2018 yilning may oyida kuçga kirgan General Data Protection Regulation, qisqaça GDPR, Yevropa Ittifoqi ma'lumotlarni himoya qiliş böyiça eng qattiq qonunidir. Bu reglamentning eng muhim xususiyati şundaki, u faqat Yevropa kompaniyalariga emas, balki Yevropa fuqarolari ma'lumotlarini qayta işlovçi har qanday kompaniyaga taalluqli, hatto bu kompaniya Toşkentda yoki Tokioda joylaşgan bölsa ham. Buziliş uçun jarima yillik global aylanmaning 4 foizigaça yoki 20 million yevrogaça bölişi mumkin, şu sababli GDPR moslik biznes uçun jiddiy masala hisoblanadi.
GDPR ning asosiy printsiplari
GDPR şaxsiy ma'lumotlarni qayta işlaş uçun ettita asosiy printsipni belgilaydi. Birinçidan, qonuniylik, adolatlilik va şaffoflik — foydalanuvçi öz ma'lumotlari qanday va nima uçun işlatilişini tuşunişi kerak. Ikkinçidan, maqsadli çeklov — ma'lumotlar faqat aniq belgilangan maqsad uçun yiğiladi. Uçinçidan, ma'lumotlarning minimallaşuvi — faqat zarur bölgan ma'lumotlar olinadi. Qolgan printsiplar: aniqlik, saqlaş davri çeklovi, butunlik va maxfiylik, hisobdorlik. Bularning hammasi birgalikda foydalanuvçi huquqlarini himoya qiluvçi tizim yaratadi.
Foydalanuvçi huquqlari
GDPR foydalanuvçilarga juda kuçli huquqlar beradi va ularni amalga oşiriş kompaniyalar uçun majburiy. Kiriş huquqi foydalanuvçiga özi haqida kompaniyada qanday ma'lumotlar saqlanayotganini biliş imkonini beradi. Tuzatiş huquqi notöğri ma'lumotlarni özgartiriş imkonini yaratadi. Eng maşhur huquq — bu unutiş huquqi yoki right to be forgotten bölib, foydalanuvçi öz ma'lumotlarini butunlay öçirişni talab qilişi mumkin. Bundan taşqari ma'lumotlarni köçiriş, qayta işlaşga e'tiroz va avtomatik qarorlarga qarşi himoya huquqlari mavjud. Bu huquqlarning hammasi bir oy içida bepul amalga oşirilişi kerak.
DPO va DPIA
Köp hollarda GDPR kompaniyadan ma'lumotlarni himoya qiliş böyiça mas'ul şaxs, ya'ni Data Protection Officer yoki DPO tayinlaşni talab qiladi. DPO mustaqil bölişi va töğridan-töğri yuqori rahbariyatga hisobot berişi kerak. Yuqori xavfli qayta işlaş holatlari uçun Data Protection Impact Assessment, ya'ni DPIA ötkazilişi şart. DPIA jarayonida qayta işlaşning maqsadlari, zaruriyati va proporsionalligi baholanadi, foydalanuvçilarga keladigan xavflar aniqlanadi va ularni kamaytiriş çora-tadbirlari işlab çiqiladi. DPIA hujjati audit paytida regulyatorga taqdim etiladi.
Buziliş haqida xabar beriş
GDPR ning eng qattiq talablaridan biri — bu şaxsiy ma'lumotlar buzilişi haqida 72 soat içida regulyatorga xabar beriş majburiyati. Buziliş foydalanuvçilar uçun yuqori xavf tuğdirsa, ular ham xabardor qilinişi kerak. Bu talabni bajarmaslik qöşimça jarimalar va obröga zarar keltirişi mumkin. Aynan şu sababli aniq buzilişlarni boşqariş jarayoni va xabardor qiliş şablonlari oldindan tayyorlangan bölişi kerak. Köpgina kompaniyalar bu talabni IR plan bilan birga rivojlantiradilar.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz Yevropa mijozlari bilan işlaş uçun töliq GDPR moslikka erişgan. Foydalanuvçilar öz ma'lumotlarini eksport qiliş va öçirişni öz kabinetlaridan amalga oşirişlari mumkin va bu jarayon örtaça 18 soat içida tugaydi. Hosting tarifining 95 000 sömdan boşlanuvçi narxiga GDPR ga mos cookie banner va privacy policy şabloni kiradi. Korporativ mijozlar uçun DPO konsalting xizmati 2 400 000 sömdan taklif etiladi va u DPIA hujjatlarini tayyorlaşni öz içiga oladi. 2024 yilda tizim 89 ta foydalanuvçi ma'lumotlarini öçiriş sörovini va 234 ta eksport sörovini muvaffaqiyatli bajardi.