sörov uçun unique request_id, audit log barça özgartiruvçi operatsiyalar uçun. Versioning URL orqali (/v1, /v2) va deprecation 6 oy oldindan e'lon qilinadi. WAF (Web Application Firewall) Cloudflare orqali joriy qilingan.

Öxşaş maqolalar

🈲 SEO spam hujumi: Google'da saytingiz nomidan begona yaponça sahifalar çiqyapti 🐘 PHP'dagi kritik zaifliklar: yangilaşni nega keçiktirmaslik kerak 📚 OJS jurnal saytini himoyalaş: yangilaş, fayllar va botlardan himoya 🧪 Oçiq phpinfo() va unutilgan test fayllari: saytga qanday xavf tuğdiradi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English