htop — bu Linux serverlar uçun real vaqt rejimida monitoring vositasi, klassik "top" komandasiga moslaşuvçan muqobil. 2004 yilda Hişam Muhammad tomonidan işlab çiqilgan. top'dan farqli, htop rangli, mouse bilan işlaş, interaktiv qidiruv va jarayonlarni signallar bilan boşqariş imkoniyatlariga ega.
htop ekranida nima körsatiladi?
Yuqori qism — umumiy server holati: har CPU yadrosi uçun yuk grafigi (rangli), Memory (RAM) işlatuv grafigi, Swap (swap memory) grafigi, Tasks (jarayonlar soni), Load Average (1/5/15 daqiqali), Uptime (server qança vaqt işlayotganini).
Pastki qism — jarayonlar röyxati: PID (process ID), USER (foydalanuvçi), PRI (prioritet), NI (nice), VIRT (virtual memory), RES (real memory), ŞR (shared memory), S (status: R running, S sleeping, Z zombie), CPU% (CPU foiz), MEM% (RAM foiz), TIME+ (umumiy CPU vaqt), Command (komanda).
Interaktiv komandalar
F1 — Help. F2 — Setup (sozlamalar). F3 — Search (qidiruv). F4 — Filter. F5 — Tree view (jarayonlar daraxti). F6 — Sort by (saralaş). F7/F8 — Nice (prioritet özgartiriş). F9 — Kill (jarayonni töxtatiş). F10 — Quit.
Foydali shortcuts: t — tree view, M — Memory böyiça saralaş, P — CPU böyiça saralaş, T — vaqt böyiça saralaş, u — foydalanuvçi böyiça filter.
Eng köp işlatiluvçi senariyalar
Sekin server topiş: P bosib CPU böyiça saralang. Yuqorida eng köp CPU işlatuvçi jarayonlar körinadi. Bu köpinça MySQL, PHP-FPM, Apaçe yoki nginx jarayonlari.
RAM tugaşini topiş: M bosib Memory böyiça saralang. Eng köp RAM işlatuvçi jarayonlar yuqorida. Misol: bir PHP jarayon 500MB+ işlatsa, bu memory leak belgisi.
Zombie jarayonlarni topiş: F3 bilan qidiriş va status Z ni topiş. Zombie jarayonlar — töxtatilgan, lekin parent jarayon hali ham reference saqlaydi. Server resurslari sezilarli sarflanmaydi, lekin tozalaş yaxşi.
Örnatiş
Ubuntu/Debian: sudo apt install htop. CentOS/RHEL: sudo yum install htop. Cron job uçun avtomatik snapşot oliş: htop -d 5 -n 1 -b — har 5 sekundda yangilaniş, 1 marotaba bajariş, batch mode.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz sysadmin'larimiz har kuni htop ni işlatadi — har server holati, anomaly izlaş uçun. Mijozlardan kelgan "saytim sekin" taşvişlarni tekşirişda: htop orqali CPU, RAM, MySQL holatini bir neça daqiqada tuşunamiz. VPS mijozlari ham SSH orqali htop'ga kiriş huquqiga ega. Maslahat: htop'ni faqat texnik mijoz uçun maslahat beramiz — boşqalar uçun cPanel'dagi grafik vizualizatsiya yaxşiroq.