Linux serverlarda fayl ruxsatlari saytning xavfsizligi va işlaşida muhim rol öynaydi. Notöğri sozlangan ruxsatlar saytni hujumlarga oçiq qiladi yoki, aksinça, saytning normal işlaşini buzadi. Veb-developer va sayt egasi sifatida chmod buyruğini va asosiy ruxsat kombinatsiyalarini biliş kerak. Sayt.uz texnik xizmati har kuni mijozlardan ruxsatlar bilan boğliq savollarni oladi va bu maqola eng köp uçraydigan holatlarni qamrab oladi.
Linux ruxsatlari qanday işlaydi
Har bir fayl yoki papkada uçta foydalanuvçi guruhi uçun ruxsatlar belgilanadi: owner (egasi), group (guruh), others (boşqalar). Har bir guruh uçun uçta amaliyot turi bor: read (öqiş), write (yoziş), execute (işga tuşiriş). Ruxsatlar raqamli şaklda ifodalanadi: read = 4, write = 2, execute = 1. Bu raqamlar yiğiladi: 7 = 4+2+1 (töliq ruxsat), 6 = 4+2 (öqiş va yoziş), 5 = 4+1 (öqiş va işga tuşiriş), 4 = 4 (faqat öqiş). Uç raqam ketma-ket yoziladi, masalan 755 — owner uçun 7, group uçun 5, others uçun 5.
644 — fayllar uçun standart ruxsat
Veb-saytdagi oddiy fayllar (HTML, CSS, JS, PHP, rasmlar) uçun standart ruxsat 644 hisoblanadi. Bu egasiga öqiş va yoziş (6) huquqini, guruh va boşqalar uçun esa faqat öqiş (4) huquqini beradi. Bu kombinatsiya taşrif buyuruvçilarga saytni köriş imkonini beradi, lekin ular fayllarni özgartira olmaydi. Faqat sayt egasi (FTP foydalanuvçi) fayllarni tahrirlaş imkoniga ega. Bu eng xavfsiz va standart variant, deyarli barça veb-fayllar uçun mos keladi. WordPress ham aynan şu ruxsatni tavsiya qiladi.
755 — papkalar va bajariladigan fayllar uçun
Papkalar uçun standart ruxsat 755 bölib, egasiga töliq huquq (7 = öqiş, yoziş, içiga kiriş), guruh va boşqalarga esa öqiş va içiga kiriş (5) huquqini beradi. Papkalarda "execute" ruxsati papkaga kiriş imkonini beradi, oddiy fayllar uçun esa bu skriptni işga tuşiriş degani. Bash scriptlar yoki CGI fayllar uçun ham 755 işlatiladi. WordPress'da public_html va uning içidagi barça papkalar 755 ruxsatga ega bölişi kerak. Buni rekursiv ravişda sozlaş uçun: find /path/to/site -type d -exec chmod 755 {} \;
777 — xavfli, işlatiş tavsiya etilmaydi
777 ruxsati — barça foydalanuvçilarga (owner, group, others) töliq huquq beradi. Bu heç qaçon işlatilmasligi kerak, çunki har qanday foydalanuvçi (jumladan zararli kod) faylni özgartirişi mumkin. Köpçilik yangi boşlovçilar "saytim işlamayapti" muammosini hal qiliş uçun barça fayllarni 777 qiladi, bu juda xato. Agar sayt işlaş uçun köproq ruxsat kerak bölsa, 755 yoki 775 yetarli. 777 köpinça hosting kompaniyalari tomonidan tezda zararlaniş manbai sifatida belgilanadi va hosting akkaunt töxtatilişi mumkin.
Maxsus fayllar uçun çeklangan ruxsatlar
Maxfiy ma'lumotlarni saqlovçi fayllar uçun yanada qattiq ruxsatlar kerak. wp-config.php fayli WordPress'da ma'lumotlar bazasi parolini saqlaydi, şuning uçun unga 600 yoki hatto 400 ruxsat beriş maqsadga muvofiq. 600 — faqat egasiga öqiş va yoziş, boşqalarga heç qanday huquq yöq. .env, .htpasswd kabi konfiguratsiya fayllari ham xuddi şunday himoyalanişi kerak. Bunday çeklov taşqi tomondan bu fayllarni körib bölmasligini ta'minlaydi va xavfsizlikni keskin oşiradi.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz hosting mijozlari uçun fayl ruxsatlari avtomatik töğri sozlanadi. Mijoz kabinetida "Fayl menejer" bölimidan har bir fayl yoki papkaning ruxsatini köriş va özgartiriş mumkin. Agar siz tasodifan barça fayllarni 777 qilib qöygan bölsangiz, kabinetdagi "Ruxsatlarni tiklaş" tugmasi barça fayllarni 644'ga va papkalarni 755'ga avtomatik qaytaradi. Bu funksiya WordPress, Joomla va boşqa CMS uçun ham töğri işlaydi. Texnik qöllab-quvvatlaş xizmatimiz har qanday murakkab vaziyatda yordam beradi.
Ruxsatlarni tekşiriş va özgartiriş buyruqlari
SSH orqali ruxsatlarni tekşiriş uçun "ls -la" buyruği işlatiladi, bu har bir fayl yoki papkaning ruxsatini körsatadi. Birinçi raqam fayl turini (d = papka, - = oddiy fayl), keyingilari ruxsatlarni anglatadi. Massiv özgartiriş uçun find buyruği juda foydali: barça fayllarni 644 qiliş uçun "find . -type f -exec chmod 644 {} \;" va barça papkalarni 755 qiliş uçun "find . -type d -exec chmod 755 {} \;". Bu ikki buyruq saytni boşqa harakatlarsiz tezda standart ruxsatlarga keltiradi.