Yangi xostingda saytni işga tuşirayotganda dasturçilar köpinça bitta qatorli fayl yaratadi: <?php phpinfo();. U PHP versiyasi, yoqilgan modullar va server sozlamalarini bir sahifada körsatib, muammolarni tez aniqlaşga yordam beradi. Muammo şundaki, bunday fayl iş tugagaç deyarli heç qaçon öçirilmaydi. info.php, test.php yoki phpinfo.php nomli sahifa oylab oçiq turadi va hujumçiga serveringiz haqida u özi töplaşi qiyin bölgan ma'lumotlarni tayyor holda taqdim etadi.
phpinfo() sahifasi nimalarni oşkor qiladi
Bir qaraşda bu sahifada faqat texnik raqamlar bordek tuyuladi, ammo u aslida serverning töliq xaritasidir. Unda PHP va veb-serverning aniq versiyalari, operatsion tizim, yuklangan kengaytmalar, sayt joylaşgan papkaning töliq yöli, vaqtinçalik fayllar va sessiyalar saqlanadigan katalog körsatiladi. Hujumçi aniq versiyani bilgaç, aynan şu versiyaga tegişli ma'lum zaifliklarni qidiradi va kör-körona sinab köriş örniga aniq maqsadli hujum tayyorlaydi.
Bundan ham muhimi, sahifada disable_functions va open_basedir kabi çeklovlarning qiymatlari körinadi. Ular qaysi xavfli funksiyalar öçirilgani va skript qaysi papkalardan taşqariga çiqa olmasligini bildiradi. Agar sayt fayl yuklaş orqali buzilsa, hujumçi bu ma'lumot yordamida çeklovlarni qanday aylanib ötiş mumkinligini oldindan rejalaştiradi.
Eng xavfli qism muhit özgaruvçilari bölimidir. Zamonaviy freymvorklar va konteynerlar ma'lumotlar bazasi paroli, poçta serveri ma'lumotlari va taşqi xizmatlar kalitlarini köpinça muhit özgaruvçilari orqali uzatadi. phpinfo() esa $_ENV va $_SERVER massivlarini töliq çiqaradi, ya'ni DB_PASSWORD kabi qiymatlar töğridan-töğri ekranda paydo bölişi mumkin. Şuningdek, sahifa joriy sörovning cookie sarlavhalarini ham körsatadi, bu esa boşqa zaifliklar bilan birga sessiyani öğirlaşga yöl oçişi mumkin.
Faqat phpinfo emas: unutilgan test va xizmat fayllari
Sayt ildizida qolib ketadigan xavfli fayllar röyxati ança uzun. Ularning har biri öz-özidan kiçik narsa bölib körinadi, ammo hujumçi uçun qimmatli eşik vazifasini bajaradi:
adminer.phpyoki sayt içiga nusxalangan phpMyAdmin: ma'lumotlar bazasiga töğridan-töğri kiriş formasi, unga parol tanlaş hujumi qiliş mumkin.install.phpyokisetup/papkasi: ba'zi tizimlarda örnatiş qayta işga tuşirilib, sayt sozlamalari qayta yozilişi mumkin.test.php,debug.php,mail-test.php: köpinça poçta yuboriş yoki bazaga ulanişni sinaş uçun yozilgan, içida parollar böladi.composer.json,package.json: işlatilayotgan kutubxonalar va ularning versiyalarini körsatadi.error_logvadebug.log: xato matnlarida fayl yöllari, sörovlar va ba'zan ma'lumotlar uçraydi.
Freymvorklarning işlab çiqiş rejimi ham xuddi şunday xavf tuğdiradi. Masalan, Laravel loyihasida APP_DEBUG=true qoldirilsa, xato sahifasi kod parçalari, fayl yöllari va sozlama qiymatlarini körsatişi mumkin. Işçi saytda bu qiymat har doim false bölişi kerak.
