📚
Xavfsizlik

OJS jurnal saytini himoyalaş: yangilaş, fayllar va botlardan himoya

21.11.2026
← Barça maqolalar

Open Journal Systems, qisqaça OJS, universitetlar va ilmiy markazlar öz jurnallarini yuritişi uçun eng köp işlatiladigan bepul tizimlardan biri. Uning yordamida maqola qabul qiliş, taqrizçilarga yuboriş, tahrir va naşr qiliş jarayoni bitta saytda boşqariladi. Aynan şu ommaboplik OJS'ni hujumçilar uçun ham qiziqarli nişonga aylantiradi: bir xil tuzilişdagi minglab saytlar bor, ularning köpçiligi yillab yangilanmaydi va administratorlari jurnal işiga band bölib, server tomoniga kam e'tibor beradi. Natijada jurnal sahifalari begona saytga yönaltirilişi, qidiruv tizimida şubhali reklama matnlari paydo bölişi yoki server botlar yukidan sekinlaşişi mumkin.

Nega OJS saytlari tez-tez buziladi

OJS saytlarida uçraydigan muammolarning katta qismi bitta sababga borib taqaladi: tizim bir marta örnatiladi va keyin unutiladi. Masalan, Samarqanddagi bir oliy ta'lim muassasasining iqtisodiyot jurnali 2019 yilda örnatilgan versiyada işlayotgan bölişi mumkin, çunki uni örnatgan xodim boşqa işga ötib ketgan va yangilaşni heç kim öz zimmasiga olmagan. Eski versiyalarda vaqt ötişi bilan zaifliklar e'lon qilinadi, ular haqidagi ma'lumot oçiq böladi va avtomatik skanerlar aynan şunday saytlarni qidiradi.

Ikkinçi sabab foydalanuvçilar tomonidan yuklanadigan fayllar. Jurnalda mualliflar maqola, rasm va qöşimça materiallarni yuklaydi, administratorlar esa logotip va şablon fayllarini qöyadi. Agar yuklangan fayllar saqlanadigan papka töğri sozlanmagan bölsa, hujumçi rasm niqobidagi PHP skriptni yuklab, uni brauzer orqali işga tuşirişi mumkin. Uçinçi sabab esa zaif parollar va heç kim kuzatmaydigan eski administrator akkauntlari.

Versiyani aniqlaş va yangilaş

Birinçi qadam saytingiz qaysi versiyada işlayotganini biliş. Buni administrator panelidagi tizim ma'lumotlari bölimidan yoki serverdagi dbscripts/xml/version.xml faylidan köriş mumkin. Keyin PKP loyihasining rasmiy saytida qaysi tarmoq hozir qöllab-quvvatlanayotganini tekşiring. Odatda bitta uzoq muddatli qöllab-quvvatlanadigan tarmoq va bitta yangi tarmoq böladi; qöllab-quvvatlaş tugagan versiyalarga xavfsizlik tuzatişlari çiqarilmaydi.

Yangilaşdan oldin albatta töliq zaxira nusxa oling: ma'lumotlar bazasi, sayt fayllari va yuklangan fayllar papkasi. Yangilaş buyruq qatoridan bajariladi, bu brauzer orqali yangilaşga qaraganda işonçliroq, çunki katta jurnallarda vaqt çekloviga tuşib qolmaydi.

mysqldump -u jurnal_user -p jurnal_db > jurnal_db_backup.sql
tar -czf ojs_files_backup.tar.gz /home/jurnal/ojs_files

php tools/upgrade.php check
php tools/upgrade.php upgrade

Yangi versiya fayllarini eskilari ustiga köçirişda config.inc.php, public papkasi va özingiz örnatgan plaginlarni saqlab qoling. Katta versiyalar orasida ötişda, masalan bir tarmoqdan ikkinçisiga, avval sinov nusxasida yangilab köriş tavsiya etiladi, çunki eski şablon va plaginlar yangi versiyaga mos kelmasligi mumkin.

Yuklangan fayllar papkasini töğri joylaştiriş

OJS örnatilganda files_dir nomli papka söraladi. Bu papkada mualliflar yuborgan qölyozmalar, taqrizlar va içki hujjatlar saqlanadi, şuning uçun u veb orqali oçilmaydigan joyda turişi şart. Agar u sayt ildiz papkasi içida bölsa, naşr qilinmagan maqolalar havola orqali oçilib qolişi mumkin. Töğri joylaşuv taxminan quyidagiça böladi:

/home/jurnal/public_html/      # OJS dastur fayllari
/home/jurnal/ojs_files/        # files_dir, veb orqali ochilmaydi

; config.inc.php ichida
files_dir = /home/jurnal/ojs_files

public papkasi esa aksinça oçiq bölişi kerak, çunki u yerda jurnal logotiplari va ommaviy fayllar turadi. Lekin bu papkada PHP fayllari heç qaçon işga tuşmasligi lozim. Apaçe serverda buni public/.htaccess fayli orqali qiliş mumkin:

<FilesMatch "\.(php|phtml|phar|php[0-9])$">
    Require all denied
</FilesMatch>

Agar sayt Nginx orqali töğridan-töğri xizmat qilsa, xuddi şunday qoidani server konfiguratsiyasiga yoziş kerak. Şu bilan birga config.inc.php fayliga faqat sayt egasi öqiy oladigan ruxsat bering, masalan chmod 640 config.inc.php, çunki unda ma'lumotlar bazasi paroli va maxfiy kalitlar saqlanadi.

