Foydalanuvçi ma'lumotlarini saqlaş — biznes uçun yuridik mas'uliyat. Özbekiston "Şaxsiy ma'lumotlar töğrisida" qonun bor. Yevropa GDPR, AQŞ CCPA. Buzilsa — jarima.
Qaysi ma'lumotlar şaxsiy?
Ism, familiya, telefon, email, IP, manzil, JSHSHIR/INN, foto, ovoz. Cookie ID, device ID — ham şaxsiy hisoblanadi yangi qonunlar böyiça.
Saqlaş printsiplari
1) Minimal — faqat kerakli ma'lumot. 2) Maqsadli — "reklama uçun" deyilgan bölsa, faqat reklama. 3) Vaqtli — muddat tugagaç öçiriş (5 yil odatda). 4) Aniq — foydalanuvçi roziligi.
Encryption at rest
DB'da şifrlangan saqlaş. MySQL — Transparent Data Encryption (TDE). PostgreSQL — pgcrypto. Parol — bcrypt/argon2 (encrypt emas — bir tomonli hash). Kartoçkalar — heç qaçon özingiz saqlamang, payment processor işlatadi.
Encryption in transit
HTTPS majburiy. API'lar ham HTTPS. DB-server ↔ web-server — TLS yoki VPN.
Backup şifrlaş
Backup fayllar S3/Google Drive'da — AES-256 bilan şifrlangan bölsin. Misol: tar + gpg encrypt.
Foydalanuvçi huquqlari
1) Ma'lumotlarni köriş (export). 2) Öçiriş (Right to be forgotten). 3) Töğrilaş. 4) Işlovni çeklaş. Sayt'ingizda "Mening ma'lumotlarim" sahifasi bölsin.
Cookie roziligi
EU foydalanuvçilar uçun cookie banner majburiy. "Faqat zaruriy" va "Barçasiga rozi" tugmalari. Analytics, reklama cookie'lar — alohida rozilik.
Sayt.uz amaliyot
Foydalanuvçi parol — bcrypt cost 12. Sessiya — HTTPS, SameSite=Strict cookie. Backup AES-256. Roziliklar audit loğda saqlanadi.
Hujum bölsa — 72 soat
GDPR: 72 soat içida regulyatorga xabar. Foydalanuvçilarga ham xabar — qaysi ma'lumot oşkor bölgan, nima qiliş kerak. Yaşiriş — yana qattiqroq jarima.
Audit log
Kim, qaçon, qanday ma'lumotga kirgan — log. Database query log, application log. Yiliga 1 marta tahlil.
3-şaxs xizmatlari
Google Analytics, Facebook Pixel, payment processors — DPA (Data Processing Agreement) imzolaş. Ular sizning foydalanuvçi ma'lumotlarini qanday saqlaşini tuşunib.