Misol: Namangandagi maktab sayti
Namangandagi xususiy maktab example.uz domenida sayt yuritadi: unda e'lonlar, dars jadvali va ota-onalar uçun şaxsiy kabinet bor. Saytni yangi xostingga köçirgan dasturçi PHP versiyasini tekşiriş uçun info.php yaratgan, bazani tez körib çiqiş uçun esa adminer.php faylini yuklagan. Ikkalasi ham iş tugagaç unutilgan. Oradan bir neça hafta ötib server loglarida adminer.php ga minglab kiriş urinişlari paydo böladi, çunki info.php sahifasidan baza foydalanuvçisi nomi va server manzili allaqaçon ma'lum bölgan.
Bu holatda parol murakkab bölgani uçun baza buzilmagan, lekin bu omad edi. Agar parol oddiy bölganida, hujumçi öquvçilar va ota-onalar haqidagi barça ma'lumotlarga kirişi mumkin edi. Ikki faylni öçiriş atigi bir daqiqa vaqt olardi.
Saytingizni qanday tekşiriş mumkin
Avval eng köp uçraydigan nomlarni taşqaridan sinab köring. Quyidagi sikl har bir fayl uçun HTTP javob kodini çiqaradi, 200 esa fayl mavjud va oçiq ekanini bildiradi:
for f in info.php phpinfo.php test.php i.php adminer.php install.php debug.log error_log; do
echo "$f $(curl -s -o /dev/null -w '%{http_code}' https://example.uz/$f)"
done
Serverga SSH orqali kiriş imkoni bölsa, içki tekşiruv ança işonçliroq, çunki fayl istalgan nom bilan atalgan bölişi mumkin. Quyidagi buyruq sayt papkasida phpinfo çaqiruvi bor barça PHP fayllarni topadi:
grep -rlE --include="*.php" "phpinfo[[:space:]]*\(" ~/www/example.uz
Natijada çiqqan har bir faylni körib çiqing. Ba'zi tizimlarning administrator bölimida ham phpinfo() çaqiruvi bölişi mumkin, ular parol bilan himoyalangan bölsa, odatda xavfsiz. Ammo sayt ildizida yoki oçiq papkada turgan alohida fayllarni öçirib taşlaş kerak.
Xavfni bartaraf etiş va takrorlanmasligini ta'minlaş
Eng töğri yeçim keraksiz fayllarni öçirişdir. Agar server sozlamalarini vaqti-vaqti bilan tekşirib turiş zarur bölsa, faylni tasodifiy nom bilan yarating, işni tugatgaç darhol öçiring yoki unga kirişni faqat özingizning IP manzilingiz bilan çeklang. Apaçe'da buni .htaccess orqali qiliş mumkin:
<Files "info.php">
Require ip 203.0.113.10
</Files>
Agar php.ini ni özgartiriş imkoningiz bölsa, funksiyani butunlay öçirib qöyiş va PHP versiyasini javob sarlavhalarida körsatmaslik mumkin:
disable_functions = phpinfo
expose_php = Off
display_errors = Off
Agar disable_functions da allaqaçon boşqa funksiyalar röyxati bölsa, eski qiymatni öçirib yubormang, balki phpinfo ni vergul bilan qöşing. display_errors = Off esa xato matnlari foydalanuvçiga körsatilmasligini ta'minlaydi, xatolar faqat logga yoziladi. Umumiy xostingda bu sozlamalar köpinça boşqaruv panelidagi PHP parametrlari bölimida özgartiriladi.
Agar test fayllari uzoq vaqt oçiq turgan bölsa, ehtiyot çorasi sifatida ma'lumotlar bazasi va boşqa xizmatlar parollarini yangilang, ayniqsa ular muhit özgaruvçilarida saqlangan bölsa. sayt.uz xostingida PHP versiyasi va parametrlari kabinetdan oçiladigan ISPmanager panelida boşqariladi, keraksiz fayllarni esa şu paneldagi fayl menejeri orqali öçiriş mumkin.