Şubhali fayllarni topiş

Sayt allaqaçon buzilgan bölişi mumkinligini tekşiriş uçun eng oddiy usul joy bölmasligi kerak bölgan PHP fayllarini qidiriş. public va cache papkalarida PHP skript bölmasligi kerak, sönggi kunlarda özgargan dastur fayllari esa sinçiklab körib çiqilişi lozim.

find public/ cache/ -type f -name "*.php"
find . -type f -name "*.php" -mtime -7 -not -path "./cache/*"
grep -rl "eval(base64_decode" --include="*.php" .

Şuningdek, sayt ildizidagi .htaccess faylini oçing. OJS saytlarida tez-tez uçraydigan hujum turi şuki, bu faylga qidiruv botlari yoki mobil foydalanuvçilarni begona saytga yönaltiruvçi qoidalar yoziladi. Administrator öz kompyuteridan saytni oçganda hammasi joyida körinadi, ammo qidiruv natijalaridan kelgan taşrifçilar boşqa sahifaga tuşadi. Topilgan zararli fayllarni öçirgandan keyin barça administrator parollarini va ma'lumotlar bazasi parolini almaştiring.

Akkauntlar, soxta röyxatdan ötiş va rollar

OJS'da har bir jurnal uçun alohida rollar bor: menejer, muharrir, taqrizçi, muallif. Vaqt ötişi bilan işdan ketgan xodimlarning akkauntlari menejer huquqi bilan qolib ketadi. Yiliga kamida bir marta foydalanuvçilar röyxatini körib çiqing, kerak bölmagan yuqori huquqlarni olib taşlang va sayt administratori rolini faqat bir-ikki kişiga qoldiring.

Oçiq röyxatdan ötiş botlar uçun qulay eşik. Minglab soxta akkauntlar bazani töldiradi va ba'zan ularning profillari orqali spam havolalar tarqatiladi. config.inc.php faylining [captcha] bölimida reCAPTCHA yoqiş imkoniyati bor; kalitlarni olib, uni röyxatdan ötiş formasi uçun faollaştiring. Aniq parametr nomlari versiyaga qarab farq qilişi mumkin, şuning uçun öz versiyangizdagi namuna konfiguratsiya faylidagi izohlarga tayaning.

Botlar yuki va server barqarorligi

Ilmiy jurnallar maqola arxivi, PDF fayllar va köplab sahifalarga ega bölgani uçun qidiruv va ma'lumot yiğuvçi botlar ularni juda faol aylanib çiqadi. Ba'zi botlar soniyasiga önlab sörov yuboradi va har bir sörov OJS'da ma'lumotlar bazasiga murojaat qiladi. Shared hosting tarifida bu jurnalning özini ham, qöşni saytlarni ham sekinlaştiradi. robots.txt orqali keraksiz bölimlarni yopiş, keraksiz botlarni foydalanuvçi agenti böyiça çeklaş va OJS içidagi keşlaşni yoqiş yukni sezilarli kamaytiradi.

User-agent: *
Disallow: /index.php/*/search
Disallow: /index.php/*/user/register
Disallow: /cache/

Agar jurnal katta bölsa va trafik doimiy yuqori bölsa, sayt.uz kabinetidan yanada kuçliroq hosting tarifiga yoki VPS'ga ötişni körib çiqing. Bu holatda server darajasida sörovlar tezligini çeklaş ham mumkin böladi.

Plaginlar va doimiy kuzatuv

OJS'ga plaginlarni faqat rasmiy plaginlar galereyasi yoki işonçli işlab çiquvçilardan örnating. Forumlardan yoki noma'lum arxivlardan olingan şablon va plaginlar içida yaşirin kod bölişi mumkin. Işlatilmayotgan plaginlarni şunçaki öçirib qöymasdan, fayllarini ham olib taşlang. Har oy kamida bir marta xato jurnallarini körib çiqing, zaxira nusxalar haqiqatan tiklanişini sinab köring va yangi versiya çiqqanini kuzatib boring. Köpçilik saytlar murakkab hujum tufayli emas, balki şunday oddiy işlar öz vaqtida qilinmagani uçun buziladi.

Öxşaş maqolalar

🈲 SEO spam hujumi: Google'da saytingiz nomidan begona yaponça sahifalar çiqyapti 🐘 PHP'dagi kritik zaifliklar: yangilaşni nega keçiktirmaslik kerak 🧪 Oçiq phpinfo() va unutilgan test fayllari: saytga qanday xavf tuğdiradi 🚨 Hosting akkaunti öğirlanganini qanday biliş mumkin: belgilar va çoralar
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English